Auteur Topic: boeddhistisch kladblok  (gelezen 756 keer)

0 leden en 1 gast bekijken dit topic.

Offline MaartenD

  • Sangha Nieuweling
  • ****
  • Berichten: 272
  • Geslacht: Man
  • sabbe saṅkhārā aniccā
    • Bekijk profiel
boeddhistisch kladblok
« Gepost op: 20-01-2018 22:34 »
Deze post schrijf ik om voor de eerste keer echt te proberen uit te drukken wat de boeddhadhamma nou echt betekent voor me en wat ik er van begrijp. Eigenlijk zou het ook een kleine handleiding voor mezelf kunnen worden. Ik probeer het te vertellen zoals ik het aan een familielid of een goede vriend zou uitleggen in een brief. Kritiek en vragen zijn uiteraard welkom maar ik ben van plan om de tekst meermalen te wijzigen al naar gelang ik tijd heb en goede bronnen kan vinden.

namo tassa bhagavato arahato sammāsambudhassa

Wat is het boeddhisme? Waarom heb ik gekozen om dit pad te volgen? Hoe ziet dat eruit? Betekent het dat ik niet langer geïnteresseerd ben in rationaliteit? Heb ik niet een heel boek geschreven over de Weg van de Waarheid? Waardevolle vragen.

Dat boek schreef ik zeven jaar geleden en hoewel ik nog steeds achter de tekst sta, zou ik het denk ik nu niet meer zo uitdrukken. Toch is er geen tegenspraak! Ik heb nooit beweerd dat met louter ratio een compleet leven kan worden geleid. Logica is een werktuig en een beperkt werktuig ook nog. Ik heb wel gezegd dat mensen samenbrengen makkelijk(er) gaat door uit te gaan van een gezamenlijk fundament, dat van het verifieerbare. Dat staat er allemaal in.

Eén van mijn inzichten - toen al! - is dat natuurwetenschap als het echt juist wordt beoefend in feite een bijzonder nederige oefening is, in feite een spiritueel pad. Je volgt de weg die het bewijsmateriaal aanwijst, of die nou overeenkomt met je vooropgezette ideeën of niet, of je die nou leuk vindt of niet, of je er beter van wordt of niet. Je eigen wil is volkomen irrelevant als het gaat om de eerlijke zoektocht naar de waarheid. De stap naar de Boeddha was in feite maar heel klein. Als we dan beseffen dat de kleurige schilderingen, de enorme gouden beelden en de rituelen niet meer dan een manier van uitdrukken zijn, dan is er weinig reden om niet eens te gaan rondkijken. Mijn eigen variant van boeddhisme is de theravada-stroming, voor zover ik een eigen stroming heb, en ik zal vast dingen zeggen waar anderen het mee oneens zijn. De theravada-stroming is vooral te vinden in Zuid-Oost Azië en gebruikt geschriften in de uitgestorven taal Pāli. Andere stromingen gebruiken Sanskriet, Chinees.. Gelukkig zijn de verschillen vrijwel altijd een verschil in focus, in waar we de nadruk leggen, en niks fundamenteels. In feite gaat het ook niet om hoeveel werelden er precies zijn in de kosmologie of welke rituele je precies uitvoert, het gaat om de kern. Daarover wil ik het hebben.

Vooraf wil ik nog iets zeggen over religies. Het christendom en de islam, onder andere, hebben het geloof zelf als centrum van het geheel, als belangrijkste onderdeel van het geheel. Het geloof in een god zelfs. Boeddhisme is ten eerste geen godsdienst, ten tweede ligt de nadruk veel meer op leren en ontwikkelen, zuiveren van de geest, mededogen en wijsheid opdoen. Is het wel een religie of is het een cursus? Daarover verschillen de meningen. Ik vind persoonlijk dat het wel een religie is en dan vooral omdat ook het boeddhisme uitgaat van een serie universele wetten waar de mens niet over gaat of invloed op heeft maar waar wij desondanks aan onderworpen zijn. Deze zijn niet opgelegd door een god weliswaar maar dat zijn de natuurwetten ook niet.

Er is wel geloof - het Pāli woord is saddha - maar dit is geen universeel goed.. het kan maar al te makkelijk overgaan in fanatisme of dogmatisme. Een andere geldige vertaling is 'vertrouwen' en het is vertrouwen waar iedereen die geïnteresseerd raakt in de Leer van de Boeddha mee begint. Er moet toch iets zijn dat je er toe brengt om te gaan lezen en luisteren. Saddha moet vervolgens gaan groeien, als je merkt dat het klopt, dat het inderdaad helpt wat geleerd wordt. Saddha is wat me blijmoedig door laat oefenen, ook als ik de traditionele kosmologie en sommige andere zaken gewoon niet begrijp. Saddha moet in de gaten gehouden worden om ervoor te zorgen dat het geen negatieve effecten gaat hebben.

Toch geloven we dingen die we niet kunnen aantonen. Ik heb altijd vast geloofd dat onze wereld beter kan, dat de mensheid vrede kan scheppen, iedereen kan voeden en beschermen, dat er niks universeels is dat ons daarin tegenhoudt. Eén van de belangrijkste boeddhistische principes lijkt daar wel wat op en is echt een punt van geloof: de capaciteit die alle mensen hebben verlicht te worden, om waar of onbelemmerd geluk te ervaren. Als we buigen voor een boeddhabeeld, dan buigen we voor de onovertroffen leermeester zelf maar we buigen ook voor het voorbeeld dat hij gegeven heeft: een mens die de verlichting bereikt, die alle lijden voorgoed verlaat, van zich af laat vallen. Het is cruciaal dat de Boeddha geen god is of was. Een mens heeft dit bereikt en dat betekent dat wij mensen dit dus kunnen. Gedeeltelijk buigen we voor ons eigen vermogen om dit ook te doen en dat van anderen natuurlijk. Dit geloof wordt gesteund door de eigen ervaring als we merken dat door te mediteren en andere dingen te oefenen we al snel stukje bij beetje verder komen.

