Auteur Topic: De aard of natuur van geest (en de vier niveaus van versluiering)  (gelezen 2738 keer)

0 leden en 1 gast bekijken dit topic.

Offline Passievrucht

  • Eerwaarde
  • ******
  • Berichten: 3335
    • Bekijk profiel
Bron:
http://www.kalu.org.br/index.php/kalu-rimpoche/i-kalu-rimpoche/ensinamentos-em-audio
Hier onder een persoonlijke selectie en verslag van de audio-teaching van Kalu Rinpoche, 07. The Nature of Mind. Het is een flink artikel geworden maar ik post het toch het liefst in één keer, bij elkaar. Kalu Rinpoche was een leraar van de Tibetaanse (karma-)kagyu lineage. Maar het zou ronduit verkeerd zijn, vind ik, te denken dat dit artikel niet past onder het menu Algemeen, Zen of Theravada boeddhisme. Maar iets moet een plek hebben. Ik hoop dat jullie het interessant en leerzaam vinden.


De natuur of aard van geest (en de vier niveaus van versluiering).

Als men op een bepaald niveau de aard of natuur van geest niet begrijpt of waardeert, de geest die transformatie ondergaat door beoefening, is het erg betwijfelbaar dat beoefening erg voordelig zal zijn of dat men tot een vorm van realisatie zal komen. Er moet een soort eerste begrip zijn van de natuur van geest. Zonder begrip tast men in het duister.

Wat is dan geest? Geest veroorzaakt alles wat we ervaren, alle plezier en pijn, geluk en ongeluk, vreugde en smart, gedachten en concepten, het hele spectrum aan ervaringen. Alle staten van geest worden ervaren door iets, dat we ‘geest’ noemen of zo labelen. Als je dat 'iets' wilt beschrijven, kun je niet iets vinden dat je kunt beschrijven in termen van een bepaalde vorm, grootte, kleur, als iets tastbaars, met een lokatie. Het heeft in die zin geen kenmerken. Het is leeg van kenmerken. Het is leeg. Het is ook geen ding. Men kan niet verklaren: “geest is...”. Daarom wordt gezegd dat geest in essentie leeg is. In dat lege niet tastbare en niet duidbare aspect lijkt het op ruimte.

Dit is als verklaring van geest echter niet compleet. Als je het voorbeeld gebruikt van ruimte kan ruimte ook verlicht zijn en donker, verduisterd. Ruimte kan dus ook een verlichte kwaliteit aannemen. Bij het beschrijven van geest moeten we er rekening mee houden dat de geest kan waarnemen. Er is een kwaliteit van helderheid. De geest is in staat waar te nemen. Diens potentieel om te ervaren is diens helderheid/kenvermogen. Hier wordt naar verwezen als diens natuur. Dus geest is in essentie leeg, en als spontane expressie van die leegte, straling van die leegte, is er een soort helderheid/kenvermogen, de mogelijkheid om waar te nemen of de mogelijkheid om te ervaren. Het is nodig dit begrip helderheid nader te omschrijven. Er is een helderheid die een visuele kwaliteit heeft zoals wanneer de zon opkomt en we weer dingen kunnen zien. De soort helderheid die wij bedoelen heeft echter betrekking op alles wat we ervaren, dus niet alleen visuele zaken maar alle zintuigdomeinen. Het is een soort psychologische helderheid om alles waar te nemen. Geest kan voelen, ruiken, proeven, geluk ervaren etc. Dat alles heeft betrekking op helderheid.

Gegeven dat de geest in essentie leeg is, gegeven dat het van nature helder is, is er ook het aspect van bewustzijn, het herkent een vorm, ziet een vorm, onaangename vorm, heeft waarde-oordelen over waarnemingen etc. Zo ook met andere zintuiglijke ervaringen. De geest kan al deze verschillen, zoals verschillende vormen of kleuren, smaken, geluiden etc waarnemen. De geest heeft een zekere precisie, ervaart details. Geest manifesteert zichzelf op deze dynamische manier. Het manifeseert zich op een onbelemmerde manier als bewustzijn. Het kan de details van de situatie waarnemen en op een selectieve manier op details reageren. En dat is onze meest duidelijk bewuste ervaring. Dit kunnen we een derde aspect noemen van de natuur van geest, namelijk, diens dynamiek, diens onbelemmerde manifestatie als bewustzijn.

