Dhamma-volgeling en Vertrouwen-volgeling

[lang kwaat]

Dhamma-volgeling en Vertrouwen-volgeling (Pali: Dhammanusarin en Saddhanusarin)

De arahant is binnen de Pali sutta’s de hoogste verwezenlijking of vrucht.  Er zijn ook namen voor mensen die aan het begin staan van het Pad, de Dhamma-volgeling en Vertrouwen-volgeling. Over hen wordt gezegd …have entered the fixed course of rightness…ze hebben echter nog niet de vrucht van stroom-intrede gerealiseerd  (AN, Bodhi, Inleiding, blz.57). Ze zitten dus eigenlijk op het Pad naar stroom-intrede. Toch zeggen de sutta's niet voor niets dat 'they entered the fixed coarse of rightness' (vertaling van Bodhi). Deze serie posten dient ook om duidelijk te maken wat dit betekent.

Vaak gaat het in gesprekken over de kwaliteiten van een Boeddha en arahant, de volledig verlichten, maar wat zijn eigenlijk de kwaliteiten van mensen die op weg zijn om de vrucht van stroom-intrede (sotapanna) te realiseren? De kwaliteiten van de Dhamma-en Vertrouwen-volgeling. Leek me wel eens leuk en leerzaam hierover een aparte serie posten te maken.

Meteen maar een disclaimer: Hoewel deze personen, de Dhamma-volgeling en Vertrouwen-Volgeling, aan het begin van het Pad staan, als het ware, op weg de vrucht van stroom-intrede (sotapanna) te realiseren, valt niet elke persoon hier onder? Nee, je moet wel ook geïnstrueerd zijn in Dhamma.  De teksten spreken vaak over de zogenaamde ‘niet-geïnstrueerde wereldlijke persoon’ (wordling in Engels, Puthujjana in Pali). De Dhammanusarin en Saddhanusarin zijn wel geïnstrueerde personen en ook al geen wereldlingen meer.
Het leek me wel zo handig om ook wat meer informatie op te zoeken over hoe de sutta’s spreken over ‘de niet-geinstrueerde wereldling’ opdat die beter kan worden onderscheiden van de beide personen die onderwerp zijn van deze serie posten.

Aan bod komt:

- Wat is dan eenniet-geïnstrueerde wereldlijke personen, de wereldling? Puthujjana
- Wat zijn de Dhammanusarin en Saddhanusarin voor personen?
- De Dhamma-volgeling en vertrouwen volgeling als 2 van de 7 soorten eerbiedwaardige personen
- De soort kennis die de Dhamma- en Vertrouwen-volgeling gemeen hebben
- Indeling naar verschillende soorten vermogens

Deze serie posten is gebaseerd op DN, MN, SN en AN. Ik hoop dat jullie het leerzaam vinden. Ik presenteer dit niet als leraar. Ik heb wel wat persoonlijk commentaar er in verwerkt. Dat weerspiegelt natuurlijk hoe ik het op dit moment aanvoel.  Dat commentaar vind ik wel zo leuk. Zo komt het voor mij tot leven.
Ik zou het waarderen als jullie eventuele vragen en/of commentaar bewaren tot het moment dat deze serie posten afgerond is. Elke dag zal ik een deel posten. Ik verwacht 6 posten.

In de volgende post eerst: Wat is dan een wereldling, een niet geinstrueerde wereldlijke persoon binnen de sutta’s?

[lang kwaat]

De niet geinstrueerde wereldlijke persoon, (assutava puthujjana), wereldling

Algemeen

In zijn algemeenheid geldt voor dit type persoon… has no regard for the noble ones and is unskilled and undisciplined in their Dhamma, who has no regard for the good persons and is unskilled and undisciplined in their Dhamma..(SN41.3)

De carrière van de Boeddha was volgens de overlevering wel degelijk ook gebaseerd op ‘regard for noble ones’…bijvoorbeeld voor zijn leraren of voor de monnik die hij in vrede zag lopen te midden van ziekte, ouderdom en dood. De overlevering leert ook dat de Boeddha in vorige levens, lang geleden, eerbied toonde aan de Boeddha die toen leefde door zijn lichaam als een brug aan te bieden over een stroompje zodat de toenmalige Boeddha zonder ongemak kon oversteken.

Eerbied voor de edelen, de wijzen, is wel een belangrijk punt in de sutta’s. Als je geen eerbied voelt voor zulke mensen, gewetensvolle mensen, integere mensen, wijzen, zul je ze ook niet opzoeken, hun lessen niet horen en ze niet als voorbeeld nemen. Sommigen vinden dat misschien geweldig, zeer onafhankelijk, maar dit wordt in de sutta’s niet gezien als iets voordeligs.

Wat kenmerkt een niet-geïnstrueerde wereldlijke persoon?