Iets nauwkeuriger gezegd geloof ik dat mensen in staat zijn om giftige gedachtenpatronen, geestestoestanden los te laten, kwijt te raken en er geen last meer van te hebben. We kunnen dat doen door zelf aan het werk te gaan, zelf moeite te doen en zonder van buitenaf iets te moeten krijgen. In plaats daarvan kunnen wij positieve, heilzame patronen versterken en laten groeien. Als dit proces eenmaal begint dan wordt het makkelijker om te oefenen. Ook dit kun je zelf merken. Je moet dit zelfs uitproberen om dit geloof authentiek te maken en niet zomaar iets dat je zegt of je aan vast klampt. Waar geloof, zou je kunnen zeggen, is geloof dat zich bewezen heeft. De belangrijkste test voor zo'n geloof is dat het leidt tot juiste toewijding. Als je echt gelooft dat dit belangrijk is, kort gezegd, dan doe je er ook wat mee.

Er zijn veel manieren om het boeddhisme samen te vatten. Het is nogal een geloof van lijstjes. Er bestaat zelfs een boek over, The Complete Book of Buddha's Lists van David N. Snyder. Het kan enorm technisch worden. Eén van de meest populaire vormen echter is die van de Vier Edele Waarheden. Je kunt ze geloven maar in feite is het de bedoeling dat je ze gaat doorgronden. Dit is de eerste lering die de Boeddha gaf, te vinden in de voordracht Het in Beweging Zetten van het Dhamma–Wiel. De Boeddha stelt dat het leven van de niet verlichte mens nooit vrij is van in elk geval de schaduw van lijden. Hier ontstaat meteen een misverstand.

Stel dat ik met zo'n gelukzalige glimlach op m'n gezicht naar iemand toe stap en zeg: vriend, alles is lijden. Dan lijkt mij dat de reactie iets wordt in de trant van 'nee hoor'. Het is dan ook niet waar. Wat de Boeddha precies zei, volgens de Pāli weergave, is sabbe saṅkhāra dukkha.

Sabbe betekent gewoon alle. Het woord saṅkhāra betekent zoiets als 'dat wat is samengesteld' of soms 'dat wat samenstelt'. In deze context verwijst het naar alle geconditioneerde fenomenen en dan vooral de mentale. Het gaat hier over mentale staten die je denken en voelen beïnvloeden. Het is een flink ingewikkeld woord. Mijn eigen begrip van de zaak is dat onze geest niet direct met de werkelijkheid omgaat maar door middel van mentale voorstellingen ervan. Dingen zijn dus niet van zichzelf iets bepaalds maar onze mentale voorstellingen zorgen ervoor dat dit wel zo lijkt. Het zijn die voorstellingen die hier bedoeld worden.

En dan dukkha.. het is vertaald als lijden, als stress, als niet-tot-voldoening-stemmendheid.. Het omvat nogal wat. Dukkha is volgens één uitleg taalkundig uit te leggen als verwijzend naar een as die niet helemaal goed in de holte van een wiel zit. Dit kan vreselijke problemen opleveren maar ook uiterst subtiel zijn. Zo is het in elk geval met dukkha. De van oorsprong Britse monnik Ajahn Jayasaro vergelijkt in een toespraak lijden (suffering in het Engels) met fel rood en dukkha met het hele concept kleur. Dukhha is aanwezig in een zieke die verschrikkelijke pijn leidt en geestelijk kapot gaat en dukkha is aanwezig zelfs in de meest verfijnde, meest gelukzalige stadia van meditatie. Andersom is het denk ik makkelijker te begrijpen. Wij mensen ervaren op de een of andere manier een soort gemis, een gevoel dat iets toch niet compleet is. Waar kunnen we terecht voor ons geluk? Op zich hangt dat er maar vanaf wat we willen. We willen echter altijd wel wat en als we iets hebben dan zijn we al snel niet tevreden meer. De Boeddha legde de vinger op de zere plek: alles stelt uiteindelijk teleur, niets brengt je volkomen geluk, al was het maar omdat je leven een keer eindigt. Dit is geen fijne boodschap maar het simpel genoeg in te zien dat het waar is.

We vinden allerlei methodes om van dat gevoel dat er iets mist, die onvervuldheid, af te komen. De ene methode is kundiger dan de andere. Meestal denken we dat we iets moeten bereiken of iets moeten verkrijgen om uiteindelijk gelukkig te zijn. We kunnen daarin ver komen als we kundige methodes kiezen en niet bijvoorbeeld vluchten in drugs. Toch klopt er iets niet. We denken dat we gelukkig kunnen worden, dat het iets is dat we kunnen bereiken als een voortdurende staat. De Boeddha leert echter dat wat we ook doen, het zal nooit echt compleet genoeg zijn. Ook dit is redelijk simpel in te zien als we eerlijk zijn over onze verlangens en de gewenning die optreedt als je iets hebt bereikt of hebt gekregen. Meer, meer, meer.. De Boeddha riep op om echt diep te kijken naar wat geluk eigenlijk is, wat we doen om het te bereiken en hoe dat dan werkt. En om te onderzoeken wat het betekent om niet gelukkig te zijn, hoe dat werkt en waarom dat ontstaat.

De reden dat er dukkha is, is uitgedrukt in de tweede Edele Waarheid. In het kort komt het erop neer dat er lijden is omdat er begeerte is. Dit is iets anders dan verlangen, overigens. De Boeddha noemt drie soorten. De eerste is zintuiglijke begeerte en daaronder vallen seks, eten, drinken.. alles hunkering naar een fijn gevoel dat komt door zintuiglijk contact. De tweede is begeerte naar bestaan. Dit houdt in dat we willen dat fijne dingen blijven voortbestaan of dat we willen dat iets fijns gebeurt. Ook onszelf betrekken we hierbij. Ik wou dat ik dit of dat was. De derde is de tegenhanger, begeerte naar niet bestaan. We willen dat iets verandert, aan onszelf of aan de omstandigheden of we willen dat iets stopt. Alle menselijk lijden komt hierdoor. Niet alle pijn komt hierdoor, natuurlijk. Ook de compleet verlichte mens die z'n teen stoot tegen de tafel zal pijn hebben. Die verlichte mens zal echter niet lijden.

