Boeddha Forum

Algemene Belang van de Perceptie van de Schaduwkanten

Overdreven en Onnatuurlijk?

De perceptie van de schaduwzijden of het gevaar en de nadelen van iets is volgens mij niet bepaald iets onnatuurlijks. Iedereen heeft of kent dit wel. We kennen de schaduwkanten van drugsgebruik, teveel eten, gehecht zijn aan luxe en comfort, liegen, slechte vrienden hebben, immoreel gedrag etc. Besef hebben van de schaduwzijden dient eigenlijk om jezelf en anderen te beschermen en zeker niet om jezelf of anderen te kwellen.

In de praktijk werken we voortdurend met deze perceptie van gevaar. Misschien niet zo welbewust maar het gebeurt wel. Het is dus niet iets onnatuurlijks om te werken met de perceptie van de schaduwzijden van iets, vind ik.

Boeddha zou gezegd hebben:
-“Bhikkhus, if there were no gratification in the world, beings would not become enamored of it; but because there is gratification in the world, beings become enamored of it.  If there were no danger in the world, beings would not become disenchanted with it; but because there is danger in the world, beings become disenchanted with it.  If there were no escape from the world, beings would not escape from it; but because there is an escape from the world, beings escape from it (AN3.105).

Het zien van gevaar of de schaduwzijden van iets zie ik ook niet als pessimisme. Het wil je natuurlijk niet opzadelen met een gebrek aan levensmoed, een angststoornis of depressie. Het is iets reëels. Er zitten op een reële manier schaduwkanten aan zaken die we beleven, ook vooral aan wat we aangenaam en leuk vinden, wat verlokt, wat ons aantrekt. Dat is er echt. Het is eigenlijk een uitnodiging tot een realistische visie. Waarin je alle kanten van iets evenwichtig beziet.

Boeddha’s adviezen, lessen en instructies zijn volgens mij gebaseerd op de persoonlijke bevestiging dat de vrijheid van alle driften, de vrijheid van obsessie en ketens, Nibbana, het hoogste geluk is en het einde van lijden representeert. Normaal gesproken heersen die aandriften maar als die verdwijnen wordt de geest soepel en vrij te gebruiken, makkelijk toepasselijk. Het juk van de driften en opwellingen hebben we dan afgeworpen.

De wind en het vuur in jezelf en anderen opstoken, is niet de weg hiernaar toe want dat maakt die driften alleen maar sterker.  De schaduwkanten van iets in beeld hebben koelt af.

Alle kanten van iets zien

Zoals ik het zie, verdwijnt perceptie (sanna) niet bij verlichting. De Boeddha claimde immers ook niet eerder zijn verlichting voordat hij van de khandha’s, elementen, de 6 zintuiglijke domeinen de bevrediging kende, het gevaar, de ontsnapping, het ontstaan, het eindigen en de weg naar eindigen (zie openingspost).
Als iemand alle kanten of aspecten van iets kent of ziet, is er geen overdrijving.
Je kunt het ook zo zeggen: Je bent alleen maar tot iets verlokt, gretig verlangend, als je de schaduwzijde en de nadelige kanten van iets op dat moment niet of onvoldoende in beeld zijn.
Ik vind ook dat je kunt zeggen dat als je alle kanten kent van iets,  je kijk op zaken realistisch is. Je bent ontwaakt aan alle aspecten of kanten van iets. Evenwichtige kijk op zaken.

Schaduwkanten die zich manifesteren in dit leven en in volgende levens

In dit leven heeft iedereen wel een perceptie van gevaar en schaduwzijden van iets. De Boeddha zag echter ook gevaren die verder gaan dan die zich in dit leven manifesteren. Bijvoorbeeld in:

-"Bhikkhus, I will teach you a Dhamma exposition on the theme of burning. Listen to that.. . .
"And what, bhikkhus, is the Dharma exposition on the theme of burning? It would be better, bhikkhus, for the eye faculty to be lacerated by a red-hot iron pin burning, blazing, and glowing, than for one to grasp the sign through the features in a form cognizable by the eye. For if consciousness should stand tied to gratification in the sign or in the features, and if one should die on that occasion, it is possible that one will go to one of two destinations: hell or the animal realm. Having seen this danger, I speak thus.
Zo ook voor de anderen 4 zintuigen. Ook qua vormen (SN35.136)

Er zijn dus nadelen of schaduwkanten in dit leven duidelijk zijn maar volgens de Pali Boeddha ook in volgende levens zich kunnen manifesteren, bijvoorbeeld als een geboorte in een wereld met veel lijden.

