Auteur Topic: De onoverdraagbare ervaring van de verlichting  (gelezen 2197 keer)

0 leden en 1 gast bekijken dit topic.

Basho

  • Gast
De onoverdraagbare ervaring van de verlichting
« Gepost op: 24-08-2013 16:06 »
“Siddhartha zei: ‘Gisteren, o verhevene, was het mij vergund, uw wonderbare leer te horen. Samen met mijn vriend heb ik een verre reis gemaakt om u te horen spreken. En nu zal mijn vriend voortaan een van de uwen zijn, heeft hij tot u zijn toevlucht genomen. Ik echter zal mijn pelgrimstocht voortzetten.’
‘Zoals het u belieft,’ zei de eerwaarde hoffelijk.
‘Ik weet dat ik onbescheiden ben,’ ging Siddhartha verder, ‘maar het is mij toch onmogelijk om de verhevene te verlaten zonder met hem in oprechtheid  van gedachten gewisseld te hebben. Wil de eerwaarde mij nog een ogenblik toestaan?’
Zwijgend knikte de Boeddha weer.
Siddhartha zei: ‘Eén ding, o eerwaarde, heb ik bovenal in uw leer bewonderd. Alles in uw leer is volkomen duidelijk, is bewezen; als een volmaakte, als een nergens en nooit onderbroken keten, toont u ons de wereld, als een eeuwige keten waarin oorzaak en gevolg de schakels vormen. Nooit tevoren is dit zo duidelijk zichtbaar gemaakt, nooit werd dit zo onweerlegbaar aangetoond, waarachtig, het hart van iedere Brahmaan moet wel sneller gaan kloppen wanneer hij door het oog van uw leer de wereld aanschouwt als een volkomen samenhangend geheel, een geheel dat geen leemten kent, kristalhelder is, niet afhankelijk is van het toeval, niet van goden afhankelijk. Of de wereld goed of slecht is, of het leven op aarde vreugde of leed inhoudt, dat is een ander punt, van wezenlijk belang is ’t waarschijnlijk niet - maar de idee van de wereld als eenheid, de samenhang tussen alles wat plaats vindt, dat alles, zowel het grootste als het zeer kleine door dezelfde stroom omsloten wordt, onderworpen is aan dezelfde wet van oorzaak en gevolg, van ontstaan en vergaan, dat, o volmaakte, toont uw verheven leer op werkelijk schitterende wijze aan. Maar nu is volgens diezelfde leer deze eenheid en onderlinge samenhang waardoor alles geregeerd zou worden, toch op één plaats onderbroken, want door een klein lek in dit waterdichte eenheidsconcept wordt een vreemd element ingevoegd, iets nieuws, iets wat voordien niet bestond, en dat niet zichtbaar gemaakt, niet bewezen kan worden, namelijk uw leer van de overwinning van de wereld, uw leer der verlossing. Door dit kleine lek echter, door deze minieme inbreuk op het systeem, wordt die totale, die tijdloze en één geheel vormende wereldorde verbroken en aanvechtbaar gemaakt. U neemt het me hopelijk niet kwalijk dat ik dit bezwaar tegen uw leer moet aanvoeren.’
Zwijgend had Gotama naar hem geluisterd, bewegingloos. Vervolgens nam hij het woord, de volmaakte, en hoe innemend en hoofs klonk helder zijn stem: ‘Je hebt werkelijk geluisterd, o Brahmanenzoon, en het valt zeker in je te prijzen dat je zo diep over mijn woorden hebt nagedacht. Je hebt een leemte, een fout ontdekt. Denk dieper, denk verder. Maar let op weetgierige, let op dat je niet verdwaalt in het dichte struikgewas der meningen, dat je je niet verliest in het ijdele woordenspel. Een mening is altijd vrijblijvend, soms aantrekkelijk, soms verwerpelijk, verstandig of dwaas, men aanvaardt haar of aanvaardt haar niet. Maar de leer die je van mij hoorde, is niet mijn persoonlijke mening, en zij werd evenmin bedoeld om de wereld te duiden voor wijsgerige mensen. Zij beoogt heel iets anders; de verlossing van het lijden is haar doel. Dit nu leert Gotama, en niets anders.’
‘Wees niet boos op mij, o verhevene,’ zei de jongeling toen, ‘niet om te redetwisten was het dat ik zo tegen u gesproken heb. U hebt werkelijk volkomen gelijk, meningen doen er weinig toe. Maar één ding zou ik graag nog zeggen en wel dat ik geen moment aan u heb getwijfeld. Dat ik er geen moment aan getwijfeld heb dat u Boeddha bent, dat u het doel bereikt hebt, dat hoogste doel waarheen zoveel duizenden Brahmanen en Brahmanenzonen nog altijd op weg zijn. U hebt verlossing van de dood gevonden. Vrucht van het eigen zoeken was het, u koos uw eigen weg, door middel van meditatie, door middel van contemplatie, door inzicht en verlichting. Geen