Tot zover lijkt het allemaal niet best en het is hierdoor dat het boeddhisme een reputatie heeft van een droefgeestig, pessimistisch geloof te zijn. Wat hier gebeurt is echter niks anders dan het stellen van een werkelijk briljante diagnose. Pas als je een diagnose hebt dan kan er ook geholpen worden. Is er genezing? De derde Edele Waarheid zegt hier ja op: er is verlossing, gedeeltelijke verlossing die iedereen met een beetje oefenen al snel kan krijgen en zelfs complete, totale verlossing. De Verlichting, nibbana in het Pāli en beter bekend als de Sanskriet-versie nirvana, is een raadselachtig begrip dat in elk geval de belofte inhoudt dat lijden geen ingebakken verplichting is voor de mens. Het kan anders.

Hoe pak je dat aan? Dat lijkt me ook wel wat. De vierde Edele Waarheid is het antwoord hierop: het Edele Achtvoudige Pad. Dit is een oefenprogramma voor de hele mens waarmee langzamerhand het lijden verlaten, losgelaten kan worden net zolang tot het eindpunt is bereikt. Volgens de traditie kost dit vele levens. Het kan ook snel. De vier Edele Waarheden hebben allemaal een taak die eraan verbonden is: het lijden moet begrepen worden, de oorzaken moeten verlaten worden de opheffing van het lijden moet verwezenlijkt worden en het pad moet ontwikkeld worden.

Wat is het Edele Achtvoudige Pad?
Volkomen inzicht
Volkomen intentie
Volkomen spraak
Volkomen handelen
Volkomen wijze van levensonderhoud
Volkomen toewijding
Volkomen aandacht
Volkomen concentratie/stilte

In navolging van Anagarika Govinda gebruik ik het woord 'volkomen' om het Pali sammā te vertalen. Ik vind het wat beter dan 'Juist'. Engelse vertalingen spreken meestal van Right en ook niet van Correct en die connotatie heeft 'juist' wel.

De gebruikelijke vertaling van de laatste stap is 'juiste/volkomen concentratie' maar dit kan het verkeerde beeld geven. Ajahn Brahmavamso, bijvoorbeeld, ontkent zelfs dat het om concentratie gaat. Het moet stilte zijn. Persoonlijk zou ik aandacht liever vertalen als 'eenpuntigheid'. In elk geval loont het de moeite er eens een boekje over te lezen. Misschien werk ik het zelf later nog uit.

Deze acht worden ook wel in drieën samengevat als een training in moraal, concentratie en inzicht of wijsheid. Ze hoeven niet op volgorde te worden behandeld. Ze versterken elkaar en kunnen dus goed tegelijk beoefend te worden. Toch heeft het zin om te beginnen met je leven moreel gezien op orde te hebben. Dit maakt het een stuk makkelijker om goed te oefenen met de rest. Het betekent dus ook dat mediteren alleen niet echt een boeddhistische methode is. Meditatie in deze zin is meer dan elke dag even een half uur uit de rat race stappen om een beetje bij te tanken en dan weer gewoon op de oude voet verder te gaan. Het is integraal onderdeel van het trainingsprogramma dat ook moreel hoogstaand leven en andere oefeningen omvat.

Alle acht onderdelen zijn weer opgesplitst in drie of meer subonderdelen. Ik zei het al, een geloof van lijstjes. Het aardige is dat de mens die zich richt op mildheid, wijsheid en compassie eigenlijk al automatisch op de goede weg komt. De Boeddha vertelde desgevraagd dat aanhangers van andere geloven (atheïsten had je toen denk ik niet) heel ver konden komen in hun spirituele ontwikkeling. Alleen de hoogste stadia en de uiteindelijke Verlichting daar moest je zijn leerling voor zijn.

Er is nog heel veel meer te vertellen maar nu ik de diagnose en de prognose en het recept voor de apotheek heb behandeld, is het voorlopig genoeg.

bronnen die ik schaamteloos gebruik heb:
Lecture on Happiness by The Venerable Ajahn (youtube) Jayasaro Bhikkhu
Vier edele waarheden, Wikipedia
« Laatst bewerkt op: 17-04-2018 14:06 door MaartenD »

Offline MaartenD

  • Sangha Nieuweling
  • ****
  • Berichten: 272
  • Geslacht: Man
  • sabbe saṅkhārā aniccā
    • Bekijk profiel
Re: boeddhistisch kladblok
« Reactie #1 Gepost op: 26-01-2018 16:21 »
Boeddhisme als positieve en actieve religie.

Vaak genoeg wordt de boodschap van de Boeddha gezien als pessimistisch of zelfs negatief. Verder zou het een passieve religie zijn omdat boeddhisten alles maar accepteren, niks goed of slecht vinden en zich in meditatie terugtrekken uit het menselijk bestaan. Nee, nee en nog eens nee.

Althans, er zijn vast boeddhisten die er zo over denken of wel vluchten in meditatie. Zij hebben echter nog een flinke weg te gaan. De oproep die de Boeddha deed om te oefenen is een dringende, zoveel is ook wel duidelijk in de teksten. Er kan nu geoefend worden, later misschien niet meer. Volgens de traditie is een menselijk leven bijzonder waardevol want ze komen maar zelden voor en alleen een mens kan dichtbij de Leer komen en dichterbij Verlichting komen.

De eerste twee Edele Waarheden klinken best negatief. Niet ontsnapt aan lijden of de schaduw van lijden en de oorzaken zitten diep ingebakken in elke normale menselijke geest. Zoals ik hierboven al heb gezegd moet je het eigenlijk als een diagnose zien. Een juiste diagnose is nooit negatief of pessimistisch want zij beschrijft alleen maar de waarheid zoals die is. Meer kennis of het verminderen van onbegrip is altijd een cadeau waarvoor we dankbaar kunnen zijn.