Naar mijn eigen ervaring is zelfs veel van het mentaal lijden dat hier en nu ervaren wordt, vipaka, d.w.z. de vrucht of het gevolg van je eigen eerdere onheilzame plannen, intenties en daden. Daar kun je volgens mij ook niet zomaar aan ontsnappen. Dat is meer een lijden waar je het mee moet uithouden, zeg maar. Als je drugs gebruikte of drank of altijd je heil hebt gezocht in aangename smaken of gevoelens of vrij gewetensloos met anderen omging, dan gaat dat echt wel nadelige en onheilzame gevolgen hebben die je gaat merken. Daar kun je niet zomaar aan voorbij gaan, volgens mij.
AN4.195 spreekt in deze context over het slijten van dit oude karma. Boeddha leert zo bezien ook niet, vind ik, dat lijden altijd hier en nu ontstaat en hier en nu kan stoppen.

Je zou het natuurlijk  niet zover moeten laten komen dat je met de pijnlijke consequenties van je onheilzame plannen, intenties, spraak en handelen wordt geconfronteerd. De perceptie van de schaduwkanten van iets kan de koorts, de waanzin, het vuur doen temperen waardoor je waarschijnlijk tot minder waanzin in staat bent en ook heilzamere keuzes gaat maken. De kans dat dit gebeurt zonder je perceptie van iets verandert lijkt me klein.

Ik weet zelf ook als geen ander hoe hardleers een mens kan zijn. Niet alleen weet je vaak best wel dat je schadelijk bezig bent voor jezelf en anderen, maar zelfs als de nadelige gevolgen van je schadelijke activiteiten zich manifesteren, kun je er toch nog mee doorgaan ook. Wat dit betreft hebben we denk ik ook echt de cocktail nodig van én wijsheid én liefde én mededogen met onszelf en anderen. Je moet jezelf en anderen ook vrede van het hart gunnen. Dat kan best wel een heel ding zijn als je eigenlijk vol zit met zelf-verwijt, zelf-haat, rancune, wrok, wrevel of je loyaliteitsgevoel naar mensen zo groot is dat je jezelf altijd maar belast.

De perceptie van de schaduwzijden van bijvoorbeeld aangename gevoelens en staten brengt meer balans. Je beziet dan de zaken met meer wijsheid, realisme. Je kunt dit ook terugzien in de volgende sutta:

-"Bhikkhus, when one dwells contemplating gratification in things that can be clung to, craving increases. With craving as condition, clinging [comes to be]; with clinging as condition, existence; with existence as condition, birth; with birth as condition, aging-and-death, sorrow, lamentation, pain, displeasure, and despair come to be. Such is the origin of this whole mass of suffering.
"Suppose, bhikkhus, a great bonfire was burning, consuming ten, twenty, thirty, or forty loads of wood, and a man would cast dry grass, dry cowdung, and dry wood into it from
time to time. Thus, sustained by that material, fuelled by it, that great bonfire would burn for a very long time. So too, when one lives contemplating gratification in things that can be clung to, craving increases.. . . Such is the origin of this whole mass of suffering.
"Bhikkhus, when one dwells contemplating danger in things that can be clung to, craving ceases. With the cessation of craving comes cessation of clinging; with the cessation of clinging, cessation of existence . . . cessation of birth . . . aging-and-death, sorrow, lamentation, pain, displeasure, and despair cease. Such is the cessation of this whole mass of suffering.
"Suppose, bhikkhus, a great bonfire was burning, consuming ten, twenty, thirty, or forty loads of wood, and a man would not cast dry grass, dry cowdung, or dry wood into it from time to
time. Thus, when the former supply of fuel is exhausted, that great bonfire, not being fed with any more fuel, lacking sustenance, would be extinguished. So too, when one lives contemplating danger in things that can be clung to, craving ceases....
Such is the cessation of this whole mass of suffering." (SN12.52, SN12.53/ leert hetzelfde over de ketens)

Alles wat alleen maar harstocht voedt, voedt ook hechten en voedt ook lijden en voedt ook het wordingspotentieel voor volgende levens.

