Het Lijden van het (Vage)Vuur, Kama Vipaka

[lang kwaat]

Als een verslaafde stopt met zijn drank, drugs, slaappillen dan maakt ie eigenlijk heilzamere keuzes maar komt te leven in het vagevuur of zelfs de hel.
Toch maakt ie wijzere en heilzamere keuzes.

Soms moet je ook gewoon lijden doorstaan omdat het eigenlijk vipaka is, dus rijpend karmische gevolg van eerdere onheilzame keuzes en gedrag.
Ook beoefening wordt geschetst als iets wat pijnlijk kan zijn voor iemand met veel haat, hebzucht en begoocheling.
Dus, denk niet meteen dat lijden een slecht teken is, of een  teken dat je de Dharma verkeerd beoefent of perse verkeerd bezig bent.

Naar mijn ervaring is de kans heel groot dat als je heilzamere en wijzere keuzes gaat maken, je juist eerst in het vagevuur terecht komt, zo niet in het vuur.
Want de gevolgen van eerdere oude onheilzame keuzes en daden blijven niet uit. Het gaat wringen. Het gaat waarschijnlijk wel pijn doen.

Dat maakt ook dat mensen dan toch vaak weer terugvallen in oude patronen die hen ook niet heil brachten.
Eerst onheilzame keuzes en gedrag---> als gevolg ellende ervaren---dan over gaan op Heilzamere keuzes en gedrag ---> alsnog pijn/ellende--->toch maar weer terug naar die drugs, pillen, drank.

Wil je hier uit komen dan moet je toch ook leren lijden te verdragen?
Niet om jezelf te kwellen natuurlijk.

Het lijden dat het gevolg is van eerdere onheilzame keuzes en daden (karma vipaka)  neemt af, volgens de sutta's, als je er niet voor vlucht maar geduldig volhoudt.
Zoals bij afkicken. Uithouden, en niet met afkeer er op reageren. Het vagevuur en de hel van vipaka is niet eeuwig. 

Ik heb wel eens iemand gezien die afkickte van slaappillen. Die man wist niet waar ie het moest vinden. Zijn geest stond in brand en hij was de hele tijd aan het jammeren.
Het is misschien een extreem voorbeeld maar deze man maakte wel heilzamere en wijzere keuzes. Maar leed misschien wel meer dan ooit.

Ik heb dit ook wel bij mezelf gezien, als ik me niet vergis.
Juist als je stopt met neigingen, keuzes, gedrag die eigenlijk niet goed wijs zijn en onheilzaam, juist dan kun je het (vage)vuur verwachten.
Dat is best bitter.

Ik wil niet zeggen dat dit voor iedereen en altijd zo is.
Maar het idee dat heilzamere keuzes en gedrag meteen wel zijn vruchten gaat afwerpen, is tamelijk naief volgens mij.

De Boeddha leert volgens mij ook dat vooral het positieve karma van het opwekken van liefde, mededogen, gelijkmoedigheid, medevreugde nu heel belangrijk is in het vagevuur.
Dit karma is namelijk sterker, want subtieler, dan het grovere karma van de kama loka wat vooral draait om zintuiglijke genot (5 zintuigen).

Misschien heeft iemand er wat aan. Hou vol!

[Gouden middenweg & de wilde natuur]

Wil je hier uit komen dan moet je toch ook leren lijden te verdragen?
Niet om jezelf te kwellen natuurlijk.

Zodra je geboren bent, leeft is een bepaalde vorm van lijden onherroepelijk.

Leren verdragen is ook accepteren dat het zo is.
Jij, (je bewuste) kan er niets aan veranderen. Je zult ziek worden, je zult oud worden, je zult sterven.
Heb je succes zullen er jaloerse mensen komen.
Heb je tegenspoed zullen er mensen zijn die je negeren of vol onbegrip zijn.

Maar je hebt ook olie op het vuur gooien.
Het ligt binnen je bewuste mogelijkheden, maar je kiest het onverstandige, je maakt zelf het lijden erger.
Juist binnen de bewuste mogelijkheden ligt een groot potentieel. Dat is volwassen worden, groeien.