Het verwijt dat boeddhisme passief is, is iets minder makkelijk te weerleggen. Het zijn de zes zintuigen die met de wereld intiem zijn en die ons steeds weer terug brengen in wereld van begeerte en illusie, die ons lijden brengen. Strikt genomen zijn het niet de biologische zintuigen zelf natuurlijk maar hun mentale representaties, maar goed. We oefenen dus om begeerte te leren begrijpen en uiteindelijk los te laten, we oefenen om de illusie van het zelf te doorgronden en uiteindelijk los te laten, we oefenen gelijkmoedigheid om al de passief te leren beteugelen en uiteindelijk los te laten. Dit klinkt allemaal wel erg passief.

We oefenen echter ook om liefdevolle vriendelijkheid, mededogen, mede-vreugde te ontwikkelen - weer iets dat we delen met de Hindoes, trouwens -  om zo het ego tot rust te brengen en uiteindelijk los te laten. De vier hartspraktijken maken het verder makkelijker voor ons om minder leed te veroorzaken en juist liefde en begrip voor andere en onszelf op te wekken. Al die prachtige emoties zijn weinig waard als we er niks mee doen. Typisch aan het boeddhisme is dat allerlei zaken zeker intellectueel begrepen moeten worden maar vooral moeten worden gerealiseerd. De praktijken zijn echt hart in actie.

Zesentwintighonderd jaar geleden bestond de term 'boeddhisme' nog niet. De Boeddha zelf noemde het ook niet zo. Hij sprak vaak van de 'dhamma-vinaya'. De Leer en de Discipline. Deze twee kunnen niet zonder elkaar. Geestelijke oefening en praktische oefening werken samen en versterken elkaar maar elk is niet al te nuttig zonder de ander. De Vinaya kennen de meeste boeddhisten vooral als de monniken-wetgeving en inderdaad staat er verschrikkelijk veel in over wat de pijdragers wel en niet mogen en wel en niet moeten. Mannelijke theravada monniken volgen 227 regels! Nonnen volgen er nog meer. (Of dit erg vrouwvriendelijk is en waarom dit zo is kan men zich afvragen. Ik ga er nu niet op in.) Er staat echter ook van alles in voor de leken. Ruwweg wordt wel eens gezegd dat de alleroudste teksten de leek vooral de weg naar de hemel wijst; nibbana, totale verlichting, is voor de monniken. Hoe je hier ook over denkt, het leven van een moreel hoogstaand leven is bijzonder waardevol en kan alleen maar bijdragen aan de uiteindelijke verlichting. De Boeddha gaf daarvoor allerlei praktische tips. De sutta getiteld Advies aan Sigala bevat een van de belangrijkste overzichten. Deze voordracht bespreekt zaken als hoe het verkeerde gedaan wordt, hoe rijkdom wordt verkwist en hoe je slechte en goede vrienden herkent. Elders wordt besproken hoe je het beste met je geld om kan gaan.

De Leer en de Discipline gaan dus veel verder dan op een kussen zitten met je ogen dicht en zo hard mogelijk aan niets denken. (Sterker nog, dat zou compleet verkeerd zijn.) Als je je geest wil zuiveren, dan begin je met de juiste, morele, manier van leven. Dit is een uiterst praktische aangelegenheid. De hele oefening lijdt naar het doen ontstaan of, als ze al ontstaan zijn, het bevorderen van positief gedrag en positieve gevoelens en naar het niet laten ontstaan of, als ze al ontstaan zijn, het uitdoven van negatief gedrag en negatieve emoties.

Een laatste aantekening: de tegenstelling positief-negatief is eigenlijk te dualistisch om echt thuis te zijn in het boeddhistisch gedachtegoed. Liever spreek ik van kundig en niet-kundig. Mensen zijn dus ook niet goed of slecht, ze proberen allemaal te ontsnappen aan het gevoel niet vervuld te zijn en de een doet dat op kundiger wijze dan de ander. Deze manier van kijken staat ons toe de hele mens te zien en niet alleen een oordeel.

« Laatst bewerkt op: 23-03-2018 13:37 door MaartenD »

Offline Sybe

  • Eerwaarde
  • ******
  • Berichten: 1930
    • Bekijk profiel
Re: boeddhistisch kladblok
« Reactie #2 Gepost op: 26-01-2018 22:34 »
Bedankt.

Siebe

Offline MaartenD

  • Sangha Nieuweling
  • ****
  • Berichten: 272
  • Geslacht: Man
  • sabbe saṅkhārā aniccā
    • Bekijk profiel
Re: boeddhistisch kladblok
« Reactie #3 Gepost op: 09-02-2018 17:42 »
Alsjeblieft, Siebe, hoewel ik niet goed weet voor wat.

Zelfs de Dhamma alleen is zeker geen louter mentale kwestie en al helemaal niet alleen een intellectuele aangelegenheid.

Hierboven beschreef ik dat de laatste, de vierde, Nobele Waarheid het Nobele Achtvoudige Pad omvat. Het eerste deel van het Pad is echter 'juist inzicht' zodat het Pad terug verwijst naar de Waarheden. Recht in het hart van de Leer vinden we de Discipline terug en de Discipline voert rechtstreeks naar de Leer.

Juist Inzicht - of misschien Waar Inzicht - is eigenlijk het eindproduct van het complete boeddhistische project. Wie werkelijk Juist Inzicht heeft verworden die doorgrond de Vier Nobele Waarheden ten volle en is alles al voorbij. Zo iemand is verlicht, een arahant. In de boeddhistische lectuur kom je vaker dit soort absolute uitspraken tegen. Ze zijn prikkelend en raadselachtig. Er zijn leraren die zeggen dat je nu op dit moment Verlicht zou kunnen zijn als je het daadwerkelijk zou willen. Alan Watts is een populair voorbeeld.