Dus bij het beschrijven van geest, van dat wat ervaart, maken we drie verklaringen: 1. Allereerst er is het geen ding, het is in essentie leeg van kenmerken, 2. terwijl het op hetzelfde moment een helderheid/kenvermogen tentoonspreidt als diens natuur, 3. terwijl het op hetzelfde moment zich rechtstreeks op een dynamisch onbelemmerde manier manifesteert als bewustzijn. Dit zijn geen drie verschillende geesten. Deze drie verklaringen gelden voor alle bewuste wezens, van de kleinste tot de grootste.

Deze lege, heldere en dynamische staat van bewustzijn wordt in het boeddhistisch vocabulair alaya genoemd, het fundament of de basis of de bron van waaruit alles ontstaat. Dit wordt ook tathagatagarbha genoemd of Boeddha-Natuur. Het is in feite het potentieel voor verlichting. De oorzaak van verlichting is deze aanwezige zuivere natuur van geest of zuivere alaya. Zonder dit zou verlichting niet mogelijk zijn. Deze Boeddha-natuur is de fundamentele natuur van onze geest. Hierdoor is verlichting mogelijk. Het is reeds aanwezig op een latente manier. In een tantra wordt gezegd:

“Alle levende wezens zijn Boeddha,
Maar incidentele verduisteringen verbergen dit feit.
Als de incidentele verduisterende elementen eenmaal zijn verwijderd,
Wordt het potentieel verwezenlijkt,
Wat latent aanwezig was, wordt geactualiseerd als volledig verlichting”.

Als we deze Boeddha-Natuur hebben waarom zijn we dan allesbehalve Boeddha’s? Waarom zijn we verward, niet verlicht? Hoewel deze lege, heldere en dynamische natuur van geest, dat verlichting is, al bestaat, nemen we dit op dit moment niet rechtstreeks waar. Er zijn een aantal elementen aanwezig die deze directe waarneming of realisatie belemmeren. Deze zijn altijd aanwezig geweest sinds we spreken over geest. Vanaf de tijd zonder begin. De geest ervaart altijd al zaken op de verkeerde manier, mist het punt.

Het meest fundamentele niveau van verwarring of onwetendheid is precies dit gebrek aan directe ervaring van de natuur van geest. Dit wordt avidya genoemd of onwetendheid, maripa in het Tibetaans. Niet weten, niet waarnemen, niet bewust zijn van zichzelf, is het meest fundamentele niveau van verwarring. Dit wordt vergeleken met een oog dat zichzelf ook niet ziet. Het oog ziet wel objecten etc. Maar niet zichzelf. Zo heeft ook de geest zichzelf nog niet gezien. Dit wordt gedefinieerd als fundamentele onwetendheid. Dit eerste en meest fundamentele verduisterende aspect is dus deze fundamentele onwetendheid die ook altijd al samen met de geest aanwezig is geweest. Het eerste probleem is dat de geest zichzelf dus niet ziet.

Vanwege dit gebrek aan directe ervaring van de natuur van geest, begint een verdere vertekening. Ook die heeft altijd al plaatsgevonden en vindt ook nog altijd plaats. De dynamische manifestatie van geest als bewustzijn verrijst op een vertekende manier. Geest ervaart niet zijn eigen ontastbare leegte maar poneert een zelf of subject, iets wat als aanwezig wordt ervaren, als solide wordt ervaren, als echt, aanwezig, continuerend. Op hetzelfde moment is er ook een vertekening van het aspect helderheid. Het vermogen van de geest om ervaringen te veroorzaken wordt vertekend in die zin dat het wordt geprojecteerd als iets objectiefs, als iets anders-dan dit subject. Dit is het tweede niveau van dualistische verwardheid. De geest staat nu onder een soort dwang om zaken te ervaren in termen van zelf en ander, subject en object, waarnemer en waarneming als gescheiden onafhankelijke eenheden. Deze dwangmatige dualistische wijze van ervaren is een gewoonte, een neiging, geworteld in de aanleg. Niet in de ultieme natuur van geest maar het is een ingewortelde gewoonte om dualistisch te ervaren.