Talloze teksten beschrijven dit. Ik vat een selectie van die teksten hieronder samen:

-Er is bij deze personen een wantrouwen naar de Drie Juwelen en ze zijn nogal immoreel (SN55.13)

SN55.27 geeft aan dat hierdoor bij deze mensen a fright, a trepidation, a fear of immanent death…is

Deze persoon is gericht op wereldlijk materiele dingen. Dat interesseert deze persoon. Die gaat ook om met mensen die dat interesseren. Deze persoon interesseert zich niet voor het Onverstoorbare, het passieloze,  en gaat ook niet met mensen om die dat wel interesseert of zelfs belichamen.  (MN105)

De wereldling is gehecht aan zintuiglijke genoegens. (AN6.23)

Als wereldlingen geconfronteerd worden met ziekte, ouderdom en de dood van anderen voelen ze daarbij weerzin/walging en keren zich van hen af. Ze vervreemden zich zo ook van hun eigen natuur. (AN3.39, AN5.57). Ze steken als het ware de kop in het zand.
Aansluitend op het vorige, terwijl de dood, ziekte, en verouderen en beëindiging van zaken onvermijdelijk is, de natuur van dingen die ontstaan zijn, klaagt een wereldling daar over, voelt er smart bij, raakt er ontdaan en verward van. Een geinstrueerde edele leerling niet. (AN5.48)

De wereldling is dol op visies, gehecht er aan worden die alleen maar sterker, en zo is ie niet bevrijd van ellende. Opinie-makers als het ware. Daar houden ze van. (AN7.54)

De wereld draait rondom 8 wereldlijke condities: ..."Gain and loss, disrepute and fame, blame and praise, and pleasure and pain. These eight worldly conditions revolve around the world, and the world revolves around these eight worldly conditions". Het verschil tussen de geïnstrueerde edele leerling van de Boeddha en een niet-geïnstrueerde wereldling is dat als een wereldling met deze condities te maken krijgt, deze geen gevoel heeft voor hoe tijdelijk dit alles is, niet substantieel, niet duurzaam, lijden en onderhevig aan verandering. Het gaat zijn geest helemaal in beslag nemen. Het ene wil ie en het andere niet. Zo komt er geen einde aan lijden. Een geïnstrueerde edele leerling bezint zich wel op de tijdelijkheid van de 8 condities, op het lijden, op het anders worden. Heeft er gevoel voor. Raakt niet geobsedeerd en voelt noch voorkeur wat welgevallig is noch afkeer van het tegendeel. Zo komt een einde aan lijden.  (AN8.6)

De wereldling ziet in dit leven allerlei kansen maar niet de kans om het spirituele leven te leiden. Die ziet andere kansen, zoals faam, macht, rijkdom etc. (AN8.29)

Zelfs een niet-geïnstrueerde wereldling kan weerzin bij het lichaam voelen en afkoelen ten aanzien van het lichaam, want er wordt nou eenmaal groei en aftakeling en de dood gezien van dit lichaam. Maar ten aanzien van wat geest, mentaliteit en bewustzijn wordt genoemd kan deze persoon niet afkoelen. Waarom niet?..." Because for a long time this has been held to by him, appropriated, and grasped thus: 'This is mine, this I am, this is my self.' Daarom kan ie zich er ook niet van bevrijden. De geïnstrueerde edele leerlingen wel. (SN12.61

De geest van de niet-geïnstrueerde wereldling is verwikkeld in identiteitsvisies (Ik ben het lichaam, Ik ben gevoel, Ik ben emotie, Ik ben stemming, Ik bezit een lichaam, Ik ben in het lichaam,  en vele andere). En terwijl diens lichaam en geest verandert, raakt ie hiervan van slag, bang, verward (SN22.7) . Een geïnstrueerde edele wereldling niet.

In SN22 en ook elders is het algemene beeld dat de niet-geïnstrueerde wereldling van slag raakt door veranderlijkheid. Die wil iets houden zoals het is terwijl veranderlijkheid, de natuur der dingen is. Ik geloof niet dat dit betekent dat je niks mag wensen, maar er is geen diep besef van de vergankelijkheid, het tijdelijke karakter van het lichamelijke, gevoelens, het bewustzijn n ook zaken als succes, gezondheid, macht, kracht. Zonder dat besef is er sprake van een soort intoxicatie.  Een geïnstrueerde edele leerling raakt niet mentaal aangedaan op die manier. Die kent de betrekkelijkheid van alles door en door.

De niet-geïnstrueerde wereldling begrijpt niet zoals het werkelijk is de voldoening, het gevaar, en de ontsnapping aan de khandha’s noch het ontstaan en eindigen. De edele leerling wel.  (SN22.73, SN22.74)

Als een hond die met een touw aan een paal vastzit en maar om die paal rondjes loopt, zo loopt een niet-geïnstrueerde wereldlijke persoon maar rondom de khandha's en vormt maar identiteitsvisies gebaseerd op die khandha’s. Zo wordt ie niet vrij van lijden. (SN22.99) Diens geest is maar bezig met 'This is mine, this I am, this is my self.' (SN22.100)

De niet-geïnstrueerde wereldling voelt twee pijlen, eerst wordt ie geraakt door de pijl van fysieke pijn en dan door de pijl van de de mentale reactie er op, de pijl van smart, irritatie, afkeer, wanhoop, duisternis, beklag. Een geïnstrueerde edele leerling wordt getroffen door 1 pijl.  (SN36.6)

Een niet-geïnstrueerde wereldling beheerst de zintuigen niet en zwelgt in zintuiglijk genot. De edele leerling niet. (SN35.246)

Een wereldling kan een geconditioneerd fenomeen beschouwen als duurzaam, als aangenaam/geluk, of iets als een zelf, maar iemand met visie kan dat niet (AN1.268-1.270).
AN1.271-276 breiden dit uit tot: de moord op vader, moeder en een heilige (arahant), het verwonden van een Boeddha en het veroorzaken van verdeeldheid in de Sangha. Er wordt ook gezegd dat een wereldling iemand anders dan de Boeddha als leraar kan nemen maar iemand met visie niet.

