Auteur Topic: Karma en Vrije Wil  (gelezen 11329 keer)

0 leden en 1 gast bekijken dit topic.

Offline Katinka - Boeddha hoekje

  • Mindfulness Trainer en Boeddhistisch Student
  • Administrator
  • Verspreider van inzicht
  • *****
  • Berichten: 116
  • Geslacht: Vrouw
  • Forum eigenaar en manager
    • Bekijk profiel
    • Een Boeddha hoekje
Karma en Vrije Wil
« Gepost op: 08-02-2011 10:09 »
Karma is een onderwerp waar ik in de loop der tijd veel over heb nagedacht en geschreven. Nu ben ik gevraagd over het meer specifieke vraagstuk van karma en vrije wil een lezing / gespreksavond te organiseren voor Loge Den Haag van de Theosofische Vereniging (waar ik in het bestuur zit, overigens).

Ik heb natuurlijk zo mijn ideeën maar wou aan jullie vragen hoe jullie er in staan. Is er een probleem met karma en vrije wil? Wat is vrijheid voor jou? Hoe zit het met moderne neurologische inzichten?

Offline Ujukarin

  • Global Moderator
  • Gevestigde Sangha
  • *****
  • Berichten: 644
  • Geslacht: Man
    • Bekijk profiel
    • Triratna Boeddhistisch Centrum Amsterdam
Re:Karma en Vrije Wil
« Reactie #1 Gepost op: 08-02-2011 11:12 »
Karma is een onderwerp waar ik in de loop der tijd veel over heb nagedacht en geschreven. Nu ben ik gevraagd over het meer specifieke vraagstuk van karma en vrije wil een lezing / gespreksavond te organiseren voor Loge Den Haag van de Theosofische Vereniging (waar ik in het bestuur zit, overigens).

Ik heb natuurlijk zo mijn ideeën maar wou aan jullie vragen hoe jullie er in staan. Is er een probleem met karma en vrije wil? Wat is vrijheid voor jou? Hoe zit het met moderne neurologische inzichten?

Hmmm... het 'mooie' van inspringen op een bestaand forum is dat er wel eens over gediscussieerd zou kunnen zijn.

Op de meeste vragen die je stelt staat een redelijk uitgebalanceerd antwoord in deze thread

http://www.boeddhaforum.nl/index.php/topic,596.0.html

Maar nieuwe/aanvullende vragen natuurlijk welkom, lijkt me...

With folded palms,

<Ujukarin>

Offline Katinka - Boeddha hoekje

  • Mindfulness Trainer en Boeddhistisch Student
  • Administrator
  • Verspreider van inzicht
  • *****
  • Berichten: 116
  • Geslacht: Vrouw
  • Forum eigenaar en manager
    • Bekijk profiel
    • Een Boeddha hoekje
Re:Karma en Vrije Wil
« Reactie #2 Gepost op: 09-02-2011 09:53 »
Ingewikkelde discussie daar. Zullen we het deze keer proberen zonder Boeddhistische terminologie? Gewoon voor de afwisseling?

Offline Ujukarin

  • Global Moderator
  • Gevestigde Sangha
  • *****
  • Berichten: 644
  • Geslacht: Man
    • Bekijk profiel
    • Triratna Boeddhistisch Centrum Amsterdam
Re:Karma en Vrije Wil
« Reactie #3 Gepost op: 09-02-2011 10:17 »
Ingewikkelde discussie daar. Zullen we het deze keer proberen zonder Boeddhistische terminologie? Gewoon voor de afwisseling?

Huh? Je vraagt onder andere wat voor MIJ 'vrije wil' is inclusief de relatie met karma. Lijkt me erg boeiend als je dan gaat vragen of ik, als iemand die nu eenmaal diep in het boeddhisme zit, dat kan gaan uitleggen zonder boeddhistische termen?
Voor elk van die termen is er best een 'vertaling' te krijgen naar andere talen/begrippenapparaten maar dat is vrijwel altijd 1 relatief vast omkaderde term naar een omschrijving van 3-4 andere woorden of zelfs zinnen. Dus:
  • Als je me vraagt om 1 x aan het begin van een discussie te vertalen (o.a. niyama en karma), prima.
  • Als je me vraagt om konstant zonder die termen te gaan werken - nee dat vind ik als je het boeddhisme serieus medespeler in de discussie wilt laten zijn geen optie. Dan laat ik de discussie gaarne aan anderen die het misschien wél willen, en zich misschien minder als boeddhist etaleren...
Hoor 't wel weer,

With folded palms,

<Ujukarin>

Avalokiteshvara

  • Gast
Re:Karma en Vrije Wil
« Reactie #4 Gepost op: 09-02-2011 11:19 »
Ik ga hier verder en niet in die andere topic. Karma lijkt in eerste instantie een gemakkelijk concept, een logische wet van vergelding, met als motor de oorzaak en het uiteindelijke gevolg. Maar karma of handeling (daad) valt volgens het Hindoeïsme maar zeer zeker ook volgens het Boeddhisme uiteen in goede (juiste) handelingen, slechte (onjuiste) daden en de alles bepalende kwaliteit van de diverse daden. Er is voor zover ik het begrepen heb over het algemeen geen twijfel in het Boeddhisme over of er sprake kan zijn van toeval via het karma; Samsara (de wereld) is een direct gevolg van het hele scala aan uiteenlopende handelingen. De mens kan, al naar gelang zijn karma, herboren worden in de hogere of lagere rijken van Samsara. De negatieve handelingen die je zou moeten vermijden zijn: het nemen van leven; seksueel wangedrag; stelen (zich toe-eigenen wat niet gegeven wordt); liegen; onbehoorlijke taal; tweedracht zaaien; geroddel en nietszeggend gepraat; hebzucht; verkeerde zienswijzen en anderen kwaad toewensen. Door dit soort handelingen en de herhaling ervan (conditionering) zou de mens steeds verder in het moeras van het negatieve wegzinken, zelfs via handelingen in voorgaande levens en in de toekomst naar volgende levens. Dat geschiedt middels het wederboren worden. Eigenlijk komt het er op neer dat de persoonlijke situatie verergert en bijvoorbeeld in het Tibetaanse Boeddhisme worden daarvan zelfs voorbeelden genoemd, ik citeer:

“Het nemen van leven veroorzaakt wedergeboorte in grimmige, sombere landschappen vol levensgevaarlijke ravijnen en afgronden. Het nemen van wat niet gegeven is veroorzaakt wedergeboorte in door hongersnood getroffen gebieden waar vorst en hagel de oogst vernietigen en bovendien geen vrucht dragen. Seksueel wangedrag dwingt ons om te leven op weerzinwekkende plaatsen, vol uitwerpselen en mest, modderige moerassen, enzovoort. Liegen zal ons materiële onzekerheid en voortdurende mentale paniek opleveren, en angstaanjagende dingen en situaties doen tegenkomen. […].” (Etc.)