Nu zijn we nog verder van de rechtstreekse ervaring van de natuur van geest. Het eerste niveau is dus geest die zichzelf niet ziet waardoor vervolgens een soort dwangmatige dualistisch ervaren ontstaat.

Gegeven dat er altijd dit dualistische raamwerk is geweest en is, is er weer een verdere manifestatie op basis daarvan, namelijk emotionaliteit. Het is de respons van het (denkbeeldig) subject op een object/waarneming. Dit kan zijn als gehechtheid, aantrekken, of in andere gevallen als afstoten of agressie of weerzin van wat het ervaart. Er is ook een onderliggend element van domheid of verwarring in de geest, in de zin dat de geest niet bewust is van wat er echt plaatsvindt. De vertekening wordt als ultieme realiteit ervaren, het subject en de emotionaliteit van liefde en haat, of welk aantrekken of afstoten dan ook, wordt gehouden voor ultieme realiteit. Dat is een element dat je begoocheling/domheid kunt noemen.

Deze drie, aantrekken/gehechtheid, afstoten/weerzin/afkeer, en een element van domheid of begoocheling worden de drie primaire emoties genoemd. Deze geven weer aanleiding tot allerlei verdere vormen van emotionaliteit zoals hebzucht uit aantrekken, haat uit afstoten of weerzin en trots uit begoocheling. Het worden steeds complexere vormen van emotionaliteit. Traditioneel wordt gesproken over 21.000 per primaire emotie. Dat zijn dus 63.000 soorten emotionele toestanden, plus nog 21.000 vanuit een combinatie van de drie primaire emoties, in totaal dus 84.000 emotionele toestanden van onverlichte wezens. Het derde niveau van verwarring is dit complex van emotionaliteit dat verrijst uit de drie basis emoties. Dit is nog weer verder van de ervaring van de natuur van geest.

Tenslotte is er het vierde niveau van actie of liever re-actie omdat we vanuit onze emotionele verwarring gedwongen worden fysiek, verbaal of mentaal (niet-vaardig) te reageren op situaties die we tegenkomen. Dit wordt negatief karma genoemd. Dit zijn de neigingen die in een individu versterkt worden door reacties op situaties, gebaseerd op emotionele verwarring. Deze neigingen verrijzen later als bewuste ervaringen en dragen bij aan het gehele proces van samsara. Dit complex van karma is het grofste niveau van verwarring dat wij als onverlichte wezens ervaren.

In het beschrijven van de zuivere of fundamentele natuur van geest spreken de teksten over de alaya, of fundamentele herkomst of bron, maar als de kwalificerende term yeshe in tibetaans, of jnana in Sanskriet over transcedentaal gewaarzijn/bewustzijn, een oorspronkelijke/oer of transcedentale staat van gewaarzijn die de fundamentele natuur van geest is, als de bron van alle verlichte ervaring. Dat ervaren we op dit moment niet rechtstreeks. Wat we nu ervaren is het gevolg van deze vier niveaus van: 1. fundamentele onwetendheid, 2. dualistisch vastklampen, 3. emotionaliteit en 4. karma.

Dat complex van verwarring kunnen we ook een soort bron of oorsprong noemen maar nu een onzuivere, alaya vijnana, de discursieve verwarde staat van bewustzijn dat de bron is van alle onverlichte ervaring.

