Auteur Topic: Over de inexactheid van onze taal  (gelezen 2319 keer)

0 leden en 1 gast bekijken dit topic.

Basho

  • Gast
Over de inexactheid van onze taal
« Gepost op: 30-06-2012 15:15 »
Onderstaande tekst heb ik al eerder op dit forum geplaatst, al weet ik dat niet meer te vinden. Vandaar dat ik het opnieuw hier plaats:

Is een exacte taal eigenlijk wel mogelijk?
Ons woordgebruik is over het algemeen nogal onnauwkeurig. Het is niet voor niets dat bepaalde wetenschappen zich hun eigen jargon hebben aangemeten. Ook in de juridische wereld wordt een vakspecifiek taalgebruik gebezigd, met termen die nader gedefinieerd en omschreven zijn. De mens is zich dus wel enigszins bewust van de onnauwkeurigheid en labielheid van de taal die wij over het algemeen gebruiken om zaken mee aan te duiden. In de gewone wereld wordt weinig nader gedefinieerd, men geeft zich onvoldoende rekenschap van het feit dat een exact begrippenkader noodzakelijk is om intermenselijk tot een beter begrip te komen.

Eigenlijk zou de abstracte taal der getallen slechts exact genoeg kunnen zijn om precies weer te geven wat de gedachte, het idee of de kennis feitelijk betekent. Pythagoras ging er bijvoorbeeld van uit dat oneven getallen mannelijk waren en even getallen vrouwelijk, en dat de getallen de basis vormden van het zijn. Alleen bleef het daar zo ongeveer wel bij, want tot nu toe gebruiken we immers nog steeds de onnauwkeurige en associatieve taal om onszelf duidelijk te maken. Er zijn zelfs soms niet eens strikt toepasselijke woorden te vinden voor begrippen die voor onze rede toegankelijk zijn, zodat moet worden volstaan met een omslachtige(re) en veel vagere omschrijving.  De taal van de exacte getallen kan blijkbaar helaas niet veel meer dan het aangeven van hoeveelheden en vergelijkingen. Het grote probleem is denk ik namelijk dat de menselijke ervaring en de dingen niet uitsluitend van elkaar verschillen wat betreft hun afmetingen. Het is onvoldoende om vanuit het gezichtspunt der getallen en wiskundige (natuurkundige en scheikundige e.a.) formules een toepassing te vinden voor de talloze kenmerken van de dingen. Wanneer het inderdaad mogelijk zou zijn om alle eigenschappen van alle dingen te kunnen uitdrukken in onveranderlijke getallen, dan zou dat een exacte taal zijn. Maar vooralsnog is dat niet mogelijk gebleken, anders hadden we die exacte taal reeds uitgevonden en in gebruik genomen.

De subjectieve ééndimensionaliteit van onze taal
Onze gebruikelijke en associatieve taal is onbruikbaar of slechts ten dele bruikbaar om exacte kennis in uit te drukken. Onze woorden zijn immers veel te weinig precies en te “los” c.q. te ongedefinieerd en dus te inexact. In elk woord dat wij gebruiken, leggen wij onbewust een bepaalde en speciale betekenis. Er wordt dus slechts een bepaald aspect benadrukt, waardoor de betekenis ernstig wordt beperkt tot slechts één beschouwingswijze of dimensie. Niet alle kenmerken van het ding of onderwerp worden hierdoor belicht, maar dus slechts één bepaalde kant waarop subjectief en associatief op dat specifieke moment de persoonlijke aandacht is gevallen. Onze gesprekspartner(s) doet/doen dit op precies dezelfde wijze, zodat men – zonder het zelf door te hebben – spreekt of schrijft over uiteenlopende onderwerpen, terwijl iedereen zijn eigen persoonlijke nadruk legt op een specifiek aspect van welk onderwerp dan ook. We komen er pas achter dat de schoen wringt als er op een bepaald moment wederzijds onbegrip ontstaat. Er kan zelfs een openlijk conflict volgen, als men elkaar actief gaat bestrijden, zuiver en alleen omdat men het idee heeft dat de ander het “bij het verkeerde eind” heeft. Terwijl er gewoon sprake is van het onbewust toewijzen van één dimensie aan een bepaalde term, die men als “waar” beschouwt in tegenstelling tot wat de ander onbewust denkt dat deze bepaalde term voor een betekenis zou hebben. Met als gevolg dat de ene gesprekspartner in een dialoog via persoonlijke interpretatie de nadruk legt op het ene aspect van het onderwerp, en de andere gesprekspartner in de dialoog daarentegen de nadruk legt op een heel ander aspect van dat onderwerp. Hierdoor kan men ongewild totaal langs elkaar heen praten (of schrijven), terwijl men in de veronderstelling is dat men het immers over hetzelfde onderwerp heeft. Er kunnen eindeloze debatten volgen, zonder dat men een jota begrijpt van elkaars inbreng, omdat onze taal zoals gezegd volstrekt inexact van aard is.