Over de niet-geïnstrueerde wereldling wordt ook gezegd dat ie bedwelmd is door jeugdigheid, gezondheid en het leven, en hierdoor wandaden verricht met lichaam, spraak en geest. Zo wordt in de lagere wereld wedergeboren. Een edele niet.  (AN3.39)

Qua weder geboorte is er ook een verschil tussen de wereldling en de geïnstrueerde edele. De sutta’s lijken te zeggen dat een wereldling ook wel de rupa jhana’s en arupa jhana’s kan realiseren en de Brahma Vihara’s en op basis van dit positieve karma weder geboorte kan vinden onder deva’s, maar daarna zal weer terugval plaatsvinden in de lagere werelden, in tegen stelling tot de geïnstrueerde edele leerlingen. (AN3.116, AN4.123, AN4.125)

Dit is niet een compleet overzicht van wat de sutta’s allemaal beschrijven over de niet-geinstrueerde wereldling, maar het geeft wel een aardig beeld, denk ik wat met een wereldling, Puthajanna wordt bedoeld. Sujato vertaalt puthujjana trouwens met ‘ordinairy person’, een gewoon persoon.
De Dhamma-volgeling en de Vertrouwen-volgeling hebben weliswaar nog geen vrucht gerealiseerd (van sotapanna) maar zijn dus niet meer een niet-geïnstrueerde wereldling of wereldling, een 'gewoon persoon' in de vertaling van Sujato. Dat niveau zijn ze al overstegen. Dit zal wel duidelijk worden in de komende post.

In de volgende post worden de kenmerken van de Dhamma-volgeling en Vertrouwen-volgeling beschreven.

[lang kwaat]

Dhamma-volgeling en Vertrouwen-volgeling. Wat zijn dit voor mensen? Hoe worden ze beschreven?

Behoorlijk hoog niveau van moraliteit

Hoewel ze nog niet de vrucht van stroom-intrede hebben gerealiseerd zijn ze niet in staat om een daad te doen (die zo gruwelijk is) dat ze op grond daarvan geboren zouden kunnen worden in de hel, onder de hongerige geesten of onder de dieren. Dus ze worden niet meer totaal ongenadig, meedogenloos, bruut, heel grof, onder welke omstandigheid dan ook. Dat wordt trouwens ook gezegd van de stroom-betreder maar ze hebben nog niet die vrucht gerealiseerd. Zoals we eerder zagen kan een wereldling nog wél gruwelijke daden doen. De Dhamma en-Vertrouwen-volgeling zijn het niveau van de wereldling voorbij.

In de vertaling van Bodhi [i.."]one who has entered the fixed course of rightness, entered the plane of superior persons, transcended the plane of the worldlings[/i]”. 

Ik vat het zo op dat er een grote mate van integriteit, oprechtheid, gewetensvolheid bij deze personen is te vinden. Iemand is al zo gevoelig en zo gericht op het welzijn van anderen dat ie geen grove wandaden meer doet. Van de wereldling wordt gezegd dat die dit nog wel kan doen. Deze personen zijn niet meer gericht op tijdelijke wereld doelen.
Mijn persoonlijke mening is ook dat er geen heilig leven is zonder die kwaliteiten. Het heilige leven draait niet alleen om wijsheid en wat waar is, maar ook om het welzijn van jezelf en anderen. De teksten geven ook aan dat wanneer iets waar is, maar je weet dat die waarheid niet welkom is en voordelig voor iemand, dan hou je die voor je, totdat er misschien een beter moment komt.

Bestemd voor verlichting

Zowel de Dhamma-volgeling als de Vertrouwen-volgeling zijn op weg naar verlichting. (MN22)

 "Just as that tender calf just born, being urged on by its mother's lowing, also breasted the stream of the Ganges and got safely across to the further shore, so too, those bhikkhus who are Dhamma-followers and faith-followers - by breasting Mara's stream they too will get safely across to the further shore.
 "Bhikkhus, I am skilled in this world and in the other world, skilled in Mara's realm and in what is outside Mara's realm, skilled in the realm of Death and in what is outside the realm of Death. It will lead to the welfare and happiness for a long time of those who think they should listen to me and place faith in me." (MN34)

Van deze personen wordt ook gezegd dat ze niet in staat zijn om te sterven zonder de vrucht van stroom-intrede te realiseren. Dat vind ik wel een bijzonder iets en begrijp ik niet echt.
Je kunt dus ook zeggen dat je of als Dhamma-volgeling of als Vertrouwen-volgeling het boven-wereldlijke betreedt. (MN, Bodhi, Inleiding). Ik vat dit zelf zo op: je betreedt het passieloze, het afgekoelde, je ontnuchtert, aardt, het edele Pad.

Nog geen (experientieel) bevestigd vertrouwen in de Drie Juwelen

Ze zijn nog niet volledig toegewijd aan de Boeddha, Dhamma en Sangha en hebben nog geen (volledig) bevestigd vertrouwen in deze Drie Juwelen. Wat betreft inzicht in vergankelijkheid is er wel vertrouwen (de Vertrouwen-volgeling), en enige wijsheid door bespiegeling er op (de Dhamma-volgeling) maar er is nog geen sprake van echt zien en kennen, zoals bij de  stroom-betreder.
Dit is onderwerp van de volgende post.
Hoewel ze de 5 spirituele vermogens hebben (van vertrouwen, introspectie, energie/ijver, concentratie en wijsheid), hebben ze beide nog geen zogenaamde vreugdevolle wijsheid en snelle (swift) wijsheid. (SN55.25/25). Er is nog wel enige twijfel. De stroom-intreder heeft dit niet meer.