De volgende sutta sluit hier op aan:

-"When one abides uninflamed by lust, unfettered, uninfatuated, contemplating danger, then the five aggregates affected by clinging are diminished for oneself in the future; and one's
craving - which brings renewal of being, is accompanied by delight and lust, and delights in this or that - is abandoned. One's bodily and mental troubles are abandoned, one's bodily
and mental torments are abandoned, one's bodily and mental fevers are abandoned, and one experiences bodily and mental pleasure. (MN149)

Iedereen kan wel zien, denk ik, dat zonder een besef van de schaduwzijden de geest snel in vuur en vlam staat van hartstocht, koortstig is, dorstig, hongerig naar. Een perceptie van de schaduwzijden vermindert dit en brengt vrede hier en nu en heeft dus ook goede gevolgen voor na dit leven. Ik hoop dat dit wat inzicht heeft geboden in het algemene belang van het ontwikkelen en sterk maken van de perceptie van de schaduwzijden van wat gehoord, gezien, gevoeld en gekend wordt.

In de volgende post: Het gevaar van alles wat tijdelijk is, anders wordend, veranderlijk.

In deze post nog wat laatste beschouwingen over het algemene belang van perceptie.

Is dit werken met en aan perceptie een gebed zonder einde?

De sutta's leren over de voordelige percepties… “they are of great fruit and benefit, culminating in the deathless, having the deathless as their consummation” (AN5.61+62, AN7.48+49)

Er is ook een vruchtfase van beoefening. Als er nooit een punt zou komen dat beoefening daadwerkelijk afkoelt en de koorts, de jacht, echt eindigt, lijkt het Pad me kansloos. Maar de ervaring leert dat dit wel kan gebeuren. Je kunt je interesse, obsessie, aantrekkingskracht voor iets echt helemaal verliezen zonder dat dit constant moeite kost, toch?
De vruchtfase wordt in de sutta's beschreven aan de hand van 4 vruchten: de stroom-betreder, de eenmaal terugkeerder, de niet meer terugkeerder en de arahant. Zij hebben bepaalde neigingen verloren.

Perceptie en directe kennis van hartstocht

Werken met voordelige perceptie brengt ook steeds beter in beeld wat hartstocht eigenlijk is:

-"Bhikkhus, for direct knowledge of lust (raga, ik zie dit als hartstocht), seven things are to be developed- What seven? The perception of impermanence, the perception of non-self, the perception of unattractiveness, the perception of danger, the perception of abandoning, the perception of dispassion, the perception of cessation. For direct knowledge of lust, these seven things are to be developed." (AN7.616)

Ik zie dit als een progressief proces in de zin dat je kennis van hartstocht en diens effecten op je, ook steeds duidelijker wordt. De bovenstaande percepties koelen af. En als je afkoelt wordt ook duidelijker wanneer je in brand staat. Je referentie verandert ook. Misschien zag je eerst niet hoe geagiteerd de geest was, maar die kennis verandert als ook afkoeling, vrede, duidelijker wordt voor je. In die zin is ook inzicht in lijden en het einde van lijden niet iets statisch.

Welke soort percepties moeten we trainen en sterk maken om een ontwikkeling richting vrede in te zetten?

-"Therefore, bhikkhus, you should train yourselves thus: 'Our minds will be strengthened in accordance with [the spirit of] our going forth; and arisen bad unwholesome qualities will not obsess our minds. (1) Our minds will be strengthened in the perception of impermanence. (2) Our minds will be strengthened in the perception of non-self. (3) Our minds will be strengthened in the perception of unattractiveness. (4) Our minds will be strengthened in the perception of danger. (5) We will know the even and uneven ways of the world,  and our minds will be strengthened in this perception. (6) We will know the coming into being and extermination of the world,  and our minds will be strengthened in this perception. (7) We will know the origination and passing away of the world, and our minds will be strengthened in this perception. (8 ) Our minds will be strengthened in the perception of abandoning. (9) Our minds will be strengthened in the perception of dispassion. (10) Our minds will be strengthened in the perception of cessation. It is in such a way that you should you train yourselves. (AN10.59)

Deze percepties zijn niet allemaal onderwerp van deze serie posten maar het maakt duidelijk dat we moeten werken met perceptie.