Waarom staat Juist Inzicht dan bovenaan? Dit is het makkelijkst te begrijpen als je ziet dat er altijd wel wat juist inzicht nodig is om te kunnen beginnen. Als je werkelijk niet begrijpt dat toegeven aan elke willekeurige gril niet de juiste weg is om het geluk te vinden dan zul je daar niet mee ophouden. Als je echt denkt dat voldoende geld een garantie is voor een prettig leven dan zul je daar op jagen. Iets moet op een gegeven moment gebeuren in je geest. Ik denk persoonlijk dat verschrikkelijk veel mensen die realisatie hebben, meerdere malen in hun leven, misschien wel heel vaak. We schrikken er alleen voor terug, het kan heftige emoties opleveren en radeloosheid. Zelfs als we wel open kunnen staan voor het besef dat het anders moet, waar kunnen we dan terecht?

Een boeddhistische tempel? Een kerk? Een moskee? Geen van alle, zou ik zeggen. Het gaat niet om het gebouw en al helemaal niet om de rituelen, de kleding, de beelden of juist het gebrek daaraan. De Boeddha was opmerkelijk tolerant tegenover andere leren en maakte eigenlijk alleen verschil tussen een lering die gezond of profijtelijk (kusala) is en een lering die dat niet is (akusala). Hij was best kritisch over verkeerde leringen op andere plaatsen en merkte op dat mensen van andere secten die toch echt ver ontwikkeld waren afkraken je duur zou komen te staan. Het is overigens wel zo dat de Boeddha één uitzondering maakte: alleen zijn Leer bood de uiteindelijke complete verlossing: nibbana.

Ons eerste stukje van juist inzicht moet ons tot oefenen brengen. Een tempel maar ook een kerk of een moskee kan daar goed bij helpen. Tegelijk is het belangrijk, ook weer volgens die zelfde Verheven Leraar, om goede vrienden om je heen te verzamelen. Verder moet je veel leren en anderen zijn verder dan jij. Een tempel kan wel eens best belangrijk worden! Dat is die tempel echter niet vanwege het gebouw zelf. We eren de Sangha ook niet omdat die monniken bevat, we eren monniken omdat die tot de Sangha behoren. En wat doet de Sangha? Oefenen: goed oefenen, oprecht oefenen, wijs oefenen en plichtsgetrouw oefenen.

Het is onze oefening die ons inzicht doet ontwikkelen, langzaam aan, stapje voor stapje. Daarvoor is moraal, sila, nodig en een flinke toewijding om steeds maar weer opnieuw te beginnen als we struikelen op onze weg. Mildheid is hierbij onontbeerlijk. Niemand houdt het vol om jaar na jaar te falen. Mildheid en begrip voor onszelf haalt de angel eruit en helpt ons beseffen dat oefenen nou eenmaal tijd kost. Heel erg veel tijd, soms. Dat is niet erg. We kunnen gelukkig en tevreden zijn dat we tenminste oefenen.

Er zijn meerdere stadia in geloven te onderkennen. Devotie is de laagste of eigenlijk de eerste variant. Daarna volgen moreel leven, inzicht en uiteindelijk Verlichting. Sommige mensen past de ene soort, anderen een andere. Dit is niet goed of slecht, het is hoe de wereld werkt. Een belangrijk detail dat opgemerkt moet worden is dat intellectueel begrijpen in boeddhistisch opzicht nog geen inzicht of wijsheid is. Intellectueel begrip is belangrijk maar alleen als voorstadium. Een waarheid moet van binnenuit 'direct gerealiseerd' worden. Aangezien ik dat ook niet helemaal snap houd ik het op het verschil tussen snappen en doorgronden. Het lijkt me dat een werkelijk gerealiseerde waarheid ons gedrag diepgaand beïnvloed. Je kunt wel begrijpen de pacifisme belangrijk is maar als je erop los slaat bij de minste bedreiging dan heb je het niet 'gerealiseerd'. Er wordt beweert dat een stroom-intreder (iemand die spiritueel gezien niet meer terugvalt in de boeddhistische terminologie) niet meer bewust één van de standaard Vijf Morele Praktijken kan verbreken.

De Vijf Morele Praktijken, de panca sila, zijn:
niet doden of kwellen (of dat laten doen)
niet nemen wat (je) niet gegeven is
niet je schuldig maken aan seksueel wangedrag
niet liegen, kwaadspreken, harde woorden gebruiken of zomaar babbelen, en
geen bedwelmende middelen tot je nemen.

Dit zijn geen geboden in die zin dat je je er aan moet houden. Het zijn om het boeddhistisch uit te drukken kundige praktijken die je verder helpen. Je moet eigenlijk niks. Je kunt het wel doen en veel boeddhisten die besluiten om hun geloof wat serieuzer op te pakken nemen op een gegeven moment de panca sila aan. Het zijn trainingsregels. Neem ze wel serieus, zou ik zeggen. Sommige stromingen stellen dat het beter is om geen eed te zweren dan dat wel te doen en je er dan niet aan te houden.

Als we het Pad en de Leer op deze manier verbinden dan wordt ons hele leven één oefening. We hoeven zelf niet meer naar tijd te zoeken om in te oefenen want we doen het toch al. Hier wordt mindfulness belangrijk. Tenminste, goed begrepen mindfulness. Het is echt een modewoord de laatste jaren en veel mensen krijgen zelf op het werk er een cursus voor aangeboden. Het gevolg, mijns inziens, is echter helaas maar al te vaak dat mensen een techniek krijgen aangeleerd die ze af en toe een half uurtje uit de 'rat race' laat stappen om daarna weer opgefrist en al er weer tegenaan te kunnen gaan. Dit is zeker niet wat mindfulness inhoudt.

Vergeet die rozijn!, zou ik willen zeggen. Vergeet dat kussen. Ze zijn niet belangrijk. Werkelijke mindfulness omringt en doorspoelt je hele bestaan met een milde, open, niet-oordelende aandacht voor alles binnenin en om je heen. Ik heb iemand wel eens aangeraden om mindful aardappels te schillen en werd heel raar aangekeken. Die persoon had het niet begrepen. Ik sta mindful voor verkeerslichten. Het is een geweldig moment: je krijgt gratis van het universum een herinnering om weer je aandacht erbij te pakken. Dit is niet de plek om te preken over nare minfulness-cursussen die alleen maar zijn opgezet vanwege de hype. We kunnen wel onze vraagtekens zetten bij één concept uit een hele religie pakken en doen alsof dat op zich werkt. Aan de andere kant.. als mensen er baat bij hebben, als het kusala is, dan is er niks tegen. Het verklaart denk ik wel waarom zoveel mensen licht teleurgesteld weer stoppen. 