Citaat uit: Patrul Rinpoche: “De woorden van mijn volmaakte leraar”, hoofdstuk 4, blz. 194 e.v. (Asoka, 2009).

Positieve handelingen zijn feitelijk het tegenovergestelde van de hier boven genoemde negatieve daden, en het persoonlijke voornemen nooit meer toe te geven aan de negatief gelabelde handelingen, omdat men er zelf de schadelijkheid van inziet. Wanneer iemand zich aan deze ethiek houdt, zal hij of zij volgens het Boeddhisme via volledig gerijpte gevolgen worden wedergeboren in de hogere rijken van Samsara. Bevrijding is vervolgens mogelijk door je toevlucht te nemen tot de Boeddha, zijn leer en de Sangha.

Allemaal leuk en aardig, maar er zijn zelfs spirituele leraren die beweren dat mensen die enige jaren geleden in Indonesië de desastreuze gevolgen van een Tsunami hebben ondervonden dat aan zichzelf te wijten zouden hebben, als gevolg van collectieve negatieve handelingen vanuit het verleden. Ook de honger in Afrika, bij uitstek een gevolg van de ooit begonnen kolonisering en de nog immer voortdurende uitbuiting door de Westerse wereld, zou een gevolg zijn van karma vanuit vroegere tijden of vorige levens. Waarom ik dit aanhaal, is dat je van Karma van alles en nog wat kunt maken, en op die manier gooi je het concept van het Karma te grabbel aan de grilligheden van het menselijke denken. Want een feit is dat mensen altijd wel iets kunnen vinden waarmee ze de fout bij de ander kunnen vinden, en zo is Karma dus niet bedoeld, naar mijn mening. Karma is een manier om te laten zien hoe jouw handelingen eventuele gevolgen kunnen hebben voor anderen; maar hoe het ook terug kan slaan op jezelf. Dat is een vorm van systeemdenken. Of het allemaal klopt, is echter een goede vraag. Als je van een torenflat springt, zul je het niet overleven, dat zou je een wet van oorzaak en gevolg kunnen noemen. Toch zijn er altijd uitzonderingen, mensen die van een enorme hoogte vallen en het toch wonderwel overleven. Maar goed, dit is nog vrij praktisch bezien. Maar hoe kun je weten of iets wat je in dit leven veroorzaakt ooit een effect zal hebben in een volgend leven? Of dat je nu de gevolgen ervaart van wat je ooit in een vorig leven hebt veroorzaakt door negatieve handelingen? Of als gevolg van positieve handelingen? Dat is mijns inziens koffiedik kijken en min of meer bijna een vorm van magisch denken. Het Boeddhisme beweert dat goede handelingen zullen leiden tot een wedergeboorte als een halfgod (deva), of als een mens die redelijk comfortabel kan leven in een bepaalde situatie. Slechte handelingen zouden je doen wedergeboren als een mens in slechte situaties, zelfs als een dier of als hongerige geest (preta), en zelfs in een van de hellen. Het in een hel komen te verkeren is niet uniek voor het Boeddhisme, maar komt ook in diverse andere religies naar voren als een centraal gegeven. De hel is in het Christendom ook een plaats waar de mens (na zijn dood) exteem moet lijden als gevolg van zijn verkeerde levenswijze. De insteek is wel anders dan in het Boeddhisme, maar goed handelen leidt in het Christendom ook tot beter en slecht tot slechter.

Begrijp me goed, ik heb niets tegen een positieve ethiek, integendeel. Het is prima dat het Boeddhisme voorleeft dat negatieve handelingen die een schadelijke uitwerking hebben zouden moeten worden vermeden. Het klopt natuurlijk ook vaak maar al te goed, mijns inziens vooral wanneer het direct in de praktijk te maken heeft met het lijden, en het toebrengen van leed aan anderen. Boeddha heeft gezegd dat het karma vooral bestaat uit de intentie die de actie motiveert. Ook onwetendheid kan voor veel zelfs onbedoelde schade zorgen. Vandaar dat de Karmaleer (grotendeels overgenomen vanuit het Hindoeïsme) waarschijnlijk deel is gaan uitmaken van het Boeddhisme, omdat daarin de verantwoordelijkheid sterk bij de mens zelf wordt gelegd. Jij bent degene die verantwoordelijk is voor je eigen daden, je kunt het niet afschuiven op een ander, een autoriteit, op metafysische bespiegelingen of zelfs op een of andere godheid. Je moet het zelf doen, dus met de verantwoordelijkheid komen als vanzelf de goede en slechte daden in beeld. Het één is inherent aan het ander, jij kunt er wat aan doen. Boeddha dikt het nog aan door te stellen dat je leven na leven in de misère zal blijven zitten als je niet nu actie onderneemt. Stap uit het wiel der wedergeboorte en doe iets! Hij biedt daarbij meteen een alternatief in de vorm van het achtvoudige pad en de Vier Edele Waarheden. Want een mens op zichzelf weet feitelijk niet waar te beginnen. Hier komen we meteen op het idee van de vrije wil. Want als je persoonlijke verantwoordelijkheid moet gaan dragen voor je eigen Karma, ligt daar een vrije wil aan ten grondslag. Zonder vrijheid van handelen kun je nooit je Karma een zwengel naar de positieve kant geven. Moderne wetenschappers als Dick Swaab e.a. beweren dat de vrije wil eigenlijk een illusie is; dat de mens feitelijk lijkt op een machine, een hersenmachine die niet echt wordt geleid door een persoonlijk willen. Ik vraag me af of dit wel klopt, natuurlijk zit er zeer zeker wat in dat de mens een machine of een soort organische computer is, je haalt er uit wat er in zit. Maar ik vermoed dat de zienswijze van de moderne hersenwetenschappers toch erg gericht is op wiskundige waarheden. Ik zeg dus niet dat ze niet althans gedeeltelijk gelijk zouden kunnen hebben, maar ze bewegen zich steevast binnen een bepaald denkraam van empirische bevindingen, waarvan de vraag is of dat wel de echte werkelijkheid is. Het menselijk brein is immers een soort holografisch werkend “organisme”, er zijn bewijzen dat als een hersenbeschadiging plaatsvindt in een bepaald deel van de hersenen die een bepaalde funtie vertegenwoordigen, die uitval weldra overgenomen wordt door andere delen van de hersenen. Een deel van het hologram bevat immers het geheel, zoals ook het geval is met het DNA.