De perceptie van vergankelijkheid of het niet-duurzame karakter van alles wat we beleven via de 6 zintuigen (the All), ook die van bepaalde subtiele staten, lijkt toch wel voorop te staan in de sutta’s. Ik zie dat in de soort wijsheid die de dharma-volgeling en vertrouwen-volgeling hebben. Dit zijn personen die nog niet de stroom zijn ingetreden maar al geen wereldlingen meer zijn:

-"Bhikkhus, the eye is impermanent, changing, becoming otherwise. The ear . .. The nose ... The tongue ... The body . .. The mind is impermanent, changing, becoming otherwise.

Vertrouwen volgeling

-“One who places faith in these teachings and resolves on them thus is called a faith-follower, one who has entered the fixed course of rightness, entered the plane of superior persons, transcended the plane of the worldlings. He is incapable of doing any deed by reason of which he might be reborn in hell, in the animal realm, or in the domain of ghosts; he is incapable of passing away without having realized the fruit of stream-entry.

Dhamma-volgeling

-"One for whom these teachings are accepted thus after being pondered to a sufficient degree with wisdom is called a Dhamma-follower, one who has entered the fixed course of rightness, entered the plane of superior persons, transcended the plane of the worldlings. He is incapable of doing any deed by reason of which he might be reborn in hell, in the animal realm, or in the domain of ghosts; he is incapable of passing away without having realized the fruit of stream-entry. "One who knows and sees these teachings thus is called a stream-enterer, no longer bound to the nether world, fixed in destiny, with enlightenment as his destination."(SN25.1-10)

De perceptie van het niet duurzame karakter van alles in de 6 zintuiglijke belevingswereld lijkt cruciaal om de stroom te betreden. Ook het openen van het Dhamma-oog wordt uitgelegd als …’alles wat onderhevig is aan ontstaan, is ook onderhevig aan eindigen.’ (MN56§18, SN35.74, DN2§102, DN3§2.21, DN5§29, DN14§3.15, DN21§2.10).
Er wordt binnen de sutta's niet gezegd dat het Dhamma-oog opent bij het inzicht: ‘dit is het Absolute’. 

Ik hoop dat hiermee het algemene belang van perceptie verduidelijkt is.

Voordat er meer concreet wordt ingegaan op de specifieke gevaren, nadelen, schaduwkanten van alles wat tijdelijk is, van zintuiglijke genoegens en van het lichamelijke, eerst nog wat meer inleidende informatie over het algemene belang van deze perceptie van de schaduw-zijden, adinava-sanna.

Het Algemene Belang van Perceptie

Afbakening van perceptie (sanna)

Ik zie perceptie als hoe we iets op een bepaald moment in beeld hebben of begrijpen of mee in contact staan. Naar mijn smaak gaat het over bepaalde eigenschappen die we in iets of iemand zien. Dat hoeft niet perse te gaan over hele persoonlijke zaken zoals iets of iemand mooi en aantrekkelijk vinden. Als ik als mens gras waarneem als groen, lijkt me dit ook een perceptie van de kleur van gras. Een ander dier ziet het misschien als grijs. Ook dingen als hitte, koude, hardheid, zachtheid, schoonheid en zelfs de vorm van iets, lijkt me ook perceptie. Kleine diertjes zien vast hele andere vormen. Stel je een klein diertje voor op een grasspriet. Voor ons heeft die spriet een bepaalde vorm maar zo ziet een klein diertje die vorm niet en het is maar de vraag of ie het vermogen heeft een soort mentaal totaalbeeld te vormen van de vorm van de grasspriet.

Eerst objectief iets waarnemen en dan pas perceptie?