Overigens, ook twijfel, perplexiteit kan op het Pad gebracht worden aangezien het in essentie ook enkel formaties zijn, tijdelijk, vergankelijk, onbevredigend en leeg en niet-zelf. Vanuit dit perspectief zou je kunnen zeggen dat zelfs twijfel en perplexiteit, een oorzaak kan worden van bevrijding (SN22.81). Maar het zal niet eenvoudig zijn zo echt te oefenen omdat het Ik en mijn maken in de regel nog sterk is.  

Giften en verering waard

Van deze personen wordt ook gezegd…"they are worthy of gifts, worthy of hospitality, worthy of offerings, worthy of reverential salutation, an unsurpassed field of merit for the world. (AN7.14, AN10.16). Samen met de stroom-betreder, de eenmaal terugkeerder, de niet terugkeerder, de arahant, de pacceka Boeddha, de Tathagata.

Hoewel ze dus nog niet een vrucht hebben gerealiseerd, en in die zin nog niet de stroom hebben betreden, zijn ze toch eerbied waardige personen. Ik denk vanwege het feit dat ze het pad van oprechtheid, integriteit, waarachtigheid, het gewetensvolle leven leiden en gericht zijn op het Onverstoorbare en niet meer obsessief gericht op tijdelijke wereldlijke doelen.

In de volgende post meer informatie over wat voor soort kennis beide type personen gemeen hebben.

[lang kwaat]

De soort kennis die de Dhamma-volgeling en Vertrouwen-volgeling gemeen hebben

Dit wordt uitgebreid beschreven in SN25.1-10. Ik heb dit hier onder geplakt.

-"Bhikkhus, the eye is impermanent, changing, becoming otherwise. The ear . .. The nose ... The tongue ... The body . .. The mind is impermanent, changing, becoming otherwise. One who places faith in these teachings and resolves on them thus is called a faith-follower, one who has entered the fixed course of rightness, entered the plane of superior persons, transcended the plane of the worldlings. He is incapable of doing any deed by reason of which he might be reborn in hell, in the animal realm, or in the domain of ghosts; he is incapable of passing away without having realized the fruit of stream-entry.

 "One for whom these teachings are accepted thus after being pondered to a sufficient degree with wisdom is called a Dhamma-follower, one who has entered the fixed course of rightness, entered the plane of superior persons, transcended the plane of the worldlings. He is incapable of doing any deed by reason of which he might be reborn in hell, in the animal realm, or in the domain of ghosts; he is incapable of passing away without having realized the fruit of stream-entry. "One who knows and sees these teachings thus is called a stream-enterer, no longer bound to the nether world, fixed in destiny, with enlightenment as his destination."(SN25.1)

De Vertrouwen-volgeling heeft dus vertrouwen in het onderricht dat de 6 zintuiglijke vermogens vergankelijk zijn, veranderlijk en anders wordend. Een Dhamma volgeling heeft hier meer met wijsheid over bespiegeld en heeft zo  de onderrichtingen tot op zekere hoogte gevalideerd en vertrouwen in. Overigens, wanneer deze sutta zeg dat de geest vergankelijk is, anders wordend, wordt hier bedoeld mano-vinnana. Dat zie ik als de gewaarwordingen op het mentale vlak. Het gewaarworden van opkomende emoties, van neigingen, verlangens etc. Deze ken-momenten zijn ook vergankelijk, net zoals visuele, auditieve, tactiele, olfactorische en gustatorische gewaarwordingen. Mano-vinnana, (vaak vertaal als mind-consciousness, een wat ongelukkige vertaling vind ik) is dus vergankelijk.

Uit de sutta blijkt ook dat het verschil met de stroom-betreder is dat de stroom-betreder de onderrichtingen over vergankelijkheid van de zintuiglijke vermogens echt kent en ziet. Dat kun je nog niet zeggen van de Dhamma-volgeling en Vertrouwen volgeling.

Wat je nu in de rest van deze serie sutta’s kunt zien is dat dit vertrouwen en deze (nog beperkte) wijsheid  van resp. de Vertrouwen-volgeling en Dhamma-volgeling in het vergankelijke, veranderlijke karakter niet beperkt blijft tot de zintuiglijke vermogens alleen, maar ook de inhoud (het gekende en wat op gang komt):  a. wat wordt waargenomen aan vormen, geluiden etc, b. de bewustzijn momenten, c. de zintuiglijke contacten, d. de gevoelens er bij, e. de percepties die ontstaan, f. de intenties die dan opkomen, g. de begeerte die op gang komt. Dus ook alles wat voorwaardelijk ontstaat in deze zintuiglijke domeinen.

Mijn inziens komt dit neer op: De vertrouwen-volgeling heeft er vertrouwen in dat niks in de belevingswereld die ontstaat en anders wordt, duurzaam is, niet onderhevig aan veranderen, anders wordend. De Dhamma volgeling heeft daar al enige wijsheid in. De sotapanna ziet en kent het niet-duurzame karakter.

- "Bhikkhus, forms are impermanent, changing, becoming otherwise. Sounds ... Odours ... Tastes ... Tactile objects ... Mental phenomena are impermanent, changing, becoming otherwise. One who places faith in these teachings and resolves on them thus is called a faith-follower, one who has entered the fixed course of rightness ...; he is incapable of passing away without having realized the fruit of stream-entry.
"One for whom these teachings are accepted thus after being pondered to a sufficient degree with wisdom is called a Dhamma-follower, one who has entered the fixed course of rightness.. .; he is incapable of passing away without having realized the fruit of stream-entry.
"One who knows and sees these teachings thus is called a stream-enterer, no longer bound to the nether world, fixed in destiny, with enlightenment as his destination."