Eigenlijk is het simpel. Als Leer en Discipline één zijn dan ben je als mens integer. Vrijwel iedereen geeft meteen toe dat dit belangrijk is, zowel sociaal gezien als voor het eigen welbevinden.

Dit besef heeft soms radicale gevolgen. We moeten beseffen dat er 'ware' boeddhisten rondlopen die zich nooit hebben verdiept in de Leer en/of in heel andere religies geloven. We moeten beseffen dat er boeddhisten rondlopen die zichzelf misleiden en de naam eigenlijk niet waardig zijn. We moeten beseffen dat soms, zoals in het geval van Myanmar, hele volksstammen echt totaal niet begrepen hebben wat zo simpel lijkt. Het past ons dan ook meteen om toe te geven dat mediteren op een bergtop erg makkelijk is; als we zelf in een veilig land wonen zonder grote spanningen en onlusten dan is vredig doen het eenvoudigste wat er is.

Wij hoeven niet alle problemen van de wereld op te lossen. We zijn erfgenaam van onze daden, daarvoor zijn we verantwoordelijk en daarvan ondervinden we de gevolgen. Eigenlijk is het allemaal niet ingewikkelder dan blijven oefenen, op ieder moment en op elke plaats. Moeilijk? Ja, natuurlijk. Niet ingewikkeld.

Offline Sybe

  • Eerwaarde
  • ******
  • Berichten: 1930
    • Bekijk profiel
Re: boeddhistisch kladblok
« Reactie #4 Gepost op: 09-02-2018 20:26 »
Een belangrijk detail dat opgemerkt moet worden is dat intellectueel begrijpen in boeddhistisch opzicht nog geen inzicht of wijsheid is. Intellectueel begrip is belangrijk maar alleen als voorstadium. Een waarheid moet van binnenuit 'direct gerealiseerd' worden. Aangezien ik dat ook niet helemaal snap houd ik het op het verschil tussen snappen en doorgronden. Het lijkt me dat een werkelijk gerealiseerde waarheid ons gedrag diepgaand beïnvloed. Je kunt wel begrijpen de pacifisme belangrijk is maar als je erop los slaat bij de minste bedreiging dan heb je het niet 'gerealiseerd'

Ja, goed voorbeeld. Bij mezelf leeft het zo. Het is niet moeilijk in te zien dat al het geconditioneerde, dat wat we ervaren aan vorm, gevoelens, waarnemingen, mentale formaties en bewustzijn inderdaad vliedend is, instabiel, niet te handhaven, uiteindelijk.

Je kunt zo best een soort intellectueel begrip ontwikkelen van het kenmerk van anicca. Dit wordt wel zo uitgelegd dat je uiteindelijk niks kunt handhaven naar je eigen zin. Dat snapt ergens iedereen wel.
En toch, als er dan wat gebeurt, je wordt ernstig ziek, je lichaam laat je in de steek, er gebeurt wat met een geliefde, je computerscherm gaat op zwart, je auto moet al weer naar de garage, ben je toch kapot er van, misschien woedend, teleurgesteld, geirriteerd, bezorgd, aangedaan, wanhopig? Verstandelijk kun je dan wel begrijpen dat niks naar je zin te handhaven is, maar het is alsof het emotioneel toch niet te behappen is. Al die aangeleerde kennis over anicca, of dat inzicht dat uiteindelijk niks te handhaven is naar je eigen zin, heeft dan totaal geen bevrijdende kracht.  Dan is het ook geen zogenaamde ware kennis.

Of neem dat andere kenmerk dukkha. Het hangt samen met het vorige. Het is echt onbevredigend dat alles zo instabiel is, veranderlijk, niet te handhaven naar je zin. Niks kan echt heil brengen, als toevlucht dienen en alles wat je ervaart, en komt en gaat, is dus onbetrouwbaar. Wat heeft het voor zin je er aan te hechten?  Maar goed hoe vaak leef je hier nou echt naar he? Wie zoekt nou echt niet meer zijn toevlucht in zintuiglijk genot, in status, in het gevoel controle te hebben,, in plezier, in tijdelijke aangename mentale staten etc?

Siebe














Offline MaartenD

  • Sangha Nieuweling
  • ****
  • Berichten: 272
  • Geslacht: Man
  • sabbe saṅkhārā aniccā
    • Bekijk profiel
Re: boeddhistisch kladblok
« Reactie #5 Gepost op: 24-02-2018 20:06 »
Boeddhistische oefening

Het Nobele Achtvoudige Pad bestaat voor een flink gedeelte uit erg praktische zaken. Spraak, handelen, levensonderhoud.. daar komen geen rituelen bij kijken, geen recitaties of wierookoffers. Ze zijn wat mij betreft des te belangrijker omdat ze het hele dagelijkse leven tot een ritueel maken, tot één lange oefening. Pas als onze aandacht verslapt stoppen we. Juiste aandacht en juiste toewijding zijn niet voor niets zelf onderdelen van het Pad.

Ik hecht redelijk aan de mala die ik om m'n nek draag (ja ik geef het toe, hechting..) maar dit brengt me op een behoorlijk belangrijk onderwerp. Hoe doe ik dingen op boeddhistische wijze? Als we maximaal willen oefenen dan moet eigenlijk alles in het teken staan van de Leer, toch?

Nee.

Er is een tijd voor teksten lezen, reciteren en buigen. Er is een tijd voor mediteren. Er is ook tijd voor alle andere dingen. Belangrijke monniken hebben steeds gezegd ten volle te doen wat je doet. Toen ik begon met hardlopen, prevelde ik vaak stukken Pali tekst voor me uit om me te helpen het vol te houden. Dat had natuurlijk z'n functie maar het is niet boeddhistisch.