Daarmee komen we op een volgend facet: het begrip tijd. Tijd lijkt een gegeven binnen ons systeem, wij denken in termen van dit-komt-eerst en daarna-komt-dat. Maar is dat wel zoals de Kosmos op lineaire wijze werkt? Hierover breken de meest knappe koppen hun denkhoofd en ondanks hun prachtige theorieën denken ze bijna steevast in termen van oorzaak en gevolg, precies zoals het menselijke denken blijkbaar steeds werkt. Maar wie zegt dat er tijd bestaat buiten de perceptie van de mens? Wie zegt dat een bepaalde oorzaak steevast een bepaald gevolg zal hebben? Dat een bepaalde oorzaak en bepaald gevolg zal hebben is hooguit waarschijnlijk, zoals de filosoof David Hume reeds enkele eeuwen geleden beweerde. De mens ziet zichzelf als maat van alle dingen, en daarmee doet hij zijn eigen denksystemen bijna de das om. Hij stelt zichzelf namelijk centraal, en centralistisch denken is meestal maar hooguit gedeeltelijk waar, net als lineair denken. Natuurlijk is het redeneren nodig, maar als de moderne wetenschap nog steeds denkt dat de Kosmos is begonnen met een Big Bang? Dat is nog immer redeneren vanuit oorzaak en gevolg, vanuit tijd. Religies hebben altijd aangegeven dat de waarheid buiten de dualiteit van goed en slecht valt, dat over de werkelijkheid eigenlijk niet alomvattend te redeneren valt. Dus kan ik Karma slechts zien als een systeemonderdeel van het Boeddhisme, niet als de absolute waarheid. Karma is een hulpmiddel om wat duidelijk te maken, het maakt duidelijk hoe ons denken werkt en hoe we ons bewegen binnen de starre grenzen van de dualiteit. Je denken vormt zich als het ware automatisch naar op welke manier je wenst te redeneren. Je maakt beelden, theoretische beelden, beelden naar aanleiding van het leven op aarde, hoe je je voortbeweegt en ga zo maar door. Maar als je je denken op een andere wijze zou vormgeven, zal de inhoud ook anders worden. Er is geen garantie dat ons huidige denken de enige manier van denken is. Het is wel zo dat we in geschiedkundig opzicht eigenlijk weinig zijn opgeschoten in onze manier van leven. We maken de meest ingewikkelde machines en computers en hebben een verregaande medische wetenschap ontworpen, maar tegelijkertijd kunnen we in wezen ons nog net zo barbaars opstellen ten opzichte van onze medemens. In de vorige eeuw is dat zelfs bijna onze ondergang geworden via twee Wereldoorlogen en de kernwapenwedloop. Onze beschaving is een dun laagje chroom, helaas.

Maar goed, als je geen vrijheid zou hebben om althans deels je eigen wil te bepalen, zou religie mijns inziens volstrekt kansloos zijn.
« Laatst bewerkt op: 09-02-2011 11:40 door Avalokiteshvara »

Offline Ujukarin

  • Global Moderator
  • Gevestigde Sangha
  • *****
  • Berichten: 644
  • Geslacht: Man
    • Bekijk profiel
    • Triratna Boeddhistisch Centrum Amsterdam
Re:Karma en Vrije Wil
« Reactie #5 Gepost op: 09-02-2011 11:30 »
Goed samengevat, broeder!

Slechts stukjes uit de vorige thread die min of meer dezelfde conclusie in mijn woorden geven:

Citaat
Er staat dat alles wat je nu doet karma opbouwt, vaardig of onvaardig, voor later. En er staat ook dat iets wat 'je overkomt' allerlei oorzaken kan hebben: bijvoorbeeld natuurkunde, biologie en als er écht geen logische verklaring te vinden is dan kan het karma zijn.

Onze stelling zou zijn 'vaardige akties nu leiden tot geluk (voor jezelf en liefst in bredere zin) op enig toekomstig moment, niet persé in dit leven vallend'. En het spiegelbeeld is dat extreem ONgeluk mogelijk (als geen van de andere niyamas in beeld is) door karma-uit-het-verleden komt. Van 'jou' of van één van de vele eerdere wedergeboorten die je beïnvloed hebben. Het is een verklaring al koop je er relatief weinig voor omdat je pas bij grotere Verlichtingsgraad die exacte relatie kunt inzien. Ik vind 'm iets geloofwaardiger/acceptabel dan 'domme pech', zeker voor bijvoorbeeld een arm kind dat in een honger/oorlogsgebied geboren wordt. Maar ook in die situatie zijn de andere niyama's minstens even belangrijk: als sociaal bewogen boeddhist doe je je best om honger en oorlog te bestrijden.

Sorry, komt toch één keer zo'n technisch woord in voor (Niyama); zoals beloofd de omzetting in gewone taal en dat is 'Vorm van oorzaak-gevolg relatie'.

With folded palms,

<Ujukarin>


lord rainbow

  • Gast
Re:Karma en Vrije Wil
« Reactie #6 Gepost op: 10-02-2011 19:18 »
gaat het begrip karma
samen met het begrip vrije wil,
bijten ze elkaar of niet...
sluiten ze elkaar uit,
of gaan ze samen......

sommige menen dat vrije wil volledig overlapt wordt door karma.
je kunt dus eigenlijk niets doen..

anderen zeggen dat een wil  niet vrij kan zijn,
omdat je nooit zomaar in het luchtledige aan het willen bent,
je wilt altijd iets,of ergens vanaf....
dus is tie niet vrij..
in die zin wordt de wil bepaald door karma
dat klinkt best ok..

maar te zeggen dat je(op wat voor wijze deze 'je' bestaat,even buiten beschouwing latend),dus niets in te brengen hebt, lijkt wat te ver.
Dat zou kortweg een troosteloze aangelegenheid zijn.
Dat ben ik eens met voorgaande reakties.

Wanneer een karmische formatie (wilsneiging) aktief wordt,
zijn er in principe twee mogelijkheden: er in mee gaan,of  niet.