- "Bhikkhus, eye-consciousness is impermanent, changing, becoming otherwise. Ear-consciousness ... Nose consciousness,. . . Tongue-consciousness . . . Body-consciousness . . . Mind-consciousness is impermanent, changing, becoming otherwise. One who .. . with enlightenment as his destination."

- "Bhikkhus, eye-contact is impermanent, changing becoming otherwise. Ear-contact . . . Nose-contact . . . Tongue contact . . . Body-contact . . . Mind-contact is impermanent, changing, becoming otherwise. One who . . . with enlightenment as his destination."

- "Bhikkhus, feeling born of eye-contact is impermanent, changing, becoming otherwise. Feeling born of ear-contact  . . Feeling born of nose-contact . . . Feeling born of tongue-contact . . . Feeling born of body-contact . . . Feeling born of mind-contact is impermanent, changing, becoming otherwise. One who ...with enlightenment as his destination.."

-"Bhikkhus, perception of forms is impermanent, changing, becoming otherwise. Perception of sounds . . . Perception of odours . . . Perception of tastes . . . Perception of tattile objects . . . Perception of mental phenomena is impermanent, changing, becoming otherwise. One who . . . with enlightenment  as his destination."

- "Bhikkhus, volition regarding forms is impermanent, changing, becoming otherwise. Volition regarding sounds . . . Volition regarding odours . . . Volition regarding tastes . . . Volition regarding tactile objects . .. Volition regarding mental phenomena is impermanent, changing, becoming otherwise. One who . . . with enlightenment as his destination."

-"Bhikkhus, craving for forms is impermanent, changing, becoming otherwise. Craving for sounds . . . Craving for odours . . . Craving for tastes . . . Craving for tactile objects . . . Craving for mental phenomena is impermanent, changing, becoming otherwise. One who . . . with enlightenment as his destination."

De soort kennis of het soort vertrouwen is dus dat de zintuiglijke vermogens zelf en ook alles wat wordt waargenomen en dan op gang komt niet duurzaam is. Het wordt allemaal anders.
In de sutta’s wordt niet letterlijk gezegd noch gesuggereerd dat bij deze personen er kennis is van het duurzame of iets wat onvergankelijk is.

Elementen zijn tijdelijk

De sutta’s geven aan dat ook op dit vlak de vertrouwen volgeling weer vertrouwen heeft in het onderricht dat het aarde element, het water element, het vuur element, het wind-element, het ruimte element en het bewustzijnselement vergankelijk zijn, veranderlijk:

- "Bhikkhus, the earth element is impermanent, changing, becoming otherwise. The water element ... The heat element ... The air element ... The space element ... The consciousness element is impermanent, changing, becoming otherwise.

One who places faith in these teachings and resolves on them thus is called a faith-follower, one who has entered the fixed course of rightness, entered the plane of superior persons, transcended the plane of the worldlings. He is incapable of doing any deed by reason of which he might be reborn in hell, in the animal realm, or in the domain of ghosts; he is incapable of passing away without having realized the fruit of stream-entry.
"One for whom these teachings are accepted thus after being pondered to a sufficient degree with wisdom is called a Dhamma-follower, one who has entered the fixed course of rightness, entered the plane of superior persons, transcended the plane of the worldlings. He is incapable of doing any deed by reason of which he might be reborn in hell, in the animal realm, or in the domain of ghosts; he is incapable of passing away without having realized the fruit of stream-entry.

"One who knows and sees these teachings thus is called a stream-enterer, no longer bound to the nether world, fixed in destiny, with enlightenment as his destination."

De Khandha’s zijn vergankelijk en veranderlijk

"Bhikkhus, form is impermanent, changing, becoming otherwise. Feeling . . . Perception . . . Volitional formations . . . Consciousness is impermanent, changing, becoming otherwise. (SN25.1-10)

De Dhamma- en Vertrouwen volgeling hebben dus resp. een vertrouwen en een door onderzoek bevestigd acceptatie van het onderricht over het vergankelijke karakter van alles wat zintuiglijk gekend wordt en wat dit allemaal in gang brengt. Bij stroom-intrede zie en ken je  dit ook echt. Dan is het pas echt levend voor je geworden zeg maar. Je beschouwt dan niet meer duurzaamheid (nicca-teken) in wat wordt beleefd. Er is echter nog niet sprake van bevrijding.

Samengevat

De sutta’s presenteren het dus zo dat degenen aan het begin van het pad resp. vooral vertrouwen (Vertrouwen-volgeling) en enig gevoel hebben voor het vergankelijke en veranderlijke karakter (anicca) van onze belevingswereld Dhamma volgeling) die bestaat uit gevoelens, specifieke gewaarwordingen, verlangens, emoties, neigingen, gedachten, intenties, lichamelijk sensaties, het element ruimte, het element van kennen etc. Het is allemaal vergankelijk, anders wordend. Niet duurzaam. Hoe kan iets wat niet duurzaam is, je bezit worden?
Ze leren ook dat wanneer inzicht in dit niet duurzame karakter van de zintuiglijke domeinen, alles wat gekend wordt in en via die zintuigen, en alles wat op gang komt, echt rijpt, echt sterk wordt, ook anatta, het niet substantiele of niet-zelf karakter er van ook afbrokkelt en verdwijnt. Het wordt minder en minder beleeft allemaal als ‘dit ben Ik, dit is van mij, dit is mijn zelf’. Want hoe kan iets wat komt en gaat zo beschouwd worden? Een andere manier om te spreken over het anatta kenmerk is volgens mij dat zaken in de beleving minder hard en concreet worden gemaakt.