Daarom neem ik me voor om als volgt te oefenen:

Als ik loop, dan loop ik.
Als ik werk dan werk ik.
Als ik kook, dan kook ik.
Als ik lees, dan lees ik.
Als ik schoonmaak, dan maak ik schoon.
Als ik denk, dan denk ik.
Als ik rust, dan rust ik.
En zo voort.. ad lucem.  ;)

Bovenal zal ik me niet afvragen wat de boeddhistische manier is van het leven begrijpen. Als ik voor een vraag kom te staan dan zal ik niet zeggen 'ik moet het boeddhistische antwoord weten'. Ik zal zeggen 'ik moet uitzoeken hoe het zit'.

Dit klinkt misschien seculier en rationalistisch maar Majjhima Nikaya 119 geeft hetzelfde aan. De Kayagatasati sutta, in dit geval bij punt 5:

Citaat
5. "En verder, monniken, als een monnik loopt, weet hij: 'Ik loop.' Als hij staat, weet hij: 'Ik sta.' Als hij zit, weet hij: 'Ik zit.' Als hij ligt, weet hij: 'Ik lig.' Wat voor houding zijn lichaam dan ook aanneemt, hij is zich daarvan bewust.

Offline Sybe

  • Eerwaarde
  • ******
  • Berichten: 1930
    • Bekijk profiel
Re: boeddhistisch kladblok
« Reactie #6 Gepost op: 25-02-2018 21:48 »
Deze kwam ik vandaag tegen en sluiten wel op je overwegingen aan, vind ik:

https://suttacentral.net/en/an5.73

of zie beneden de sutta's 3 en 4:

http://awake.kiev.ua/dhamma/tipitaka/2Sutta-Pitaka/4Anguttara-Nikaya/Anguttara3/5-pancakanipata/008-anagatabhayavaggo-e.html

groet,
Siebe

Offline MaartenD

  • Sangha Nieuweling
  • ****
  • Berichten: 272
  • Geslacht: Man
  • sabbe saṅkhārā aniccā
    • Bekijk profiel
Re: boeddhistisch kladblok
« Reactie #7 Gepost op: 04-03-2018 18:22 »
Wat betekent het om boeddhist te zijn?

Er is geen lidmaatschap van het Boeddhisme. Er is geen contract, geen examen, geen test. Je kunt niet falen. En ja, dat bekent boeddhisten die cursisten of volgelingen (seksueel) hebben misbruikt of, zoals in Myanmar, anderen hebben vervolgd of gedood nog steeds boeddhisten zijn.

Niet het slechte doen, het goede ondernemen en het zuiveren van de eigen geest, dat is de leer van de Boeddha's, volgens de Dhammapada (vs 183 e.v.) Dit is echter zo algemeen dat een hele rits grote tradities dit zo zouden kunnen nazeggen, inclusief de mensen die 'niks' zijn.

Het is typerend voor het Boeddhisme dat de Leer die wij proberen te volgen niet van een god komt. Een mens heeft die (her-)ontdekt en aan de wereld verteld. Ook dit is niet direct bijzonder. Rudolf Steiner wordt fanatiek vereerd in sommige kringen, was toch echt geen god, en zat vol ideeën over een leer. Het is typerend - en voor mij zelf een belangrijk punt - dat er een totale verlossing is die mensen op eigen kracht kunnen bereiken. Uniek? Vast niet.

Het doet er ook niet toe. Onze religie afmeten tegen die van een ander en dan zeggen 'mijn religie is beter, mijn Leraar is hoger dan die van jou, jouw god bestaat niet (zo).. ' is een vorm van Spirituele Olympiek. Zullen we dan binnen het boeddhisme zelf doen wie het langst kan mediteren? Zou dat ook maar enige zin hebben? Ajahn Brahm vertelt graag zijn grapje over wat 'kippenmeditatie' noemt. Als lang zitten was waar het om ging dan zouden alle kippen allang verlicht zijn.

Wat houdt boeddhisme dan wel in? In de praktijk? Mensen willen rituelen, iets om zich aan vast te klampen. Er schijnt in Amerika zelfs zoiets als boeddhistische mode te zijn. Je kraag laten opstaan? Echt? Afijn, elke traditie kent toch wel wat dingen die je kan doen. Een tempel al of niet regelmatig bezoeken kan je zeker een gevoel van betrokkenheid of vastigheid geven. Doe dat vooral. Waarom ook niet?

Als theravada-boeddhisten hun geloof serieus willen nemen en daar toch uiting aan willen geven dan kunnen ze de panca sila aannemen, de vijf morele praktijken. Het zijn vijf morele regels waar je je voortaan aan kunt houden en die in elk geval helpen bij het wegblijven van het verkeerde en het doen van het goede. De regels zelf zijn zeer algemeen en worden gevolgd door vele miljoenen niet-boeddhisten, al dan niet allemaal. Er is een kleine ceremonie waarin je tegenover een monnik vraagt om de regels opgelegd te krijgen. 

Hier de originele pali tekst en dan mijn vertaling (op basis van een eerdere Engelse vertaling en zoeken in de online pali dictionary):

pānātipātā veramaṇī sikkhāpadaṃ samādiyāmi.
adinnādānā veramaṇī sikkhāpadaṃ samādiyāmi.
kāmesu micchācārā veramaṇī sikkhāpadaṃ samādiyāmi.
musāvādā veramaṇī sikkhāpadaṃ samādiyāmi.
surā meraya majja pamādaṭṭhānā veramaṇī sikkhāpadaṃ samādiyāmi.

Niet te doden of te doen doden, deze leefregel zal ik volgen.
Niet te nemen wat mij niet gegeven is, deze leefregel zal ik volgen.
Mij niet seksueel te misdragen, deze leefregel zal ik volgen.
Geen onwaarheid te spreken, deze leefregel zal ik volgen.
Bedwelmende middelen, die onachtzaamheid veroorzaken, niet tot mij te nemen, deze leefregel zal ik volgen.