Er is op een bepaalde manier altijd een vertekening geweest en nog altijd (gaande) van de zuivere alaya in een onzuiver aspect. Net zoals in fris en helder water modder wordt gegooid. De helderheid is niet verdwenen maar belemmerd. De lagen van verwarring zijn te dik of solide zodat de pure alaya niet tevoorschijn komt, niet gevoeld wordt. Er staat teveel in de weg. Van tijd tot tijd kan de pure alaya, het transcedente gewaarzijn, naar de oppervlakte komen. Dit veroorzaakt bewuste ervaring van positieve kwaliteiten zoals geloof, vertrouwen, mededogen, liefdevolle vriendelijkheid, altruisme. Deze soort kwaliteiten kunnen toegeschreven worden aan de voelbare aanwezigheid van de zuivere alaya. Deze momenten zijn zeldzaam door de belemmerende natuur van verwarring in de geest. Zo worden ook de positieve neigingen niet zo vaak versterkt en daarmee ook niet de ervaringen van geluk en hogere wedergeboorten. Dat er meer wezens in de lagere rijken zitten dan in de hogere is een bevestiging van het feit dat er een natuurlijke tendens is dat negatieve emoties ontstaan en negatieve karmische tendensen worden versterkt. De balans slaat over het algemeen door naar verwarring, negativiteit en lijden.

Is het mogelijk om al deze verduisterende elementen te elimineren? Ja, zulke methoden bestaan. In het Mahayana wordt bijvoorbeeld bodhicitta aanbevolen als een middel tot zuiveren. Zo’n geesteshouding ontwikkelen, zuivert iemand ongelofelijk sterk.

Het karmische proces is analoog aan een soort informatieopslagsysteem of databank. Een persoon begaat een bepaalde daad die mogelijk gemotiveerd is door een positieve motivatie, leidend tot een positieve karmische tendens/neiging. Of een negatieve daad en motivatie leidend tot een negatieve tendens. Deze daden op een fysiek, verbaal of mentaal niveau creeeren nieuwe neigingen of versterken bestaande en die worden op een bepaalde manier opgeslagen. Het lost weer op in een voorbewust niveau van verwarring in de geest en wordt daar opgeslagen als een latente neiging. Totdat op enig moment in de toekomst door omstandigheden zo’n latente neiging weer als bewuste ervaring wordt ervaren, bijvoorbeeld als geluk of lijden. Dit is een alsmaar doorgaand proces waarin niks verloren gaat. Het houdt niet vanzelf op. Het put niet vanzelf uit. Een neiging kan kalpa’s lang latent blijven maar als de omstandigheden juist zijn toch weer opspelen op enig moment. De voorgaande niveaus van verwarring, fundamentele onwetendheid, dualistisch vastklampen/perceptie en emotionaliteit zijn voor dit karmische proces de brandstof.

De eliminatie van de verduisteringen in de aanleg van een individu kent verschillende tijdschalen. Je kunt van leven tot leven bijvoorbeeld karma langzaam geleidelijk doorwerken. Dit kan eonenlang duren voordat verlichting wordt bereikt. Maar de vier niveaus kunnen ook snel weggewerkt worden door diepzinnige onderrichtingen en ijver, commitment en wijsheid van een leerling. De tantrische teksten zeggen idealiter in 6 maanden of anders 1 jaar of 10 jaar of dit leven. De vier niveaus van verwardheid, die de directe waarneming van de natuur van geest belemmeren, kunnen zeker geëlimineerd worden.

De voorbereidende oefeningen in de Kagyu traditie, zoals de Ngondro, dienen om te zuiveren. Dienen om de verwarring te verwijderen. Proberen dichter bij de rechtstreekse ervaring van natuur van geest te komen. Zo kan men de eerste bhumi bereiken. Het eerste bodhisattva stadium van realisatie. Het (vierde) karmische niveau van versluiering/verwarring is nu verwijderd, het grofste niveau van verduistering. De geest is niet meer onderworpen aan dit grofste aspect van verwarring.

Van fundamentele onwetendheid naar dualistisch vastklampen naar emotionele verwardheid, naar karma wordt alles steeds complexer. Het spirituele proces werkt omgekeerd van complexiteit weer naar eenvoud. Men begint bij het elimineren van de grofste, meest complexe niveaus en gaat zo verder tot de directe ervaring van de natuur van geest.

Bij het zevende stadium van bodhisattva realisatie, de zevende bhumi, is emotionele verwardheid opgelost. Emotionaliteit is niet langer een verduisterend element.

Het volgende niveau betreft dwangmatig dualistisch vastklampen, zelf en ander, subject en object, waarnemer en waargenomene als gescheiden zaken. Dit wordt doorgewerkt, opgelost op het 8, 9, en tot bijna de piek van de tiende bhumi. De dwangmatige gewoontevolle neiging van dualistische perceptie wordt geëlimineerd.