De boeddha figuur in de boekjes is een sprookjesfiguur. Een mythe, een fabel, een spirituele held. De verhalen zijn stichtend van aard, wie op onrealistische wijze probeert te worden zoals een sprookjesfiguur gooit olie op het vuur, toch blijft het realistische potentieel binnen de bewuste mogelijkheden een haalbare kaart.

Een mens heeft motivatie  en ondersteuning nodig om volwassen te ( willen) worden, want groeien is lijden.

[lang kwaat]

Ik gaf het voorbeeld van iemand die enorm leed onder zijn jarenlange gebruik van slaappillen.
Dat leed werd echt erg toen hij stopte met die pillen. Hij jammerde de hele dag zo ellendig voelde hij zich.

Dat is een extreem voorbeeld van hoe lijden hier en nu komt van vroegere keuzes en daden.
Als je er oog voor krijgt, ga je dit soort lijden (karma vipaka) ook in je eigen leven wel zien. Misschien minder extreem maar toch.
Karma en karma-vipaka is geen fabel.

Het is niet altijd een kwestie van olie op het vuur gooien.
Dat doet die afkickende verslaafde toch ook niet?
Hij maakt betere, wijzere, heilzamere keuzes maar ondertussen lijdt ie erger dan ooit.

Dit patroon zien is wel goed vind ik.
Juist als je wijzere, heilzamere, gezondere keuzes gaat maken, gaat het karma zich roeren van eerder onheilzaam gedrag.
Je niet laten ontmoedigen nu.

We mogen de hoop hebben dat aan dit vuur ook weer een einde komt.

Het is dus heel goed mogelijk, waarschijnlijk gebeurt dat, dat juist als je verstandiger keuzes maakt, je ook lijden en last over jezelf afroept.
De hemeldeuren gaan heus niet meteen open.

Volwassen worden is toch ook erkennen dat je die last ook niet los kunt zien van je keuzes en gedrag?
 Er rekenschap van geven. Bereid zijn het Kruis te dragen.

Is het voor jou dan helemaal vreemd te lezen dat je lijden en last ook kan toenemen juist als je verstandiger heilzamere keuzes gaat maken?

Ik gooi toch zeker geen olie op het vuur als ik hierover praat?
Volgens mij maant het juist aan tot afkoelen, verdragen, realisme.
Wat kan daar nou fout aan zijn?

[ervaringsgetuige]

De boeddha figuur in de boekjes is een sprookjesfiguur. Een mythe, een fabel, een spirituele held. De verhalen zijn stichtend van aard, wie op onrealistische wijze probeert te worden zoals een sprookjesfiguur gooit olie op het vuur, toch blijft het realistische potentieel binnen de bewuste mogelijkheden een haalbare kaart.

Wat een ijzersterke formulering. Je raakt hier precies de kern van wat de psycholoog Carl Gustav Jung omschreef als het grootste gevaar — én de grootste kans — binnen de spiritualiteit.

Als Jung hier op het forum had meegelezen, had hij je waarschijnlijk direct gelijk gegeven, met een paar psychologische kanttekeningen:

1. Waarom die "sprookjesfiguur" juist olie op het vuur gooit

Jung waarschuwde er altijd voor dat het blindelings imiteren van een perfect spiritueel ideaal (of dat nu Christus of de Boeddha is) leidt tot een innerlijke splitsing. Als feilbaar mens proberen te leven zoals een smetteloos sprookjesfiguur, dwingt je in een psychologisch keurslijf.

Hoe harder je je best doet om puur, vredig en verlicht te zijn (de 'Boeddha-persona'), hoe groter en destructiever je schaduw wordt in het onbewuste. Je onderdrukt je menselijke kantjes — woede, jaloezie, egoïsme — waardoor ze onderhuids gaan broeien. Dat is inderdaad olie op het vuur gooien; het creëert innerlijke neurose in plaats van vrede.