leer heeft u verlossing gebracht! Want – zo denk ik er tenminste over, o verhevene – niemand kan door een leer verlost worden! Niemand, o eerwaardige, zult u met woorden en door middel van onderricht deelgenoot maken of kunnen maken van wat uw ervaring was in het uur van de verlichting! Veel goeds bevat de leer van de verlichte Boeddha, voor heel wat mensen vormt zij de leidraad tot een rechtschapen leven, hoe het verkeerde vermeden kan worden. Een ding echter zullen we tevergeefs zoeken in de leer, die verder zo helder, zo eerwaardig is; want wat de Boeddha zelf beleefd heeft, zijn unieke ervaring wordt nergens aan de openbaarheid prijs gegeven. Dit is ’t wat ik gedacht heb en ingezien, toen ik de leer hoorde. En dit is de enige reden waarom ik besloten heb om mijn pelgrimstocht te hervatten – niet omdat ik een andere, een betere leer hoopte te vinden, want ik weet dat die er niet is, maar om afscheid te nemen van iedere leer en van iedere meester om zo op eigen kracht mijn doel te bereiken of te sterven. Maar menigmaal zal ik aan deze dag terug denken, o verhevene, aan dit moment, dat ik toen een heilige heb gezien.’
De ogen van de Boeddha blikten roerloos naar de grond, zijn ondoorgrondelijke gezicht straalde rust uit, de ontspannen rust van de volmaakt evenwichtige.
‘Ik hoop dat je gedachten,’ sprak de eerwaardige zacht, ‘geen misvattingen zijn! Ik hoop dat je streven succes zal hebben. Maar zeg mij: heb jij gezien hoe groot de menigte van mijn Samana’s wel is, met hoevelen mijn broeders wel zijn, die in de leer hun toevlucht hebben gezocht? En geloof jij nu, o vreemde Samana, dat het voor hen allen beter zou zijn om de leer te laten voor wat zij is en terug te keren naar de wereld met haar ijdele lusten?’
‘O nee,’ riep Siddhartha uit, ‘zo zou ik nooit denken. Laten zij allen gerust bij hun leer blijven en hopelijk zo hun doel bereiken! Het is niet mijn taak om over andermans leven een oordeel te vellen! Enkel voor mij, voor mij alleen moet ik oordelen, moet ik kiezen, moet ik verwerpen. Verlossing van het Ik streven wij Samana’s na, o verhevene. Wanneer ik nu tot uw orde zou toetreden, o eerwaardige, dan zou het wel eens zo kunnen zijn dat mijn Ik slechts in schijn, slechts zoor zelfbedrog tot rust zou komen, en verlossing zou vinden, terwijl het in werkelijkheid voortleefde en juist in kracht toenam, omdat ik dan mijn Ik met de leer met mijn volgelingschap, met mijn liefde voor u, met de orde der monniken zou identificeren!’
Zacht glimlachend, even stralend en vriendelijk als altijd zag Gotama de vreemdeling aan en groette hem ten afscheid met een nauwelijks zichtbaar gebaar.
‘Scherp is je verstand, o Samana,’ sprak de eerwaardige, ‘en scherpzinnig weet je te redeneren, mijn vriend, maar wacht je voor al te grote scherpzinnigheid!’
En de Boeddha schreed heen, en zijn blik en nauwelijks zichtbare glimlach zouden voor altijd in Siddhartha’s geheugen gegrift blijven.
Zo heb ik nog nooit een mens zien kijken en lachen, zitten en lopen, dacht hij, zo waarachtig zou ook ik willen kijken en lachen, zitten en gaan, zo vrij, zo eerwaardig, zo verborgen, zo open, zo kinderlijk, en zo ondoorgrondelijk. Zo waarachtig kijkt en gaat slechts de mens die tot in het diepst van zijn zelf is doorgedrongen. Welnu, ook ik zal trachten tot in het diepst van mijn zelf door te dringen.
Voor de eerste keer zag ik een mens, dacht Siddhartha, voor wie ik mijn ogen heb moeten neerslaan. En nooit zal ik mijn ogen meer neerslaan, voor niemand meer. Er zal geen leer meer zijn die mij nog kan verlokken, nu de leer van deze mens mij niet verlokt heeft.”

(Citaat uit: Hermann Hesse: “Siddhartha”, Uitgeverij de Bezige Bij | Amsterdam 1983, blz. 34-38).

N.B. Om enige verwarring te voorkomen: Siddhartha is in werkelijkheid de prinsennaam van Gotama de Boeddha, welke Hermann Hesse in zijn roman afgesplitst heeft gebruikt om de hoofdpersoon van zijn boek mee te belichamen, als was deze hoofdpersoon nog immer op zoek naar de realisatie. Dit is dus een dichterlijke vrijheid die de schrijver heeft genomen, en dat geeft een extra dimensie aan het boek.

Veel wijsheid toegewenst,

Basho :)
« Laatst bewerkt op: 25-09-2013 11:52 door Basho »