Het allereerste en meest subtiele en fundamentele niveau van onwetendheid wordt geëlimineerd wanneer de bodhisattva voorbij de piek van de tiende bhumi gaat, wat ook wel de elfde bhumi wordt genoemd, en door fundamentele verwardheid heen breekt en het gebrek aan ervaring van de natuur van geest wordt vervangen door rechtstreekse ervaring. Er is nu niet langer een verduisterend aspect aanwezig.

Is er nog een directer pad? Het hangt van omstandigheden af maar met een werkelijk verlichte en vaardige meester die over diepzinnige onderrichtingen beschikt en een werkelijk toegewijde, intelligente, ijverige leerling, is het mogelijk dat alle vier niveaus van verwardheid in één keer worden geëlimineerd, ogenblikkelijk. Iemand kan dan direct een ervaring hebben van de natuur van geest. Dit is mogelijk maar vereist wel deze nogal zeldzame omstandigheden. Een donker gebouw kan ogenblikkelijk verlicht worden wanneer men een lucifer afsteekt. Zo direct kan het zijn.

Boeddhaschap bereiken kan vergeleken worden met het oplossen van wolken, wolken die verhinderen dat de zon onbelemmerd schijnt. Als alle belemmeringen in de geest zijn weggewerkt, komt de zon, de verlichte natuur van geest, vanzelf naar voren.
Als er geen wolken zijn dan kan er ook geen regen vallen, bliksemen etc. Wanneer zo ook de belemmerende factoren in de geest afwezig zijn, treedt er geen negativiteit meer op, en geen lijden. Een Boeddha heeft zo alle verduisterende factoren geëlimineerd of overwonnen en de inherente vermogens van geest kunnen zich vrijuit manifesteren. Bovendien heeft de Boeddha beperkingen van de cyclus van wedergeboorte overstegen.

De geest is dus in essentie leeg. Wat dat impliceert is dat de geest geen limiet heeft. Je kunt niet zeggen dat de geest leeg is tot zover en daarna niet meer. Als we spreken over iets wat zo leeg is als ruimte, spreken we over iets wat alomtegenwoordig is, zoals de staat van verlicht bewustzijn is. Als er eenmaal de directe ervaring is van de leegte van geest, heeft die leegte geen grenzen. Waar dan ook deze leegte is, is ook de helderheid. Wat betekent dat we hier spreken over een staat van alwetendheid, de mogelijkheid om verleden, heden en toekomst zonder enige beperkingen te zien of ervaren. En het feit dat men verklaart dat de geest dynamisch en onbelemmerd is in manifestatie, impliceert dat de verwezenlijking van verlichting zichzelf uitdrukt, verlicht zijn drukt zichzelf uit als mededogen, als activiteit. Het is niet een stagnerende of statische staat maar een actieve dynamische staat van bewustzijn. Een verklaring als ‘de activiteit van de Boeddha gaat door totdat samsara leeg is’, is gebaseerd op het begrip dat de natuur van geest op inherente wijze aanhoudend dynamisch en onbelemmerd is.

De natuur van geest kan wel beschreven worden, zoals nu, maar intellectueel begrip hiervan is niet voldoende. Dat is als lapwerk en slijt ook weer. Het gaat om het vertalen van wat je hoort naar directe ervaring.

Helderheid, leegte en gewaarzijn, wat de onderscheidende aspecten zijn van de fundamentele natuur van geest, vertegenwoordigt de fundamentele of ultieme staat van bewustzijn. Dit noemen we co-emergerend bewustzijn. Het is co-emergerend met geest. Het is de natuur van geest zelf. Concomiterend met geest. De natuur van geest ontdekken is dit co-emergerend transcedent gewaarzijn ontdekken, als de ultieme staat van ervaring. Om dit te ontdekken moet men begrijpen, zo zei de Boeddha, dat iets anders dan je eigen inspanning qua zuivering en ontwikkeling, en de zegen die men ontvangt van een gerealiseerde leraar, dom is, zinloos, niet werkend.

groetjes
Siebe





Offline Passievrucht

  • Eerwaarde
  • ******
  • Berichten: 3335
    • Bekijk profiel
Re: De aard of natuur van geest (en de vier niveaus van versluiering)
« Reactie #1 Gepost op: 25-08-2015 20:40 »
Verkorte weergave.