2. De mythe als spiegel, niet als blauwdruk

Tegelijkertijd was Jung gefascineerd door mythen en sprookjes. Voor hem waren dat geen 'leugens', maar psychologische blauwdrukken. De Boeddha in de boekjes is een symbool voor het Zelf — het archetype van ultieme heelheid dat in ieder van ons latent aanwezig is. De fout die we vaak maken, is dat we dat archetype buiten onszelf plaatsen en gaan aanbidden of nadoen, in plaats van het in onszelf te integreren.

3. Het "realistische potentieel"

Jouw opmerking over het 'realistische potentieel' sluit naadloos aan op wat Jung individuatie noemde: het proces waarin je wordt wie je in de kern werkelijk bent.
Jung maakte hierin een cruciaal onderscheid tussen perfectie en heelheid. De Boeddha achterna jagen als een ideaal van perfectie is een doodlopende weg. Maar je realistische potentieel waarmaken betekent: bewust worden van je totale psyche — dus inclusief je licht én je donker.

Vrij vertaald naar Jung: de kunst is niet om een tweederangs Boeddha te worden, maar om de meest bewuste, heelheids-realiserende versie van jezelf te worden. Prachtig verwoord dus!

[Buddha Amitabha]

Als we Gautama de Boeddha zoals beschreven in de geschriften gaan beschouwen als een "sprookjesfiguur" dan kunnen we dit Boeddhaforum wel opdoeken.

[lang kwaat]

Dat er allerlei risico's verbonden zijn aan een verkeerd begrip van beoefening en de leer wordt wel erkend binnen boeddhisme.
Boeddhistische Sangha's, gemeenschappen, functioneren niet alleen maar als een overlevering van de leer en realisaties, maar ook vooral als overlevering van de kennis van de praktische fouten die mensen maken in beoefening, in de praktijk, de valkuilen van beoefening. Ook dat gaat over van leraar op leraar en behoort ook tot de rijkdom van Sangha's.

Het willen imiteren is echt vragen om problemen. Je moet niet eerst een beeld vormen van een Boeddha en dan diens leven of gedrag willen imiteren.
Het gaat er toch echt om dat je tot je eigen antwoorden en inzichten komt en zelf gaat zien wat heilzaam is, wijs etc. 

Nou ja, ik blijf zelf ook niet on topic. We willen te graag punten maken.

[ervaringsgetuige]

Jung waarschuwde er altijd voor dat het blindelings imiteren van een perfect spiritueel ideaal leidt tot een innerlijke splitsing. Als feilbaar mens proberen te leven zoals een smetteloos sprookjesfiguur, dwingt je in een psychologisch keurslijf.
Het klinkt in eerste instantie alsof we de Boeddha degraderen tot een betekenisloos fabeltje, en dat doet natuurlijk totaal geen recht aan de diepte van de traditie en de geschriften. Dat is ook absoluut niet hoe ik het bedoel. Wat ik probeerde te belichten (geïnspireerd door de psychologie van Carl Jung), is dat het woord "mythe" of "sprookjesfiguur" juist de hoogst haalbare erkenning kan zijn.

[De geschriften staan vol met symboliek en verhalen die groter zijn dan het leven zelf (denk aan de zeven stappen die de Boeddha direct na zijn geboorte gezet zou hebben, of de letterlijke strijd met de demon Mara). Als we die verhalen puur historisch of biografisch gaan lezen, reduceren we de Boeddha tot een uniek figuur uit het verleden die we alleen nog maar van een afstandje kunnen aanbidden of proberen te kopiëren.

Juist door in te zien dat de Boeddha in de geschriften de vorm heeft aangenomen van een universele, mythische held — een archetype — verschuift de focus. Het gaat er dan niet meer om of de teksten 2500 jaar geleden historisch 100% accuraat zijn opgetekend, maar om wat die verhalen vandaag de dag in onze eigen psyche weerspiegelen.

De "Boeddha in de boekjes" is een blauwdruk van ons eigen hoogste potentieel. Het nodigt ons niet uit om een historische man na te apen (wat vaak leidt tot frustratie en het onderdrukken van onze menselijke schaduwkanten), maar om diezelfde Boeddha-natuur in onszelf te realiseren.

Het opent juist de ruimte om de geschriften niet als een geschiedenisles te lezen, maar als een levende, psychologische realiteit in het hier en nu.