Het ene zal door gewoontevorming gemakkelijk en vanzelf gaan.
Het andere vergt wat meer aandacht en oefening.
En dus een zekere inspanning.

Daar kan ik al of niet voor kiezen.De keuze is aan mij.
Dat zowel de keuze voor identificatie
als de keuze van niet er in mee te gaan gekonditioneerd zijn,
neemt niet weg dat ze er zijn.

Dat is de relatie tussen karma en
datgene wat met vrije wil aangeduid wordt,althans in mijn ogen.

vrij zijn lijkt me zo iets als:
nergens last meer van hebben
« Laatst bewerkt op: 24-04-2016 08:36 door DirkJan »

Losang Gendun

  • Gast
Re:Karma en Vrije Wil
« Reactie #7 Gepost op: 15-02-2011 08:12 »
Ik denk dat een beetje het probleem is dat binnen de indiase philosophie het 'absolute' idee van vrije wil geen rol speelt. Een beetje hetzelfde als de omgekeerde discussie of God permanent of impermanent is, wat nauwelijks een rol speelt in het christelijke, joodse en islamitische denken.

In discussies met onze Geshe, ontkende hij zowel onze notie van een absolute vrije wil alswel predeterminatie. Er bestaat natuurlijk geen vrije wil omdat we in afhankelijkheid bestaan van oorzaken en condities; in ons geval vooral karma, negatieve emoties en onze ouders, naast een oneindigheid aan andere factoren (in het kort de twaalf schakels van afhankelijk bestaan). Aan de andere kant werkt ook predeterminatie niet omdat dit inherent of substantieel bestaande oorzaken en condities vereist, terwijl deze daar natuurlijk ook leeg van zijn. Ook alle oorzaken en condities bestaan slechts als etiketten, geplakt op een samenkomst van andere oorzaken en etiketten. Je zou dus kunnen zeggen dat er speelruimte is om de verlichting te kunnen bereiken, maar dat in boeddhistische context zowel predeterminatie als vrije wil geen zinvolle begrippen zijn. De zoektocht naar absoluten is een westerse invalszoek, terwijl de oosterse er meer een is van 'skillful means'.

Ik denk trouwens, Katinka, je gelijk hebt in het feit dat het goed mogelijk moet zijn om een discussie te voeren zonder technische pali, sanskriet of tibetaanse termen. Net als in iedere filosofische context hebben ook boeddhistische termen altijd een definitie, omdat ons dagelijks gebruik van woorden vaak onduidelijk en verwarrend is. Maar bovenal omdat woorden door verschillende mensen in een verschillende context begrepen worden. Vrijwel alle terminologie die de Boeddha gebruikte ontleende hij uit het Brahmanisme, maar veelal met een nogal andere betekenis. Ik denk dat het daarom goed is juist nederlandse woorden te gebruiken en te onderzoeken door middel van discussie wat ze in boeddhistische context zouden moeten betekenen, en er zijn genoeg Abhidharmateksten om ons daar bij te helpen.

Offline Katinka - Boeddha hoekje

  • Mindfulness Trainer en Boeddhistisch Student
  • Administrator
  • Verspreider van inzicht
  • *****
  • Berichten: 116
  • Geslacht: Vrouw
  • Forum eigenaar en manager
    • Bekijk profiel
    • Een Boeddha hoekje
Re:Karma en Vrije Wil
« Reactie #8 Gepost op: 17-02-2011 15:44 »
Ik heb deze vraag op meerdere forums gesteld en heb vervolgens op mijn blog Overpeinzende het volgende geschreven:

http://www.overpeinzende.nl/2011/vrije-wil-karma/

De vrije wil is een belangrijk onderwerp in de Westerse filosofie – het wordt doorgaans gecontrasteerd met predestinatie. Dit leidt, jammer genoeg, tot een alles of niets discussie als we niet oppassen. Predestinatie, karma en het lot worden allemaal weleens gebruikt  om te zeggen dat wat is, zo moest zijn. Jammer genoeg leidt dit soms tot de conclusie dat we geen controle over ons leven en onze toekomst hebben.

Toen ik deze vraag op een Theosofisch forum stelde, reageerde iemand met een uittreksel van een debat dat ze in psychologische context regelmatig gevoerd had: is het misschien zo dat sommige mensen bedoeld zijn om een leven lang alcoholist te zijn?

Als je het zo formuleert klinkt het afschuwelijk. Aan de andere kant: het is duidelijk dat veel alcoholisten hun leven lang alcoholist zijn. Sterker nog: zelfs mensen die geen druppel meer drinken zijn vaak geneigd te zeggen dat ze alcoholist zijn, omdat ze zich realiseren dat een drankje ze weer in het diepe kan gooien.

Theosofen hebben het in dit verband vaak over ‘je karma uit werken’. Dat wil zeggen, als we door iets afschuwelijks heen gaan, werken we karma uit. Het idee is dat als het karma dan over is, de dingen vanzelf beter worden. In de oorspronkelijke literatuur werd geïmpliceerd dat je snel of langzaam door je karma kon gaan: snel en diep, of langzaam en vol te houden.

In het geval van alcoholisme betekent dat, voor mij, heel eenvoudig dat over je verslaving heen komen het zelfde is als je karma uit werken. Of, zoals ik verderop in de discussie zei: er is een noodzaak (zeker in het geval van alcoholisme) om te vechten voor een zo zuiver mogelijk leven, of we er nu in slagen of niet. Het vechten zelf creëert nieuw (positiever) karma.

Als je karma ziet als een gewoonte, dan is elke poging de gewoonte te overwinnen een begin van het helemaal overwinnen in de toekomst.

In het Boeddhisme is karma een van de vijf niyama’s. Dat wil zeggen: een van de wetten van oorzaak en gevolg. [Dit heb ik van het Boeddha Forum, dat ik recent heb over genomen]

De andere zijn:

  • Utu Niyama
    Physieke anorganische ordening, bijvoorbeeld  seizoensverschijnselen of wind en regen.
  • Bija Niyama
    Dat zaden ontkiemen, in de fysieke organische wereld.
  • Karma Niyama
    De wet van oorzaak en gevolg toegepast op het leven: wenselijke en onwenselijke handelingen hebben corresponderende goede en slechte resultaten. Het gaat niet om beloning en straf, maar om de natuurlijke gevolgen van wat we doen.
  • Dhamma Niyama
    De orde van de norm, dwz alles wat voldoet aan de natuurlijke stand van zaken. De wetten van de zwaartekracht, maar ook de natuurlijke redenen om een goed mens te zijn en alles wat de aanwezigheid van een Bodhisattva vanzelf tot gevolg heeft.
  • Citta Niyama
    Processen van bewustzijn, o.a. telepathie en andere parapsychologische verschijnselen.
    Met andere woorden: de natuurwetten, de waarheid als bron van wat juist is en bewustzijn zelf zijn oorzaken die niet op karma leunen.