De onvolmaaktheid van ons taalgebruik
De menselijke taal is zo onvolmaakt, dat wij er nooit zeker van kunnen zijn dat wij dezelfde woorden gebruiken voor dezelfde ideeën. Ik zei al dat we door de inexactheid van onze taal totaal langs elkaar heen kunnen praten. Vandaar dat ik er eerder op hamerde op dit forum om een exacte(re) omschrijving te verkrijgen van het woord “Geest”. Ik citeer mezelf:

“Het woord “Geest” wordt namelijk door nogal wat uiteenlopende vormen van spiritualiteit en filosofie gebezigd. Ik noemde al het Christendom, maar ik denk ook aan bijvoorbeeld de Hermetische geschriften van bijvoorbeeld Hermes Trismegistus, de gnostici, Georg Wilhelm Friedrich Hegel (de subjectieve Geest (de individuele mens); objectieve Geest (in de geschiedenis, de wereldgeest); de Absolute Geest (in de kunst, religie en wetenschap)), de Geest bij Plotinus (Het Ene, de Geest (Nous) en de Wereldziel (Psyche)), enzovoort. Begrijpt u? Vandaar dat ik er zeer de nadruk op heb gelegd, het als het ware heb overbelicht. Omdat u via het overbelichten van de term “Geest” wordt uitgedaagd om dat immers verder nader te omschrijven. Ik vond en vind dat we anders de kans lopen langs elkaar heen gaan redeneren, met als groot gevaar in het ernstigste geval onbegrip, en dat zou erg jammer zijn.”

Begrip wordt beïnvloed door de persoonlijke emoties
We kunnen er wel ongeveer vanuit gaan dat we elk woord van elkander op een verschillende manier begrijpen. Want ook al lijkt het erop dat we over hetzelfde onderwerp spreken, in werkelijkheid is het niet ondenkbaar dat we het over totaal verschillende zaken hebben. Als men zichzelf goed en minutieus waarneemt, zal u bij uzelf opmerken dat zelfs de betekenis die u zelf verleent aan bepaalde woorden verandert afhankelijk van uw persoonlijke stemmingen, gedachten en beelden die u op een bepaald ogenblik heeft. Iemand die goed in zijn of haar vel zit en een goed humeur heeft op een bepaald moment, zal een vastomlijnde tekst of bepaalde woorden heel anders opvatten dan iemand die zich bedroefd danwel teneergeslagen voelt. U kunt dit zelf uitvinden via een experiment. Lees een bepaalde tekst in een bepaalde emotionele toestand. Leg de tekst weg en lees hem later nog eens opnieuw van A tot Z (het hoeft maar één pagina te zijn) als u zich in een geheel andere emotionele toestand bevindt . U zult versteld staan, want exact dezelfde tekst zal u diverse andere aspecten tonen die u niet eerder had opgemerkt!

Er is geen duurzaamheid van betekenis in de taal te vinden
De woorden die wij gebruiken hebben geen duurzame betekenis die altijd gelijk blijft. Dat is onmogelijk en niemand ontkomt aan dit gegeven, hoe “objectief” u ook misschien meent dat u zelf bent. Des te meer u er van overtuigd bent dat u immers “objectief” (bezig) bent, des te zekerder u er van kunt zijn dat u zich bevindt in de greep van de bedrieglijke valstrik van uw subjectiviteit, en de subjectieve persoonlijke associatie en dito interpretatie. We kunnen slechts proberen om elkaar te begrijpen, er is echter nooit een garantie dat dit inderdaad het geval is. Alle definities van een bepaald woord hebben namelijk hun gebreken en verdiensten; het voornaamste gebrek is dat immers elke definitie – hoe juist deze ook mag lijken – uitsluit wat met die definitie in tegenspraak is. Zoals gezegd is onze taal associatief, inexact, afhankelijk van persoonlijke stemmingen e.d. en wordt steeds slechts één aspect van het onderwerp belicht vanuit één bepaalde gezichtshoek. Alles wat de mensen denken, schrijven en zeggen is wisselvallig en soms zelfs tegenstrijdig. Afgezien van de betekenissen van de diverse termen en de persoonlijke interpretaties die men o.a. via associatie toekent aan deze woorden, geeft men zich er over het algemeen geen rekenschap van wat de nauwkeurige betekenis zou kunnen zijn en in welk kader een bepaald woord te gebruiken. Met als gevolg dat men zich erover verwondert dat de ander(en) maar niet begrijpen wat voor hen persoonlijk toch zo duidelijk is. Vandaar dat het steeds doorvragen naar verduidelijking van essentieel belang is naast een zo exact mogelijke definiëring van bepaalde woorden. Anders lopen we de kans dat we zoals gezegd langs elkaar heen gaan redeneren.

Bedankt voor uw aandacht.

Vriendelijkheid toegewenst,

Basho :)
« Laatst bewerkt op: 30-06-2012 15:29 door Basho »