Gerustelling als een Zeer Diepe Conditionering

[lang kwaat]

Machteloosheid en een gevoel van hulpeloosheid, dat iemand je moet komen redden, als het ware, is volgens mij wel een kandidaat voor een zeer sterke en diepe conditionering.

Want als baby zijn we ook volledig machteloos en hulpeloos. Anderen moeten ons ook letterlijk komen redden. Voor ons overleven zijn we volledig afhankelijk van anderen. Als de geest van een baby het gevoel krijgt dat het niet gezien en gehoord wordt en niet via affectie, de genegenheid van anderen, de feedback krijgt dat anderen weten dat het bestaat, gaat het dood aan diens eigen conditionering van paniek en stress. Een baby heeft niet voldoende aan eten en drinken geven alleen. Het heeft vooral geruststelling nodig. Die geruststelling kan het zelf niet vinden maar moet komen van een Ander. Van de liefde, de genegenheid, de koestering van anderen.  Dat stelt gerust! Eten en drinken kennelijk niet.

De behoefte aan geruststelling is wat dat betreft zeer sterk, diep menselijk. De aandacht, de koestering, de genegenheid van de Ander moet ons geruststellen. Anders slaan we op tilt en gaan dood. Het is werkelijk een eerste levensbehoefte. Eigenlijk dus nog belangrijker dan eten en drinken. Je kunt dit ook een verlangen noemen naar geborgenheid, naar veiligheid.

Om in een gevoel van machteloosheid te belanden, red me,  help me, en je echt in nood te voelen, is denk ik ook zeer menselijk, diep menselijk zelfs. Sterker, ik geloof dat dit altijd aan ons zuigt want het is zo'n  krachtige conditionering. Het maakt het ergste los als je geen geruststelling meer kan vinden. Het diepste gevoel van nood zit daar volgens mij.
Het is volgens mij puur natuur. Ten diepste hebben we die geruststelling nou eenmaal heel erg nodig en is van jongsafaan al niet vanzelfsprekend aanwezig!
Dus het idee dat een baby in een soort wereld leeft die intrinsiek veilig, beschermt, geborgen is, en als we ouder worden dit gevoel verliezen, en dan pas een overlever worden, is een grote waan.
Vanaf het moment dat we geboren worden voelen we ons al niet veilig, geborgen beschermt. Dat moet komen van de geruststellende affectie van de Ander.

Mensen denken misschien dat die behoefte aan geruststelling wel verdwijnt of afzwakt als je ouder wordt en alleen iets is voor kleine kinderen. Dat is niet zo. Maar mensen vergeten hoeveel geruststelling ze halen uit contact met vrienden, geliefden, collega's  etc.

Tegelijkertijd, ik geloof dat deze behoefte aan geruststelling ook erg beknelt en belast en uitnodigt tot het omarmen van allerlei bedenkelijke gebruiken en visies.

Diep in nood, wil je gered worden. In een werkelijke crisessituatie wordt dat ook heel concreet. Je wordt als het ware weer die baby.
De geest in nood reikt uit naar het Andere, als een baby-hand die een andere hand zoekt ter geruststelling.
Dat is volgens mij in essentie wat begeerte is. Het verlangend uitreiken naar. Zoeken naar iets of iemand die je komt redden en geruststelt.
Diep menselijk.

Mijn gevoel is wel dat de Boeddha ook hieraan voorbij ging.

Uiteindelijk is het allemaal conditionering, lijkt me. Niet goed, niet slecht maar wel belastend.
Er zit een pijl in ons hart, de begeerte, de behoefte aan geruststelling? Het verlangend reiken naar.

De drie tanha's zijn ook allemaal een soort manier om jezelf gerust te stellen:

-De geruststelling dat je straks sterft en eindelijk niet meer lijdt (vibhava tanha), uitkijken naar de dood als einde van lijden, het gerustellende vooruitzicht van de dood.
-De geruststelling dat je straks sterft en voortleeft in een hemel of anders wel in een andere wereld waarin alles wél goed is en geen lijden. (bhava tanha)
-De geruststelling dat je straks iets zintuiglijk aangenaams gaat ervaren en dat vermogen hebt en het voor elkaar kan krijgen dat je je tenminste weer even goed voelt (kama tanha)

Object van het geruststellen is het Ik besef.

Als wijsheid dat wegneemt, zie ik het voor me dat ook geruststelling niet meer nodig is. De druk is dan van de ketel.