Ik ben er niet van overtuigd of het heel logisch is om oorzakelijkheid in deze vijf op te splitsen, maar het helpt in elk geval om om te gaan met een aantal lastige issues die vaak bij karma worden getrokken:

Ons bewustzijn is niet afhankelijk van karma, vandaar dat we uberhaupt ons slechte karma kunnen overwinnen.
De fysieke natuur, stormen, vuur, aardbevingen e.d. zijn niet onze persoonlijke verantwoordelijkheid.
Verder uitgewerkt: Karma is dus niet alles wat ons overkomt. Er is, en dat is eigenlijk heel logisch, van alles dat gewoon maar gebeurt, dat we niet persoonlijk verdiend hebben of over onszelf hebben afgeroepen.

Als mijn baas een klojo is, zou het kunnen zijn dat ik in die situatie zit omdat ik zelf een klojo was in een vorig leven. OF ik zit in die situatie omdat hij, om wat voor reden dan ook, besloten heeft niet erg aardig te zijn in dit leven. Het is natuurlijk waarschijnlijker dat hij gewoon niet al te gevoelig is, of thuis problemen heeft, of wat dan ook. Hoe het ook zei, het hoeft helemaal niets met mij van doen te hebben.

De tweede misvatting is omdat wat ons gebeurt ons karma is, we er dus niet uit kunnen komen. Maar karma is niet alleen wat we in het verleden voor onszelf en anderen gecreëerd hebben, het is ook wat we nu doen. En dat omvat hoe we nu met een situatie om gaan.

Terug naar die irritante baas: Hoe ik met hem om ga heeft waarschijnlijk invloed op hoe hij met mij om gaat. Ik kan weg lopen. Ik kan de organisatie helpen te groeien voorbij de dingen die mis gaan. Dat is allemaal ook karma en mijn HOUDING bepaalt welk pad ik kies.

Als je vanuit de blik van de niyama’s naar karma kijkt, weet je ook beter wat je met aardbevingen e.d. moet. Als het niet meer is dan een natuurlijk gegeven, dan verdienden de mensen die het ondergaan het niet, en zullen ze dus – door karma – gecompenseerd worden voor hun lijden. Ook: omdat ze NIET verdienden te lijden, is het een goede daad om te helpen wie geholpen kan worden. Dit zou vanzelfsprekend moeten zijn, maar op de een of andere manier is het dat nooit.

Om Blavatsky te parafraseren: je onthouden van een goede daad, is al een slechte daad. Met andere woorden: als je goed kunt doen en je doet het niet – om wat voor reden dan ook – dan krijg je later karmisch gedoe.

lord rainbow

  • Gast
Re:Karma en Vrije Wil
« Reactie #9 Gepost op: 09-03-2011 19:11 »
hoi,

je legt veel uit over karma en de nyama's.
en ik zat een beetje te wachten op die vrije wil....

het woordje 'Houding' in onderstaande zin verwijst er wellicht naar?

''Dat is allemaal ook karma en mijn HOUDING bepaalt welk pad ik kies.''(citaat)


Offline Ujukarin

  • Global Moderator
  • Gevestigde Sangha
  • *****
  • Berichten: 644
  • Geslacht: Man
    • Bekijk profiel
    • Triratna Boeddhistisch Centrum Amsterdam
Re:Karma en Vrije Wil
« Reactie #10 Gepost op: 09-03-2011 21:50 »
Ja, ik ben het redelijk eens met Katinka's uitleg van karma/nyamas en wil ook benadrukken dat je hierdoor een vrije wil hebt. Je laat je natuurlijk volop conditioneren door je emoties/ervaringen/etc. maar het is een 'laten' dat doorbroken kan worden. Om in een set termen van één van m'n leraren te spreken:
  • De 'normale' lichtelijk slapende mens werkt veelal vanuit Power Mode, terwijl iemand die serieus de boeddhistische leefregels volgt vanuit Love Mode werkt ('Love' hier geïnterpreteerd als Metta)
  • De slapende mens handelt vaak rea_k_tief op impulsen van buiten. De spiritueel bezige mens verplaatst 1 letter in dat woord en handelt kreatief, op vaardige wijze omgaand met de omstandigheden

Hopelijk helpt 't een beetje,

With folded palms,

<Ujukarin>

Offline Katinka - Boeddha hoekje

  • Mindfulness Trainer en Boeddhistisch Student
  • Administrator
  • Verspreider van inzicht
  • *****
  • Berichten: 116
  • Geslacht: Vrouw
  • Forum eigenaar en manager
    • Bekijk profiel
    • Een Boeddha hoekje
Re:Karma en Vrije Wil
« Reactie #11 Gepost op: 15-03-2011 08:44 »
Het vrije wil aspect zit hem, zoals ik het begrijp, in de bewustzijns-niyama. Omdat bewustzijn niet door karma bepaald wordt (is immers een andere niyama), EN zelf een oorzaak is, kunnen karmische patronen doorbroken worden. En dat is precies waar meditatie voor bedoeld is.

Offline chan

  • Gevestigde Sangha
  • *****
  • Berichten: 515
    • Bekijk profiel
Re:Karma en Vrije Wil
« Reactie #12 Gepost op: 17-03-2011 08:02 »
Wat is  'vrije wil'?
Wat is 'willen'?
Bestaat er niet bijvoorbeeld een denkend willen en een doend willen?
Een denkend willen is slechts een gedachte die geen betekenis heeft als ze niet tot handeling voert.
Een denkend willen denken, door je in concentratie ergens op te richten , is in wezen al een handeling.
Meestal denken mensen automatisch, asociacierend, naar aanleiding van een waarneming rijgt de ene gedachte zich asocierend aan de andere gedachte vast, zo 'zien' we als toeschouwers als in een theater het ene concept aan het andere voorbijkomen. Die concepten zijn gerelateerd aan onze specifieke ervaringen in het verleden.
Twee minuten of langer aan een en het zelfde onderwerp denken , bijvoorbeeld je sokken, krijgen de meeste mensen niet eens voor elkaar.
Wellicht krijgen de meesten dat zelfs in eerste instantie geen dertig seconden voor elkaar.