In boeddhisme wordt onderwezen dat er een hardnekkige perceptie is dat er iemand is die geluk ervaart, iemand is die vrij is, iemand is die pijn ervaart, zaken waarneemt, bewust aanwezig is, iemand is die leeft etc. Heel opdringend in de dagelijkse perceptie is dit geloof in zelf, in die iemand, in de aanwezigheid van die waarnemer, die getuige die we als een soort persoon ervaren.

"Ik ben", zegt die getuige. "Ik ben", denkt die getuige. Diens perceptie. "Ik ben". De uitdrukking is dat van fundamentele onwetendheid.

In boeddhisme wordt onderwezen dat deze perceptie van iemand-die-bewust is, iemand-die-waarneemt, iemand-die-lijdt-of-geluk-ervaart, al sinds beginloze tijd samen met geest bestaat. Er wordt aangegeven dat het een hele hardnekkig iets is.

Er wordt gezegd dat het zich zo prominent manifesteert omdat de werkelijke aard van geest nooit rechtstreeks is gezien. Anders gezegd: we kennen de natuur of aard niet van die iemand , van dat wat ervaart. Wij kijken daar niet goed naar.  Het oog ziet zichzelf niet. Als dat wat ervaart, en wat geest wordt genoemd, zichzelf ziet, zichzelf rechtstreeks kent, wordt gezien dat geest geen iemand is. Zo kan fundamentele onwetendheid overwonnen worden.

Siebe


Offline Passievrucht

  • Eerwaarde
  • ******
  • Berichten: 3335
    • Bekijk profiel
Re: De aard of natuur van geest (en de vier niveaus van versluiering)
« Reactie #2 Gepost op: 01-03-2017 21:30 »
Ik geloof dat de Boeddha ons duidelijk wil maken dat geest niet is wat we menen dat het is, dwz het is niet een soort zelf of ik of subject wat ervaart. Hoe komt het dan dat wij aldoor die indruk hebben? Dat komt volgens mij omdat zodra er waarnemingen zijn, dus een bewustzijn-van-iets, ook een onderliggende neiging wordt ontsloten die er voor zorgt dat we geloven dat een Ik die waarnemingen heeft. Zoals wanneer afkeer opkomt ook meteen die onderliggende neiging wordt ontsloten die doet geloven dat er een Ik is die die afkeer heeft. Er wordt zeg maar een onderliggende neiging ontsloten die alles in de geest steeds in een persoonlijke kleur zet. Dit noemt men in de sutta's volgens mij de notie 'Ik ben'. De onderliggende neiging noemt men denk ik de onderliggende neiging tot onwetendheid.
http://www.boeddhaforum.nl/index.php/topic,2120.0.html

Onze indruk is ook dat die notie 'Ik ben' eigenlijk eigen is aan geest, toch?  Onze indruk is dat het Ik-besef eigenlijk nooit afwezig is maar intrinsiek is aan wie/wat we zijn, maar klopt dit wel? Is er echt constant een Ik-besef? En als het er niet is, ben je dan dood? Waar ben je dan eigenlijk?

groet,
Siebe



Offline aanwezig

  • wat is dit
  • Gevestigde Sangha
  • *****
  • Berichten: 657
  • Geslacht: Man
  • ...is dat zo...?
    • Bekijk profiel
Re: De aard of natuur van geest (en de vier niveaus van versluiering)
« Reactie #3 Gepost op: 16-07-2019 14:17 »
...geen idee...
met een been in het graf,
het ander op een bananenschil

Offline MaartenD

  • Sangha Nieuweling
  • ****
  • Berichten: 284
    • Bekijk profiel
Re: De aard of natuur van geest (en de vier niveaus van versluiering)
« Reactie #4 Gepost op: 17-07-2019 16:06 »
Goed antwoord!  ;D