Ik zou niet weten waarom gewone mensen, of je die nu een leek wil noemen of anderszins, niet Verlicht zouden kunnen zijn. Er wordt over het algemeen een zeer lange af te leggen weg voorondersteld in het boeddhisme, vooral in het Theravada domein. Ik denk dat dit voor velen inderdaad het geval is, dat er langdurig beoefening en beheersing nodig is. Maar hoelang houd je dit vol? Elke dag is een nieuwe dag waarin mensen fouten maken, verkeerde dingen doen, soms zelfs slechte dingen. En leed veroorzaken, in een aantal gevallen voorzien mensen niet eens wat de consequenties zijn van sommige van hun daden. De karmische zwaarte zal slechts toenemen. Natuurlijk leert de Boeddha in de Pali-Canon en ook daarbuiten, wat goed en kwaad is. Maar desondanks lijkt het een onafzienbaar lange weg om ooit uit de greep van Samsara te geraken. Ik vraag me af of dit allemaal nodig is, omdat ik heb gemerkt dat hoe sterker je de greep en controle wenst te bewaren over wat of wie je bent, des te heviger begint het tegendeel je tegen te werken. En lukt het geenszins van wat je je hebt voorgenomen. De mens zoals hij of zij is, kan weinig uitrichten, althans, zo lijkt het.
Er zijn ook andere wegen, zoals Mahayana, Zen, en dergelijke. Tilopa leert zijn leerling Naropa dat hij met de stroom mee moet gaan, nooit moet tegenwerken. Het leven neemt vanzelf zijn loop, je zwemt niet tegen de stroom in. Dat is toch wel opmerkelijk in vergelijking met wat het Theravada boeddhisme feitelijk voorleeft. Je probeert geen greep te krijgen op wat of wie je bent, je laat los. Maar dit los laten is het moeilijkste wat een gewoon mens kan proberen te doen. Beheersing en controle, die taal begrijpt een leek of een on-Verlichte. Maar de taal die Tilopa spreekt, lijkt absurd en belachelijk. Hoe kun je zonder beheersing, zonder controle Verlicht zijn? Dat is toch onmogelijk! Maar toch is het gebeurd, en zowel Tilopa als Naropa waren volledig en waarachtig Verlicht, geen twijfel over mogelijk.
Ook het Zenboeddhisme leert dat de Pali-Canon volledig gezaghebbend is, maar toch stelt Zen dat je de weg niet kunt vinden uitsluitend door studie. Je moet pal in het dagelijkse leven staan, en gewoon werken. Niks bedelen zoals de Boeddha dat deed en voorleefde, gewoon met je benen in de klei staan en werken voor je brood. En de Roshi of leraar zal je testen tot het uiterste, hij vraagt wat het geluid is van één klappende hand. Dat lijkt een krankzinnige vraag, maar leerlingen moeten dit soort koans oplossen. En de Roshi zal je blijven vragen wat je gezicht was voordat je geboren werd. En geloof maar niet dat ook maar één doordacht antwoord goed is. Je wordt gewoon naar buiten getrapt, net zolang totdat je daadwerkelijk toont wat of wie je bent. En logische antwoorden worden gefrustreerd tot het uiterste, waarna alles weg valt en je bent wie je bent. Dat kun je je niet via redenatie voorstellen, omdat Zen elke redenatie afwijst van wat de Verlichting is of kan zijn.
Ga er maar aanstaan...