Net als met de verschillende sets Tien Geboden uit jodendom en christendom gaat het hier om zeer korte regeltjes die begrepen moeten worden. Zo heel kort kun je er misschien niet al teveel mee en de regels zelf vertellen ook niet alles. Wat is 'seksueel misdragen' eigenlijk? Handjes boven de dekens?

De eerste regel verbiedt doden. Er zijn continu discussies over wat dit exact betekent en waar de grens is. Gaat het om moord alleen? Gaat het alleen om mensen of ook om dieren. En wat als de slager het al voor je heeft gedaan, mag je dan het vlees opeten? Sommige mensen vertalen het alsof er 'doden of kwellen' staat. Deze mensen zouden kunnen kiezen voor een veganistisch leven omdat eieren weliswaar geen vlees zijn maar de kippen die ze leggen niet direct een fijn leven hebben. Ik weet niet wat de exacte betekenis is geweest. Het enorme corpus aan voordrachten en regels geeft allerlei toelichting. Misschien zelfs teveel. Wat ik wel denk is dat we twee dingen moeten doen. We moeten niet zoeken naar de interpretatie die past bij wat we toch al vinden of voelen en dan zoeken naar stukken tekst die dat ondersteunen. Dan kunnen we net zo goed meteen doen wat we willen. Ten tweede moeten we denk ik ons niet afvragen wat verboden of toegestaan is maar wat beter is om te doen. Is het verboden om vlees te eten? In de pali-teksten niet, meen ik. Is het beter om het niet te doen, gegeven wat er wel staat over medelijden met alle leven en zo meer? Ik denk het wel.

De tweede regel verbiedt diefstal maar gaat denk ik zelf verder. Er staat vrij direct dat we niet moeten nemen 'wat niet gegeven is'. Dat is niet alleen dichterlijk taalgebruik. Het betekent denk ik ook dat we niet ons moeten toe-eigenen wat niet direct van een ander is maar waar anderen nog wel nood aan hebben. De tragedie van de meent kunnen we proberen te voorkomen door niet alleen aan onszelf te denken. Dit werkt in één moeite door ook erg goed om te beginnen aan het opgeven van de illusie van zelf. In de breedste zin gaat dit over gebruiken of opgebruiken.

De derde regel dan, seksueel wangedrag. Natuurlijk valt verkrachting hieronder. Misbruik van de leraar-leerling verhouding.. Vreemdgaan. (Ik denk echter niet dat open relaties hieronder vallen. Openheid en afspraken maken is geen wangedrag.) Laten we wel zijn, seksualiteit is een normaal en op zich gezond onderdeel van het menselijk bestaan en dat monniken celibatair leven verandert daar helemaal niks aan. Ik zou me geen zorgen maken over masturbatie tenzij, en dat is hier het hele verhaal, het te ver gaat. Als je niet kan slapen zonder, als je steeds aan seks denkt, je fantasieën niet in de hand hebt. Naarmate we verder komen in de oefening zal de zucht naar sensueel genot langzaam verdwijnen maar dit is een gevolg, geen afgedwongen feit.

Geen onwaarheid spreken verwijst denk ik rechtstreeks naar wat het Nobele Achtvoudige Pad erover zegt: Juiste Spraak (samma vaca). Dit houdt meer in dan niet liegen. Ook harde taal gebruiken in de betekenis van hardvochtige woorden, roddelen en achterklap en zelfs zomaar babbelen om iets te zeggen te hebben vallen onder niet onder Juiste Spraak. Mijns inziens leidt de vierde regel tot mildheid en bedachtzaamheid, zaken die we broodnodig hebben.

De vijfde regel verwijst naar surā, meraya en majja. Dit waren tweeënhalf duizend jaar geleden drie soorten alcoholische drank. Die bestaan niet meer. Gelukkig maakt het volgende woord, pamādaṭṭhānā, duidelijk waar het om gaat: ze leiden tot onachtzaamheid. Mensen begrijpen hier daarom nu meestal alle alcohol en drugs mee. Moet dit een totaalverbod zijn? Dat ligt eraan. Er zijn mensen die zeggen dat 's avonds laat thuis één glaasje voor het slapengaan geen kwaad kan en ze zouden zomaar gelijk kunnen hebben. Ik weet wel dat drinken als ik nog wil mediteren niet zo slim is. Dit komt de kwaliteit van de sessie niet ten goede. Mag er Stroh rum in de appeltaart? Ik vind van wel. Mag een slok champagne met Oudjaar? Ik vind van wel. 

Het gedoe over exacte definities en grenzen is niet zo nuttig. Leefregel wordt ook wel als trainingsregel vertaald en dit zijn ook trainingsregels volgens de theravada-traditie. We oefenen ermee. Het zijn geen harde verboden. Het is wel beter als we ons eraan houden. In andere tradities wordt hier soms anders over gedacht. Zeker vajrayana-boeddhisten willen nog wel eens denken dat een belofte doen of een eed afleggen en die dan breken veel erger is dan om te beginnen niets beloven. Ik denk dat dit een wijze gedachte is. We trainen ons brein dat een voornemen niet zo zwaar weegt als we te pas en te onpas smokkelen.

Volhouden is belangrijker dan meteen slagen. Dolenthousiast meteen de panca sila oplezen, in het pali natuurlijk want dan is het echter, is meestal niet zo slim want alleen liegen al doen we normaal gesproken wel en eigenlijk best vaak. Dan is het weer verloren. Oefen er daarom eerst mee, een flinke tijd misschien wel. Neem desnoods eens twee regels of drie regels aan, gewoon voor jezelf. Wat doet het ertoe dat je nooit tegenover een monnik die oude woorden hebt herhaald als je je leven zo leid dat je deze set regels niet meer nodig hebt? Wat helpt zo'n kale vent als je je er toch niet aan houdt? Waar het wel om gaat is dat deze regeltjes ons bewust houden van wat we allemaal aan het doen zijn, niet zonder meer toegeven aan al onze grillen en blijven nadenken.

Afijn, dit zou je kunnen doen. Er is meer, trouwens. Er is ook een set van acht regels. Maar goed, kalm aan.