Op het moment dat we ons gaan leren concentreren door met onze gedachten ons op een en dezelfde simpele waarneming te richten, bijvoorbeeld onze sokken, treedt onze wil al in werking.
Want zonder het te willen krijg je het niet voor elkaar om gedurende langere tijd aan dat simpele onderwerp te denken.
Op het moment dat je besluit je concentratie te verbeteren door oefening en je wil dus aktief wordt in de oefening kun je 'zien' dat je daar een besluit toe hebt genomen. De wil kan zich dus laten kennen als inititatiefkracht in bewustzijn. Willen heeft in dit geval te maken met aandacht. We richten onze aandacht ( vanuit een 'onbewuste' wil) op een verschijnsel in de wereld en verbinden met bewustzijn onze wil daar aan.

Als we kijken naar wat we ons in ons denken voornemen te willen en wat we uiteindelijk doen dan kunnen we zien dat hetgeen we denken te willen ook niet altijd hetgeen is wat we willend doen.
Daarin speelt de onbewuste wil ook een rol.

Als Karma intentionele aktie is dan is Karma wil. Daar waar we ons Karma kennen, kennen we onze wil. Daar waar we ons Karma niet kennen, kennen we onze wil niet daar is deze onbewust. Daar waar we ons Karma kennen als wil kunnen we vrij zijn. Daar waar we ons Karma niet kennen leeft vaak ook de onvrijheid. We kunnen als mensen namelijk alleen maar vrij zijn in bewustzijn met bewustijn. Het is dan ook van groot belang dat de mensen in de toekomst hun Karma gaan leren kennen. Daarom is het ook opmerkelijk dat er wordt verteld dat Boeddha zijn Karma leerde kennen.

Bewustzijnsontwikkeling is dan ook sterk gerelateerd aan het leren kennen van ons Karma en daarmee het leren kennen van onze, daarvoor, onbewuste wil zodat we daar vrijheid kunnen ervaren. De mogelijkheid om keuzes te maken, bewust initiatiefkracht te ontplooien.
De Boeddha zoek IK in en met mijn werkzame IK aanwezigheid.
De Dharma  zoek IK in en met mijn werkzame IK aanwezigheid.
De Menselijke gemeenschap zoek IK  in en met mijn werkzame IK aanwezigheid.
Boeddhanatuur ontmoet Boeddhanatuur in zelfbewustzijn

Scriba

  • Gast
Re:Karma en Vrije Wil
« Reactie #13 Gepost op: 05-04-2011 21:24 »
Mijn eerste bericht, en ik vind het een beetje griezelig, maar heeft iemand er al aan gedacht dat vrije wil en vrijheid misschien niet hetzelfde zijn?
Wat ik daarmee bedoel is: vrije wil lijkt beperkt tot het kiezen tussen wat juist is of niet juist (bijvoorbeeld een gemakkelijk leugentje vertellen of eerlijk zijn en de confrontatie aangaan). Maar vrij ben ik pas als ik besef dat ik eigenlijk geen andere keuze heb dan het goede te doen, en dat ook doe, ongeacht de consequenties.
Ik beoefen zen en christendom. Vanuit het christelijk perspectief vind ik het wat eenvoudiger te formuleren: God wil onze autonomie, daarom hebben wij een vrije wil om wel of niet te kiezen voor overgave (met een boeddhistische term: aan onze ware natuur, onze 'zoheid'). Werkelijke vrijheid is er alleen in de overgave, en daarin tref ik aan wat ik ben en wil. Ik ben vrij als ik wil zijn wat en wie ik ben en daaraan gehoorzaam.

Gassho,
Scriba

Avalokiteshvara

  • Gast
Re:Karma en Vrije Wil
« Reactie #14 Gepost op: 05-04-2011 23:02 »
Mijn eerste bericht, en ik vind het een beetje griezelig, maar heeft iemand er al aan gedacht dat vrije wil en vrijheid misschien niet hetzelfde zijn?
Wat ik daarmee bedoel is: vrije wil lijkt beperkt tot het kiezen tussen wat juist is of niet juist (bijvoorbeeld een gemakkelijk leugentje vertellen of eerlijk zijn en de confrontatie aangaan). Maar vrij ben ik pas als ik besef dat ik eigenlijk geen andere keuze heb dan het goede te doen, en dat ook doe, ongeacht de consequenties.
Ik beoefen zen en christendom. Vanuit het christelijk perspectief vind ik het wat eenvoudiger te formuleren: God wil onze autonomie, daarom hebben wij een vrije wil om wel of niet te kiezen voor overgave (met een boeddhistische term: aan onze ware natuur, onze 'zoheid'). Werkelijke vrijheid is er alleen in de overgave, en daarin tref ik aan wat ik ben en wil. Ik ben vrij als ik wil zijn wat en wie ik ben en daaraan gehoorzaam.

Gassho,
Scriba

Hallo Scriba. Je eerst bericht hoeft je niet te verontrusten, je zaait hier in goede aarde, en je bijdrage is een mooie bijdrage. Vrije wil en vrijheid. Vrij willen zijn is dat wat eigenlijk ieder mens wil. Maar vrije wil en vrijheid kunnen mijns inziens pas bestaan als we weten hoe te bestaan, hoe te zijn. Gurdjieff zei niet voor niets dat iedereen maar altijd het gevoel heeft dat hij of zij moet “doen”, actie moet leveren. Alsof vrije wil of vrijheid iets te maken zouden hebben met “willen doen” als je niet alleréérst “bent”. “Zijn” betekent mijns inziens zijn met inzicht, zijn met gewaarzijn, zijn als uniciteit, zijn als mens zoals God ons inderdaad heeft gewild, met onze volstrekte eigenheid. Maar helaas denken de meeste mensen dat ze al weten wat ze zijn, en gaan vanuit reactionaire principes reageren op bestaande conditioneringen, desnoods organiseren ze zich met meerderen en kun je een revolutie krijgen. Maar het is de vraag of je in dat geval daadwerkelijk vrij bent, als je als reactionair optreedt. Een reactionair “reageert” namelijk op bepaalde omstandigheden of innerlijke conditioneringen. Soms is dat nodig, als er sprake is van extreme onderdrukking door anderen. Maar een reactionair staat feitelijk op zijn kop, en zit nog immer als het ware op een negatieve manier vastgehecht aan datgene waar hij of zij op reageert. Hoe kun je vrij zijn als de eerste stap al blijft haken aan datgene waarop men reageert?