Hoewel veel spirituele mensen de nadruk leggen op een soort direct besef van niet-zelf karakter (anatta) doen de sutta’s dat eigenlijk niet, vind ik. De toegang tot het Pad lijkt een vertrouwen en enig besef van de veranderlijkheid van de  totale belevingswereld. Het gaat toch vooral over anicca. Ook het openen van het Dhamma-oog beschrijft het inzicht dat alles wat onderhevig is aan ontstaan, ook zal eindigen. Ook dit lijkt het niet duurzame karakter te zien. Dat gaat meer en meer groeien tot een punt dat het experientieel bevestigd.

De lijn die de sutta's uitzetten is dat het rijpend besef van het niet-duurzame karakter van wat allemaal via de zintuigen wordt gekend en de zintuiglijke vermogens zelf, geleidelijk maar zeker het Ik en mijn karakter dat er gewoontegetrouw aan vastkleeft, ook zal uithollen, tot een punt dat ook de "Ik besta-eigenwaan (asmi mana) verdwijnt, zie ook bijvoorbeeld SN22.89.

In de volgende post een opsomming van 7 eerwaardige personen waartoe ook de Dhamma en Vertrouwen-volgeling al behoren.

[lang kwaat]

De Dhamma-volgeling en Vertrouwen-volgeling worden ook opgesomd in een overzicht van 7 soorten eerwaardige personen (AN7.14, MN70 en andere)

- "Bhikkhus, there are seven kinds of persons to be found existing in the world. What seven? They are: one liberated-in both ways, one liberated-by-wisdom, a body-witness, one attained-to-view, one liberated-by-faith, a Dhamma-follower,and a faith-follower. (MN65, MN70, AN2.48, DN28, DN33)

Hieronder de beschrijving van deze personen (uit MN70)

Een persoon op beide manieren bevrijd

 "What kind of person is one liberated-in-both-ways? Here some person contacts with the body and abides in those liberations that are peaceful and immaterial, transcending forms (arupa jhana, Siebe), and his taints are destroyed by his seeing with wisdom. This kind of person is called one liberated-in-both-ways. I do not say of such a bhikkhu that he still has work to do with diligence. Why is that? He has done his work with diligence; he is no more capable of being negligent.

De persoon bevrijd door wijsheid

 "What kind of person is one liberated-by-wisdom? Here some person does not contact with the body and abide in those liberations that are peaceful and immaterial, transcending forms, but his taints are destroyed by his seeing with wisdom. This kind of person is called one liberated-by-wisdom. I do not say of such a bhikkhu that he still has work to do with diligence. Why is that? He has done his work with diligence; he is no more capable of being negligent.

Iemand bevrijd in beide opzichten wordt in dit leven nog gezien door mensen en deva’s zolang dit lichaam nog functioneert maar met het afsterven van het lichaam zien noch mensen noch deva’s deze persoon meer. In deze zin is er sprake van iemand met residu en zonder residu. Dit geldt ook voor degene die bevrijd is door wijsheid. Bij beide personen zijn de bezoedelingen beëindigd.

Hier zie je ook dat volgens de Pali overlevering iemands taak er op zit als de bezoedelingen (de asava’s) zijn vernietigd. Ook kun je er uit afleiden dat je verlichting kunt realiseren zonder dat je, net als anderen, in bepaalde zeer verstilde en vormloze staten kunt komen, de arupa jhana’s (de sfeer van eindeloze ruimte, eindeloos bewustzijn, nietsheid en noch perceptie noch niet-perceptie).

De lichaamsgetuige

"What kind of person is a body-witness? Here some person contacts with the body and abides in those liberations that are peaceful and immaterial, transcending forms, and some of
his taints are destroyed by his seeing with wisdom. This kind of person is called a body-witness. I say of such a bhikkhu that he still has work to do with diligence. Why is that?
Because when that venerable one makes use of suitable resting places and associates with good friends and balances his spiritual faculties, he may by realising for himself with direct knowledge here and now enter upon and abide in that supreme goal of the holy life for the sake of which clansmen rightly go forth from the home life into homelessness. Seeing this fruit of diligence for such a bhikkhu, I say that he still has work to do with diligence.

Een persoon met visie

"What kind of person is one attained-to-view? Here some person does not contact with the body and abide in those liberations that are peaceful and immaterial, transcending forms, but
some of his taints are destroyed by his seeing with wisdom, and  he has reviewed and examined with wisdom the teachings proclaimed by the Tathagata. This kind of person is  called one attained-to-view. I say of such a bhikkhu that he still has work to do with diligence. Why is that? Because when that venerable one...into homelessness. Seeing this fruit of diligence for such a bhikkhu, I say that he still has work to do with diligence.

Er wordt gezegd dat iemand die als Dhamma-volgeling op het Pad zit, de stroom-betreedt als iemand ‘Attained to View’. Kennelijk is deze persoon vooral gericht op visie en minder op vertrouwen.