Alles is menselijk. Niks hoeft veroordeeld. De behoefte aan geruststelling is menselijk, nood is menselijk, wanhoop is menselijk, zoeken naar bescherming is menselijk, de behoefte aan geruststelling zien als kinderlijk is menselijk, je geborgen willen voelen is menselijk...of iets menselijk is of niet doet er niet toe vind ik.

Maar onderzoek wel. Wat is hier allemaal gaande?

Boeddha zie ik als iemand die aangekomen is op de oever die geen geruststelling meer behoeft.

[ervaringsgetuige]

Want als baby zijn we ook volledig machteloos en hulpeloos.

Ik heb is opgezocht hoe in het boeddhistisch geloofssysteem wordt gekeken naar de geboorte van een mens.
De "bezoedelde geest" is in dat geloofssysteem een universele conditie van de menselijke geest.

Wordt de mens dan met een bezoedelde geest geboren?

- Nee, niet in de zin van een actief, volgroeid systeem van begeerte en haat. Een baby is niet jaloers of hatelijk op de manier waarop een volwassene dat kan zijn.

- Ja, in de zin van het meedragen van de latente aanleg voor die bezoedelingen, net zoals een zaadje de potentiële boom in zich draagt. Deze aanleg is de "universele conditie" van alle niet-verlichte wezens in samsara. Het doel van het boeddhistische pad is om deze latente neigingen te herkennen, te voorkomen dat ze ontkiemen, en de zaadjes uiteindelijk volledig uit te doven, waardoor de natuurlijke, stralende staat van de geest vrij komt.


Ha, karma en vorige levens dus, wat in het christendom verworpen wordt. Hét fundamentele punt waar de wegen van het boeddhisme en het christendom (en de meeste andere Abrahamitische religies) zich scheiden.

Dit verschil in uitgangspunt heeft enorme gevolgen voor hoe de boeddhist en de christen naar het leven kijkt:
Bij tegenslag:

- Een christen kan zich afvragen: "Waarom straft God mij?" of "Wat is Zijn plan hiermee?"

- Een boeddhist zou zich afvragen: "Welk karma uit het verleden rijpt hier?" en "Hoe kan ik hier op een wijze, niet-reactieve manier mee omgaan om geen nieuw negatief karma te creëren?”

Etc.

De concepten karma en wedergeboorte zijn de onmisbare pilaren waarop de hele boeddhistische verklaring voor lijden, ongelijkheid en de weg naar bevrijding rust. Het verwerpt het idee van een scheppende God en een eenmalig oordeel, en vervangt dit door een oneindig, door de wet van oorzaak en gevolg gestuurd universum waarin het individu de ultieme verantwoordelijkheid draagt voor zijn eigen bevrijding.

Het is een radicaal ander perspectief: niet een reis naar een externe hemel, maar een reis naar binnen en door de tijd om de cyclus zelf te transcenderen.

Boeddhistische perspectief, christelijke perspectief, maar voor geen van beiden zijn wetenschappelijke bewijzen volgens vrijdenkers.
Voor een vrijdenker, die empirisch bewijs en redelijkheid als leidraad neemt, zijn de claims over wedergeboorte, karma, erfzonde en goddelijke genade niet falsifieerbaar en dus niet wetenschappelijk te bewijzen.

Conclusie: Wat Blijft Er Over Zonder "Geloof"?

Wie is de 'orthodoxe boeddhist'? Wie is de (bekeerde) christen? Het zijn allemaal tijdelijke rollen, gedachten die opkomen in het Ene Bewustzijn. Het Ene speelt het spel van de zoeker, de gelovige en de vrijdenker. Er is niemand om te bevrijden, en niets om te geloven. Het enige dat overblijft als de doenerschap verdwijnt, is de Vrede van Zijn.

[ervaringsgetuige]

Aha vrienden,

"Het enige dat overblijft als de doenerschap verdwijnt, is de Vrede van Zijn", is dat ook weer geen geloof?

Ja, het start als een geloof – een hypothese. Het is het enige startpunt dat je hebt.

Maar het is een bijzonder geloof: het is een geloof dat niet in een extern wezen of een verhaal gelooft, maar dat wijst naar de onmiddellijke, voor-menselijke ervaring van je eigen bestaan – het pure 'Zijn'.