Het lijkt mij het meest aannemelijk dat er niet eerst een soort objectief waarnemingsmoment van iets is waar we iets kennen zoals het werkelijk is. Onze hele beleving is volgens mij een geconstrueerde belevingswereld. Of dat nu een wereld is vol kleuren, vormen, hardheid en zachtheid, schoonheid etc. Het ontstaat, bestaat en eindigt voorwaardelijk.
Volgens mij leren de sutta’s het ook zo. Volgens de sutta’s leerde de Boeddha dat in de praktijk vinnana, sanna, en vedana niet van elkaar kunnen worden gescheiden (MN43). Stel dat je 4 vier soorten hout ziet. Ook al weet je de naam niet, er is het zien van het hout (oog-vinnana), er is het onderscheiden van de unieke hout structuur of geur, de unieke eigenschappen zeg maar (sanna) en er is ook een zeker gevoel bij, affect, sensatie (vedana).

De totaliteit van de 6 zintuiglijke belevingswereld (oog, oor, neus, mond, lichaam en geest en wat het waarneemt) noemde de Boeddha ‘the All’ (SN35.23). Die totaliteit lijkt me ook domein van perceptie. Hiertoe behoort ook het vormloze.
The All, het Alles, behelst dus zes zintuiglijke domeinen van oog, oor, neus, mond, lichaam en geest en alles wat via deze 6 zintuigen wordt waargenomen. In SN35.23 zegt de Boeddha dat er ook geen ander All is. Betekent dit dan dat er niets te kennen valt buiten de zes zintuiglijke domeinen? Ik denk dat de volgende sutta’s een ander beeld schetsen: AN10.6+7, AN11.7+8, Udana8.1.

De zaken zien zoals ze werkelijk zijn

-“Bhikkhus, develop concentration. When a bhikkhu is concentrated, things become manifest to him as they really are. And what becomes manifest to him as it really is? The eye becomes manifest to him as it really is-as impermanent. Forms become manifest to him as they really are-as impermanent. Eye-consciousness . . . Eye-contact . . . Whatever feeling arises
with eye-contact as condition-whether pleasant or painful or neither-painful-nor-pleasant-becomes manifest to him as it really is-as impermanent. Voor de andere 5 zintuiglijke domeinen wordt hetzelfde gezegd (SN35.160) 

De sutta’s leren dat je zaken kunt zien zoals ze werkelijk zijn. Uit het bovenstaande fragment is af te leiden dat het hier niet gaat over de kleur van gras zien zoals het werkelijk is of de soort kennis dat je weet dat iemand werkelijk mooi of lelijk is etc. Het gaat niet om dat soort indrukken.
Zaken zien zoals ze werkelijk zijn betekent hier:

-iets wat tijdelijk van aard is, niet duurzaam (anicca) ook zo zien en niet in beeld hebben als duurzaam, onveranderlijk, niet eindigend (nicca)
-iets wat in wezen helemaal niet bevredigend is en geluk maar onbevredigend is, onbetrouwbaar, lijden (dukkha) in beeld hebben als bevredigend, als geluk, betrouwbaar (sukha)
-iets aanzien voor Ik en mijn en wezenlijk (atta) wat helemaal niet geschikt is te zien als Ik en mijn en wezenlijk  (anatta)

De basis van alle eigenwaan is denk ik dat wij perceptie behandelen als een ultieme waarheid. Dat je de betrekkelijkheid van perceptie niet ziet. Kwijt bent dat het niet gaat over hoe iets of iemand IS maar over hoe je iets of iemand op een bepaald moment beleeft. We kunnen een soort stelligheid hebben die in het domein van perceptie eigenlijk helemaal ongepast is omdat perceptie niet gaat over hoe iets of iemand werkelijk is. De eigenschappen die we zien kun je niet los zien van onze eigen eigenschappen.

Relatie perceptie en emoties, verlangens, neigingen

Het is denk ik niet moeilijk te zien dat hoe we iets in beeld hebben, hoe we iets beleven, sterk samenhangt met wat ook op een meer bewuste manier op gang komt in ons aan emoties en neigingen en gedachten. Dit toont wel het grote belang van perceptie. De volgende verzen drukken dit belang zo uit:

-“Perceiving permanence in the impermanent,
perceiving pleasure in what is suffering,
perceiving a self in what is non-self,
and perceiving attractiveness in what is unattractive,
beings resort to wrong views,
their minds deranged, their perception twisted.
Such people are bound by the yoke of Mara,
and do not reach security from bondage.
Beings continue in samsara,
going to birth and death.
But when the Buddhas arise in the world,
sending forth a brilliant light,
they reveal this Dhamma that leads
to the stilling of suffering,
Having heard it, wise people,
have regained their sanity.
They have seen the impermanent as impermanent
and what is suffering as suffering.
They have seen what is non-self as non-self
and the unattractive as unattractive.
By the acquisition of right view,
they have overcome all suffering.  (AN4.49)

Vertekende perceptie leidt niet tot het doorbreken van de lijdenspiraal. Het is in deze zin belangrijk dat onze perceptie verandert, realistisch wordt en we wat anicca is, ook ook kennen als annica. Iets wat dukkha is ook kennen als dukkha, en iets wat anatta is kennen als anatta.