Maar goed, je stelt dat vrijheid pas werkelijk tot uiting komt in overgave. Dat kunnen velen wellicht niet vatten, dat je vrij kunt zijn als je je overgeeft. Overgave aan God is de ultieme vrijheid, terwijl men juist denkt dat je dan voor altijd gevangen zit, vastzit aan het godsbeeld. Maar daar gaat het niet om. God gaat verder dan het denken, Kierkegaard zei dat de menselijke vertwijfeling uiteindelijk leidt tot overgave: bij God is immers alles mogelijk. Ik ben misschien geen Christen, maar ik bestudeer het soms wel. Van dogma’s moet ik weinig hebben, je kunt een mens niet in een dogma persen, dat is gevangenschap. Jezus zei dat God liefde is, en dat is het. Liefde is vrijheid, de enige vrijheid die het gevolg is van onvoorwaardelijke overgave. Dan accepteer je jezelf zoals je bent, totaal en onvoorwaardelijk. Zo heeft het goddelijke je gewild, en kun je geen problemen maken voor jezelf of voor anderen. God is immers degene die verantwoordelijk is voor het bestaan, hij is het centrum van het heelal. Als mens kun je dat niet zijn en nooit zijn. Maar via het “ik” doen we net alsof wij het zijn die zelf het centrum zijn van alles, van ons leven. Dat is onjuist en ook het Boeddhisme zegt dat het “ik” de illusie is, de identificatie, de belemmering. Okee, het Christendom benadert de zaken anders dan het Boeddhisme, maar het principe leidt uiteindelijk tot hetzelfde. Niet “ik” ben het, die mijn leven leidt, maar God of het goddelijke. Dan is alles goed en juist, en accepteer je het bestaan zoals het komt. Niet dat je misstanden laat bestaan, dat is een heel ander verhaal. Het gaat om de overgave op zich, en als die totaal is, ben jij er niet meer en is slechts God er, altijd en overal , het doorschijnt werkelijk alles. Eigenlijk is die doorschijnendheid er altijd al, maar we maken teveel herrie om het op te merken via ons drukke bestaan. Het Christendom als gevestigde godsdienst heeft dat ook niet zo goed begrepen, heb ik de indruk. Vandaar dat ik eerder bij mystici ware woorden kan vinden over vrijheid in overgave; bij een Franciscus van Assisi, Joannes van het Kruis, Hadewijch, Meester Eckhart en dergelijke.

Offline chan

  • Gevestigde Sangha
  • *****
  • Berichten: 515
    • Bekijk profiel
Re:Karma en Vrije Wil
« Reactie #15 Gepost op: 06-04-2011 21:51 »
Beste Scriba, wellicht is de volgende link een aardige gedachtengang in relatie tot je bijdrage.
http://nl.wikipedia.org/wiki/Vrijheid_(filosofie)
De Boeddha zoek IK in en met mijn werkzame IK aanwezigheid.
De Dharma  zoek IK in en met mijn werkzame IK aanwezigheid.
De Menselijke gemeenschap zoek IK  in en met mijn werkzame IK aanwezigheid.
Boeddhanatuur ontmoet Boeddhanatuur in zelfbewustzijn

Offline frederik

  • Sangha Nieuweling
  • ****
  • Berichten: 250
  • Geslacht: Man
    • Bekijk profiel
Re:Karma en Vrije Wil
« Reactie #16 Gepost op: 01-01-2012 17:50 »
Andere invalshoek:

Als er enkel maar ervaringen zijn die opkomen en verdwijnen, geconditioneerde fenomenen, zonder dat er "iemand" is die deze ervaart, controleert, of creëert; hoe kan er dan vrije wil zijn? Is "het probleem vrije wil" er dan niet één dat voortkomt uit de illusie van een entiteit? Daar er niemand is die wel of geen vrije wil kan hebben...

Wanneer de illusie van een "zelf" verdwijnt, dan verdwijnt ook het "probleem" van wel of geen vrije wil?

Hopelijk is dit enigszins duidelijk; het zijn maar enkele losse gedachten...

Offline chan

  • Gevestigde Sangha
  • *****
  • Berichten: 515
    • Bekijk profiel
Re:Karma en Vrije Wil
« Reactie #17 Gepost op: 05-01-2012 23:12 »
Van Lord Rainbow:

Je zou kunnen zeggen dat we allemaal een innerlijke rebel hebben.
Op het geestelijk pad is deze rebel de stem van je eigen ontwaakte geest.
Het is de scherpzinnige,heldere intelligentie,die verwarring
en lijden als blijvende toestand niet aksepteert.
Hoe ziet deze Rebel Boeddha eruit?
Hij is een herrieschopper van herioisch formaat. De Rebel Boeddha is een afvallige
die zijn verbond met de slaap opzegt en trouw zweert aan de ontwaakte staat.


De Rebbel Boeddha, een originele naam voor het IK van de mens.
Misschien zou dat een interessant alternatief kunnen zijn voor all die 'Boeddhisten' die zichzelf als IK benoemen?
Zoiets van: Wat bent U?
"De Rebel Boeddha is Boedhist" in plaats van ; "Ik ben Boeddhist".

De rebel Boeddha: DE STEM VAN JOUW EIGEN ONTWAAKTE GEEST.
De Boeddha zoek IK in en met mijn werkzame IK aanwezigheid.
De Dharma  zoek IK in en met mijn werkzame IK aanwezigheid.
De Menselijke gemeenschap zoek IK  in en met mijn werkzame IK aanwezigheid.
Boeddhanatuur ontmoet Boeddhanatuur in zelfbewustzijn

lord rainbow

  • Gast
Heb ik een vrije wil?
« Reactie #18 Gepost op: 19-03-2013 16:28 »

Offline Sybe

  • Eerwaarde
  • ******
  • Berichten: 2593
    • Bekijk profiel
Re:Karma en Vrije Wil
« Reactie #19 Gepost op: 30-07-2014 12:54 »
Karma is een onderwerp waar ik in de loop der tijd veel over heb nagedacht en geschreven. Nu ben ik gevraagd over het meer specifieke vraagstuk van karma en vrije wil een lezing / gespreksavond te organiseren voor Loge Den Haag van de Theosofische Vereniging (waar ik in het bestuur zit, overigens).

Ik heb natuurlijk zo mijn ideeën maar wou aan jullie vragen hoe jullie er in staan. Is er een probleem met karma en vrije wil? Wat is vrijheid voor jou? Hoe zit het met moderne neurologische inzichten?