De persoon bevrijd door vertrouwen

 "What kind of person is one liberated-by-faith? Here some person does not contact with the body and abide in those liberations that are peaceful and immaterial, transcending forms, but some of his taints are destroyed by his seeing with wisdom, and his faith is planted, rooted, and established in the Tathagata. This kind of person is called one liberated-by-faith. I say of such a bhikkhu that he still has work to do with diligence. Why is that? Because when that venerable one ...into homelessness.  Seeing this fruit of diligence for such a bhikkhu, I say that he still has work to do with diligence.

Er wordt gezegd dat iemand die als Vertrouwen-volgeling op het integere Pad zit, de boven-wereldlijke stroom (het passieloze)-betreedt als iemand ‘’Liberated by Faith.

De Dhamma-Volgeling

 "What kind of person is a Dhamma-follower? Here some person does not contact with the body and abide in those liberations that are peaceful and immaterial, transcending forms, and his taints are not  yet destroyed by his seeing with wisdom, but with wisdom he has sufficiently gained a reflective acceptance of those teachings proclaimed by the Tathagata. Furthermore, he has these qualities: the faith faculty, the energy faculty, the mindfulness faculty, the concentration faculty, and the wisdom faculty. This kind of person is called a Dhamma-follower. I say of such a bhikkhu that he still has work to do with diligence. Why is that? Because when that venerable one...into homelessness. Seeing this fruit of diligence for such a bhikkhu, I say that he still has work to do with diligence.

De Vertrouwen-volgeling

"What kind of person is a faith-follower? Here some person does not contact with the body and abide in those liberations that are peaceful and immaterial, transcending forms, and
his taints are not yet destroyed by his seeing with wisdom, yet he has sufficient faith in and love for the Tathagata. Furthermore, he has these qualities: the faith faculty, the energy faculty, the mindfulness faculty, the concentration faculty, and the wisdom faculty. This kind of person is called a faith-follower. I say of such a bhikkhu that he still has work to do with diligence. Why is that? Because when that venerable one makes use of suitable resting places and associates with good friends and balances his spiritual faculties, he may by realising for himself with direct knowledge here and now enter upon and abide in that supreme goal of the holy life for the sake of which clansmen rightly go forth from the home life into homelessness. Seeing this fruit of diligence for such a bhikkhu, I say that he still has work to do with diligence.

Dus bij de eerste twee categorie personen , beide arahants, zit de taak er op: De In Beide Opzichten Bevrijde (die kan ook naar wens in de arupja jhana komen) en Degene Bevrijd Door Wijsheid (kan niet in de arupa jhana komen). Hun bezoedelingen zijn vernietigd. Alles wat het kennen kan vertekenen is weg. En daarmee ook het mentaal lijden hier en nu en de oorzaken van weder geboorte.

Bij 3 categorie personen zijn enkele bezoedelingen vernietigd en dus zit hun taak er nog niet op: The Body Witness, the One Attained to View en the One liberated by Faith. De Dhamma-Volgeling en Vertrouwen volgeling hebben nog geen enkele bezoedeling vernietigd maar hebben daar wel de middelen voor in huis, de vijf spirituele vermogens van vertrouwen, energie, concentratie, wijsheid, mindfulness.

Voor de 5 personen wiens taak er nog niet op zit geldt: “If this venerable one resorts to congenial lodgings, relies on good friends, and harmonizes the spiritual faculties, perhaps he will realize for himself with direct knowledge, in this very life, that unsurpassed consummation of the spiritual life for the sake of which clansmen rightly go forth from the household life into homelessness, and having entered upon it, dwell in it. It is in this way, too, that those devas know one who has a residue remaining as 'one with a residue remaining' and one who has no residue remaining as 'one without residue remaining (AN7.56)

"Bhikkhus, I do not say that final knowledge is achieved all at once. On the contrary, final knowledge is achieved by gradual training, by gradual practice, by gradual progress.

And how does there come to be gradual training, gradual practice, gradual progress? Here one who has faith [in a teacher] visits him; when he visits him, he pays respect to him; when he
pays respect to him, he gives ear; one who gives ear hears the Dhamma; having heard the Dhamma, he memorises it; he examines the meaning of the teachings he has memorised; when he examines their meaning, he gains a reflective acceptance of those teachings; when he has gained a reflective acceptance of those teachings, zeal springs up in him; when zeal has sprung up, he applies his will; having applied his will, he scrutinises; having scrutinised, he strives; resolutely striving, he realizes with the body the ultimate truth and sees it by penetrating it with wisdom. (MN70, AN.7.14)

He realizes with the body the ultimate truth…verwijst volgens mij dat je dit hier en nu in dit lichaam realiseert.

Hoewel de Dhamma-en Vertrouwen-volgeling op zich nog niet de vrucht van stroom-intrede hebben gerealiseerd en nog geen bezoedelingen hebben vernietigd, zijn het toch eerbiedwaardige personen en hebben ze het niveau van de wereldling overstegen.

In de volgende post een indeling van de personen, waaronder de Dhamma- en Vertouwen-volgeling, naar spirituele vermogens.