Het vuurtje opstoken of het vuurtje doven

Hoe we iets in beeld hebben kan het vuur opstoken of uitdoven. Dat kan iedereen wel nagaan. Daarom is perceptie zo belangrijk als we streven naar ultieme vrede. Boeddha besprak dat er percepties zijn die voordelig zijn om te ontwikkelen. Percepties die uitmonden of hun vervolmaking vinden in het doodloze (AN9.49, AN10.60). We moeten die percepties ontwikkelen, sterk maken. Dit zijn allemaal percepties die afkoelen. De gretigheid waarmee we iets omarmen wegnemen.

Als roem, bekendheid, eer je bijvoorbeeld erg trekt, maak dan de perceptie van vergankelijkheid sterk. Alles is maar tijdelijk. Dat koelt af. Dit zijn hele concrete oefeningen.
Hier in deze serie posten staat echter de perceptie van gevaar, de schaduwkanten van iets centraal. Die compenseert vooral de obsessie, de koorts, de allure van alles wat in onze beleving nog zo eenzijdig aantrekkelijk en verlokkelijk lijkt. Die overdrijving neemt het weg.

Harstocht leidt makkelijk tot vertekende percepties, te eenzijdig. Alleen maar 1 kant van iets of iemand zien. Verblinding. Wijsheid is die factor die ook alle kanten van iets kent zoals in het met wijsheid zien van de voldoening/bevrediging, gevaar, ontsnapping, het ontstaan, het eindigen en de weg naar de beeindiging van iets zien (zie openingspost)

Nog wat laatste beschouwingen over het algemene belang van perceptie in de volgende post.
 

De Perceptie van Gevaar of Schaduwkanten van iets- ādīnavasaññā

- "Bhikkhus, this supreme state of sublime peace has been discovered by the Tathagata, that is, liberation through not clinging, by understanding as they actually are the origination, the
disappearance, the gratification, the danger, and the escape in the case of the six bases of contact. Bhikkhus, that is the supreme state of sublime peace discovered by the Tathagata,  that is, liberation through not clinging, by understanding as they actually are the origination, the disappearance, the gratification, the danger, and the escape in the case of the six bases of contact." (MN102, AN10.29)

De Boeddha verkondigde niet eerder zijn verlichting voordat hij 1. alles kon identificeren in de beleving (zoals: dit is een aangenaam gevoel, dit een onaangenaam gevoel, dit een neutraal gevoel, dit is woede, dit is het element ruimte, dit is het vormloze, dit is mededogen etc.),  2. De bevrediging of voldoening (assada) er van kende; 3. Het gevaar of schaduwkanten er van kende (adinava) en 4. de ontsnapping er aan (nissarana), 5. het ontstaan , en 6. het eindigen er van, en 7. de weg naar de beëindiging er van kende.

Als iemand dit allemaal kent zoals het werkelijk is, is er sprake van…iemand…”skilled in seven cases”.  (SN22.57)
Ik zie het als een visie die compleet is, die niet eenzijdig is, die alle kanten van iets door en door kent en dus realistisch is geworden. Het ontbreekt aan elke overdrijving en hellen naar 1 kant van iets of iemand. In deze zin is de visie dan heel compleet, volledig, juist.

In deze serie posten deel ik het resultaat van mijn verkenningstocht in de sutta’s naar adinava-sanna, de perceptie van de schaduwkanten of gevaren van iets. Eén van die..seven cases…die boven genoemd worden. Ik put hierbij uit de sutta’s van DN, MN, SN en AN en een enkele keer uit KN.