Zoals ik het heb begrepen:

Bewustzijn verwijst in boeddhisme naar het vertekend weten of kennen. Het verwijst naar het onzuivere ken-aspect. Het hangt samen met verkeerde impressies (niet normatief bedoeld). In de keten van afhankelijk ontstaan zie je bijvoorbeeld dat bewustzijn de derde schakel is.
Het ontstaat mede op basis van onwetendheid (eerste schakel) en karmische neigingen (de tweede schakel). Dus bewustzijn is innig verstrengeld met onwetendheid en karmische neigingen. Ook in de skandha benadering wordt bewustzijn genoemd. Er wordt van gezegd: dit ben ik niet, dit is niet van mij, dit is niet mijn-Zelf.

Als mens handelen we denk ik vaak in de geest van dit bewustzijn, oftewel vanuit de impressie die bewustzijn levert, of die daarbij horen. Maar dit is fundamenteel vertekend door onwetendheid en karma. Het kan wel vrij lijken en aanvoelen maar het is waarschijnlijk dus gewoon een handelen op basis van impressies die verkeerd zijn en die ook niet in vrijheid tot stand kwamen.

De inherente vertekening of begoocheling van bewustzijn wordt in boeddhisme het geloof in een Zelf genoemd. Dat wil zeggen dat de mens vrijwel altijd handelt vanuit de ongewilde en onvrije impressie dat geest een persoon of zelf is. Dus we hebben aldoor en aanhoudend het gevoel dat er iemand thuis is, een persoon, een zelf. Hierdoor ervaren we ook een duidelijke splitsing tussen Ik en wat Ik waarneem of tussen Ik en de Ander. Zulke impressies vormen een soort grondreden van ons handelen.

Het gevoel van Zelf zit op meerdere niveaus, zo begrijp ik uit de shastra's. Er is het mentale bewustzijn dat eigenlijk gewoon een soort zelfbewustzijn is omdat het zo'n levendig en erg krachtig geloof in zelf heeft.
Je bent wat angstig bijvoorbeeld en dat maakt je vreselijk zelf-bewust. Dat kan soms heel krachtig zijn. We hebben dan heel sterk het geloof dat geest een Zelf is, dat wij een persoon zijn. Een subtieler en minder levendig zelfgevoel zit op het niveau van het zevende bewustzijn.

Als onwetendheid eindigt dan transformeert dit onzuivere kenaspect, bewustzijn, in Wijsheid. Dus Wijsheid is het zuivere kenaspect van de geest. Het kent de zaken zoals ze zijn. Bewustzijn is de onzuivere manifestatie hiervan. Het is hoe de geest, hoe wijsheid vervormt. Bewustzijn levert ons zo als het ware onbewust en ongewild verkeerde impressies over ons eigen bestaan, over het bestaan van anderen en over situaties.

Verlichting is in deze context dus de volledige transformatie van bewustzijn in Wijsheid. Dit wordt verschillend beschreven. Er wordt wel beschreven hoe de vijf skandha's, dus de onzuivere aspecten, transformeren in de vijf wijsheden, het zuivere. Er wordt ook beschreven hoe alleen de skandha bewustzijn transformeert in Wijsheid. Deze wijsheid is in wezen je eigen natuur, de natuur van geest.
Dus wijsheid is eigenlijk door je eigen niet conceptuele ogen kijken. Dat weten is wijsheid. Bewustzijn is; door het oog van beeld of conceptvorming kijken. Dit is niet je echte oog. Het is een oog met staar.

Een Boeddha of arhat heeft bewustzijn volledig getransformeerd in Wijsheid. Geest is de ongeboren basis van beide.

Omdat de impressies die bewustzijn levert op een ongewilde en vaak ook onbewuste manier er zijn, en tevens begrepen worden door ons als ultiem waar of werkelijk, kun je in deze context nauwelijks spreken denk ik over vrijheid. Hoe vrij ben je als je eigenlijk aldoor handelt op basis van een onjuist begrip van zaken, ook al heb je dat zelf niet door?

Ook willen gaat denk ik meestal gepaard met voorstellingen waarbij hun aard en werkelijkheidsgehalte vaak nauwelijks enige aandacht krijgt. Ik...wil....maar wie of wat is dat Ik? De onvrijheid wordt duidelijk zichtbaar wanneer je mensen ontmoet waarbij je ziet dat ze duidelijk een verkeerd zelfbeeld hebben.
Mensen die denken Napoleon te zijn, mensen die graadmager zijn maar denken dik te zijn, mensen die gewoonweg in de war zijn. Je ziet dan toch wel snel onvrijheid. Boeddhisme zegt eigenlijk, bij die mensen valt het erg op maar eigenlijk heeft iedereen vrijwel aanhoudend een verkeerd zelfbeeld.

Toch geloof ik wel dat je niet kunt zeggen dat een mens onwetend IS. Ik denk dat er situaties zijn te vinden waarin een mens eigenlijk spontaan niet onder invloed van de verkeerde impressies van bewustzijn handelt.
Rechtstreeks vanuit de natuur van Wijsheid en mededogen, het ontwaakt Hart handelt. Kan dat niet? Ik denk het wel. Maar ben je dan vrij?

Ik denk dat je vrij bent wanneer je je eigen natuur kent als ongeboren, eeuwig, vrij van ziekte, verouderen en dood.

Zoiets

Siebe

Offline Sybe

  • Eerwaarde
  • ******
  • Berichten: 2593
    • Bekijk profiel
Re:Karma en Vrije Wil
« Reactie #20 Gepost op: 23-08-2014 14:31 »

Karma wordt onder andere wel uitgelegd als intentie.

-"Intention, I tell you, is kamma. Intending, one does kamma by way of body, speech, & intellect."
http://www.accesstoinsight.org/ptf/dhamma/sacca/sacca4/samma-ditthi/kamma.html

Van het edele achtvoudige pad wordt gezegd dat het een einde maakt aan karma.

-"And what is kamma that is neither dark nor bright with neither dark nor bright result, leading to the ending of kamma? Right view, right resolve, right speech, right action, right livelihood, right effort, right mindfulness, right concentration. This is called kamma that is neither dark nor bright with neither dark nor bright result, leading to the ending of kamma".

http://www.accesstoinsight.org/tipitaka/an/an04/an04.235.than.html

Dit geeft te denken over het beoefenen van intentie toch?

Siebe