[lang kwaat]

Indeling naar Vermogens

De vijf spirituele vermogens zijn bij de vertrouwen-volgeling nog het zwakst

-"Bhikkhus, there are these five faculties. What five? The faculty of faith, the faculty of mindfulness, the faculty of energy, the faculty of concentration, the faculty of wisdom. These are the five faculties.
"One who has completed and fulfilled these five faculties is an arahant. If they are weaker than that, one is a nonreturner; if still weaker, a once-returner; if still weaker, a stream-enterer; if still weaker, a Dhamma-follower; if still weaker, a faith-follower (SN48.12)

-"Bhikkhus, there are these five faculties. What five? The faculty of faith . . . the faculty of wisdom. These are the five faculties. "One who has completed and fulfilled these five faculties is an arahant. If they are weaker than that, one is a nonreturner . . . a once-returner .. . a stream-enterer .. . a Dhamma-follower .. . a faith-follower. "Thus, bhikkhus, due to a difference in the faculties there is a difference in the fruits; due to a difference in the fruits, there is a difference among persons." (SN48.13)

Hier zie je ook dat de vruchten (sotapanna, sakadagami, anagami en arahant) ook in relatie staan tot de vermogens, vind ik. Ik begrijp het zo dat met nog zwakke mindfulness, met nog zwakke wijsheid etc. kun je niet de vrucht van arahant verwezenlijken. De vermogens worden geleidelijk door toepassing ook sterker. Dat blijkt volgens mij ook wel uit het volgende fragment:

-"Bhikkhus, there are these five faculties. What five? The faculty of faith ... the faculty of wisdom. These are the five faculties. "One who has completed and fulfilled these five faculties is an arahant. If they are weaker than that, one is ... a faith-follower. "Thus, bhikkhus, one who activates them fully succeeds fully; one who activates them partly succeeds partly. The five faculties, bhikkhus, are not barren, so I say. (SN48.14)

-"Bhikkhus, there are these five faculties. What five? The faculty of faith . . . the faculty of wisdom. These are the five faculties. "One who has completed and fulfilled these five faculties is an arahant. If they are weaker than that, one is an attainer of Nibbana in the interval; if still weaker, an attainer of Nibbana upon landing; if still weaker, an attainer of Nibbana without exertion; if still weaker, an attainer of Nibbana with exertion; if still weaker, one who is bound upstream, heading towards the Akanittha realm; if still weaker, a once-returner; if  still weaker, a stream-enterer; if still weaker, a Dhamma-follower; if still weaker a Faith Follower. (SN48.15)

-“Bhikkhus, there are these five faculties. What five? The faculty of faith . . . the faculty of wisdom. These are the five faculties. "One who has completed and fulfilled these five faculties is an arahant. If they are weaker than that, one is an attainer of Nibbana in the interval . . . (as in §15) . . . if still weaker, a faith-follower. "Thus, bhikkhus, due to a difference in the faculties there is a difference in the fruits; due to a difference in the fruits there is a difference among persons." (SN48.16)

-"Bhikkhus, there are these five faculties. What five? The faculty of faith . . . the faculty of wisdom. These are the five faculties. "One who has completed and fulfilled these five faculties is an arahant. If they are weaker than that, one is an attainer of Nibbana in the interval . . . (as in 15) . . . if still weaker, a faith-follower. "Thus, bhikkhus, one who activates them fully succeeds fully; one who activates them partly succeeds partly. The five faculties, bhikkhus, are not barren, so I say." (SN48.17)

-"Bhikkhus, there are these five faculties. What five? The faculty of faith .. . the faculty of wisdom. These are the five faculties. "One who has completed and fulfilled these five faculties is an arahant. If they are weaker than that, one is practising for the realization of the fruit of arahantship; if still weaker, one is a nonreturner; if still weaker, one is practising for the realization of the fruit of nonreturnine: if still weaker, one is a once-returner; if still  weaker, one is practising for the realization of the fruit of oncereturning"..; if still weaker, one is a stream-enterer; if still weaker, one is practising for the realization of the fruit of stream-entry. (SN48.18)

-"But, bhikkhus, I say that one in whom these five faculties are completely and totally absent is 'an outsider, one who stands in the faction of worldlings."' (SN48.18)

Hieruit kun je ook afleiden, vind ik, dat je ook deze vermogens sterk moet hebben ontwikkeld om een verlichte te zijn, een arahant. Het wordt niet zo gezien dat de vermogens behoren tot iets wat zelf ongeconditioneerd is volgens mij. Kennelijk kunnen mensen zelfs de vermogens missen. De vermogens zijn niet eeuwig, ze zijn ook onderhevig aan ontstaan en eindigen. Het behoort ook tot de kennis van verlichten dat dit zo is.

De Pali teksten beschrijven de vruchten vaak in termen van wat progressief verloren gaat, waar progressief afstand van wordt gedaan, zoals: Er wordt geleidelijk afstand gedaan van de ketens, afstand van bepaalde neigingen (anusaya), afstand van de asava’s, afstand van hebzucht, haat en begoocheling etc. Dit geeft misschien de indruk dat het realiseren van Nibbana een via negativa is, maar de Pali teksten leren dus ook dat het afstand doen van deze zaken weer berust op zaken die juist door jezelf ontwikkeld moeten worden, sterk gemaakt, dag in dag uit gecultiveerd, zoals: de vijf vermogens, de 7 verlichtingsfactoren, de vijf krachten, het complete achtvoudige Pad etc.

Volgens mij geven de bovenstaande sutta’s aan dat je de vruchten en deze zaken ook niet los van elkaar kunt zien. Oftewel iemand die Nibbana gerealiseerd heeft, heeft bijvoorbeeld ook de vijf vermogens sterk ontwikkeld. Diens wijsheid wordt bijvoorbeeld sterk en snel genoemd.

Dit besluit deze serie posten over de Dhamma-volgeling en Vertrouwen-volgeling. Ik hoop dat jullie het leerzaam vonden.

Commentaar is welkom.