Bodhi vertaalt adinava met ‘danger’, gevaar. Sujato vertaalt het met ‘drawbacks’ (minpunten, schaduwzijden, nadelen). Ik heb zelf een voorkeur voor ‘schaduwkanten’. Daar zit ook wel de notie van nadeel en gevaar in. Ik gebruik echter hoofdzakelijk de Engelse sutta vertalingen van Bodhi in deze serie posten. In die suttas zie je dus adinava vertaald worden als danger.

Er zitten schaduwkanten of nadelige of gevaarlijke kanten aan dingen. Dat weten we allemaal. Aan genot, aan roes, aan bepaalde vrienden, aan overmatig dit en dat, gehechtheid aan luxe etc.
Veel leidt noch tot je eigen welzijn noch dat van anderen. Dat is geen negatieve kijk op zaken maar realistisch. Besef van de schaduwkanten is niet om iemand een depressie aan te praten of levensvreugde te ontnemen maar eerder om een evenwichtiger en completere kijk op zaken te krijgen.

Boeddha had dus volgens de sutta’s OOK een sterk besef van de schaduwkanten van iets. Ik hoop duidelijk te maken wat dit is en ook hoe dit nuttig is op het Pad naar ultieme vrede.
Volgens de sutta’s heeft de Boeddha ook welbewust en ijverig gewerkt met het afstand doen van percepties die alleen maar je eigen en andermans welzijn ondergraven, en het ontwikkelen en sterk maken van percepties die leiden naar vrede. Hij beveelt deze inspanning zijn leerlingen ook aan. Eén van die percepties is dus het zien van de gevaren of schaduwkanten van iets. Het wordt behandeld als zeer voordelig.

Ik vind het fijn onderricht want het is heel praktisch, direct toegankelijk, meteen te beoefenen en ogenblikkelijk werkend ook. Verandert de perceptie van iets of iemand, dan verandert immers ook meteen je reactie, je emoties, je hele verhouding tot wat je ziet, hoort, voelt en kent. Kortom de hele cognitieve relatie met iets (of iemand) verandert. De hele belevingswereld verandert.

Ik geloof dat dit er op wijst dat perceptie een hele belangrijke rol speelt in het be-leven. Het is zo bepalend voor ons eigen en andermans welzijn. De manier waarop we iets in beeld hebben, er mee in contact staan, met welke perceptie, kan het vuur opstoken maar ook doen uitdoven. Met dit natuurlijk gegeven heeft de Boeddha kennelijk veel gewerkt. Hij adviseert mensen die streven naar Nibbana dat ook te doen.  Dat wordt in het vervolg wel duidelijk.

Ik heb eerst talrijke teksten over de perceptie van de schaduwkanten (adinava sanna) verzameld en toen ondergebracht in de volgende globale hoofdstukken die ook in deze volgorde aan bod komen in deze serie posten:

-1. Het algemene belang van perceptie.
-2. Het algemene belang van de perceptie van de schaduwzijden, nadelen, gevaar van iets

Als het om de schaduwkanten en gevaren van iets gaat, is er binnen de sutta’s speciale aandacht voor:

-3. De schaduwkanten van:

-Alles wat tijdelijk is
-Van zintuiglijke genoegens
-Van het lichaam

Een aparte hoofstuk/post wordt gewijd aan:

-4. Sutta’s die belichten wat voor soort gevaren de Boeddha nog meer zag

Dat gaat bijvoorbeeld over gevaren van veel kletsen, ongeduld, mensen niet inspireren tot vertrouwen en andere zaken.

Tot slot sluit deze serie posten af met:

-5. Een korte beschrijving van en link naar sutta’s waarin duidelijk wordt hoe de Boeddha werkte met de perceptie van de schaduwkanten of gevaar van iets.

Disclaimer: Ik presenteer dit niet als leraar en doe geen aanspraak op verwezenlijking. Ik vind het leuk en leerzaam om mee bezig te zijn. Het is fijn iets te leren en te kunnen doen waar anderen hoop ik ook wat aan hebben. Ik hoop dat jullie het ook leerzaam vinden.

De komende tijd ben ik van plan elke dag iets te posten over deze perceptie van het gevaar of de schaduwkanten van iets. Ik zou het waarderen als jullie eventuele vragen of commentaar bewaren tot alles gepost is. Voor het overzicht.

Alle goeds,