Het doel is niet om een nieuw geloofssysteem te omarmen, maar om het enige instrument dat we hebben om "waarheid" te kennen – de denkende geest – tot het uiterste te drijven, totdat het zichzelf doorziet en tot stilte komt. Op dat moment lost het "geloof" in de vrede van het Zijn op in de directe, levende werkelijkheid ervan. Of, zoals de zen-meesters zeggen: "De vinger is niet meer nodig als de maan is gezien."

[lang kwaat]

Ha, karma en vorige levens dus, wat in het christendom verworpen wordt. Hét fundamentele punt waar de wegen van het boeddhisme en het christendom (en de meeste andere Abrahamitische religies) zich scheiden.

Ik denk dat je het onderricht over karma ook moet zien in het licht dat mensen in de tijd van de Boeddha, en nu nog, neigen overal tekens in te zien. Het teken van een boze god, het teken van een goedkeurende God die zich behaagt voelt, het teken van een Grote Wil (Balsekar), het teken van straf en beloning, het teken van goddelijk ingrijpen. Tekens. Terwijl de Boeddha eigenlijk het tekenloze eert en de tekens meer ziet als bijkomstigheden, naar mijn smaak.

Die tekens die mensen zien zag de Boeddha volgens mij als een soort bij-geloof. Het karma onderricht adresseert dat naar mijn smaak ook. Je kunt bijvoorbeeld kanker beleven als een straf van God, of een misoogst als vergelding door God, of wat voor ellendigs ook. Het maakt het erg beladen natuurlijk. Bovendien, als je zaken zo ziet, stimuleert dat dan wel op zoek te gaan naar andere oorzaken van kanker en misoogsten?

Je kunt het juist ook als ontlastend, troostend en genadevol ervaren dat voorspoed en ellende helemaal geen zaak is van straf en beloning. Dat zien van tekens is ook iets heel beladens.
Wat ik in de sutta's vooral zie, is een Boeddha die stimuleert om goed te onderzoeken hoe zaken gaan en bestaan en even die teken-obsessie los te laten.

Trouwens, mystici zien ook overal een Wil van God achter. Is in deze zin Boeddha werkelijk een mysticus zoals Meister Eckhart en Jan van het Kruis en vele andere christelijke of islamitische mystici? Denk het niet.

Toch zie ik wel bij de Pali Boeddha een er-kennen van zeer machtige wezens in hemelen met enorme invloedssfeer en die ook zeer liefdevol en mededogende uitstralingen hebben. Alleen ze worden niet erkend als eeuwig, niet als Scheppers, niet als Vader van alle wezens, niet als Beschikker over het lot van wezens na de dood.

Christelijke mystici hebben grote moeite, vind ik, om op een consistente manier te praten over God. God is de ene keer weer duidelijk een Opperwezen met een Wil dat alles en iedereen geschapen heeft en een andere moment weer zoiets als licht of liefde, goedheid, waarheid. Het gaat van zeer persoonlijk en menselijk naar onpersoonlijk. Mystici laten ook nooit echt de Bijbelse vertellingen los. Mystici zijn vaak zeer thuis in de Schrift. Ze willen ook trouw blijven aan de Schrift. Boeddhisten ook. Ik hou daar van want het getuigt er van dat ze zichzelf nog als beperkt zien in kennis en visie.

Over mystici denken als mensen die constant in een soort eenheid leven met God, is eerder hang naar romantiek dan waarheid. Hun leven wordt juist ook beheerst, veelal, door een diep besef van verlaten zijn door God. Er is veel lijden en gekweldheid in het leven van mystici. Het is niet alleen maar hosanna in dat leven.

Ik denk ook niet dat het christendom karma echt verwerpt want er wordt bijvoorbeeld ook gezegd dat je oogst wat je zaait (Galaten 6:7).
AI zegt het zo:  Galaten 6:7 zegt: "God laat Zich niet voor de gek houden. Wat een mens zaait, zal hij ook oogsten".

Dit vers betekent volgens AI dat iemands acties bepalende gevolgen hebben; wie goed zaait, zal goed oogsten, en wie kwaad zaait, zal kwaad oogsten. De tekst benadrukt dat God de motieven en daden van mensen ziet, en dat men uiteindelijk zal moeten verantwoorden wat men in het leven heeft gedaan.

In boeddhisme leeft dit niet precies zo maar toch zie je ook in het christendom de erkenning dat onze acties ook niet zonder gevolgen blijven voor onszelf.
https://www.statenvertaling.net/bijbel/gala/6.html