Ik groet de Boeddha in jou.

[ervaringsgetuige]

[lang kwaat]

Hoe harder je je best doet om puur, vredig en verlicht te zijn (de 'Boeddha-persona'), hoe groter en destructiever je schaduw wordt in het onbewuste. Je onderdrukt je menselijke kantjes — woede, jaloezie, egoïsme — waardoor ze onderhuids gaan broeien. Dat is inderdaad olie op het vuur gooien; het creëert innerlijke neurose in plaats van vrede.

Gewoon ter info en niet als kritiek op de strekking:

In de Pali overlevering speelt het niet echt dat er menselijke kantjes zijn. Hoezo zou iets wat wij ervaren immers niet menselijk zijn?  Een mens is in staat tot het meest duistere en het meest lichte daden. Dat typeert denk ik het meest menselijkheid.

Zaken als mededogen, liefdevolle vriendelijkheid, gelijkmoedigheid, vreugde als het andere goed gaat, die steeds worden aangehaald als tekenen van menselijkheid, zijn dat in boeddhisme juist niet. Ze overstijgen juist het gewone menselijke niveau. Het zijn eigenlijk kwaliteiten van de fijnstoffelijke hemelse Brahma-werelden.
Bijvoorbeeld, vrijwel geen mens is gelijkmoedig onder alle omstandigheden, onder alle gevoelens, ook pijnlijke. De meeste mensen worden of verdrietig, of wanhopig of bozig of angstig.
Gelijkmoedigheid is dus niet echt typisch menselijk. Liefde al helemaal niet. Want iemand hoeft maar onze belangen te schaden of te dwarsbomen en de liefde is echt wel voorbij.
Net als onpartijdigheid. Vrijwel alle mensen trekken partij en denken in termen van vriend en vijand. Het is dus niet zo zinvol dit te zien als menselijkheid.

Op de een of andere manier associëren mensen, ook boeddhisten valt me op, menselijkheid toch met allerlei mooie kwaliteiten. Ik vind dat zelf niet zo behulpzaam. Want het betekent ook dat als mensen niet beantwoorden aan die mooie kwaliteiten,  ze al snel doorgaan voor on-mensen of onmenselijke types. Dat helpt toch niks? Kortom, het legitimeert vooral het demoniseren van anderen.

Dat je menselijkheid associeert met alleen mooie kwaliteiten, zou ook als een soort ideaal kunnen functioneren. Iets om naar te streven. Doet het dat in de praktijk. Ik geloof zelden.
Het functioneert in de praktijk toch meestal als een splijtzwam en legitimatie van kwade vijandige gedachten over anderen, vind ik. In 1 ademteug verklaren veel mensen die zichzelf heel erg vinden deugen, anderen tot demonen, en niet-deugers, slechte mensen of zelfs onmenselijk. Hoe deugdelijk is dat dan?

[ervaringsgetuige]

...
Naar mijn ervaring is de kans heel groot dat als je heilzamere en wijzere keuzes gaat maken, je juist eerst in het vagevuur terecht komt, zo niet in het vuur.
...

 Het vagevuur en de hel van vipaka is niet eeuwig. 

...
De Boeddha leert volgens mij ook dat vooral het positieve karma van het opwekken van liefde, mededogen, gelijkmoedigheid, medevreugde nu heel belangrijk is in het vagevuur.
Dit karma is namelijk sterker, want subtieler, dan het grovere karma van de kama loka wat vooral draait om zintuiglijke genot (5 zintuigen).

Misschien heeft iemand er wat aan. Hou vol!

Ah, ja, wat vagevuur betreft, in april 2009 had ik onderstaand gesprek met mijn helder-ziende François waarin we het ook het het vagevuur hadden:

...
ervaringsgetuige:
Amai amai, ge verteld het weer zo duidelijk als dat niemand dat kan vertellen.

François:
Ik vertel maar vanuit mijn inspiratie. Soms moet ik daar zelf naar luisteren dat ik denk: vanwaar komt dat wat ik vertel?

ervaringsgetuige:
Het is ongelooflijk, want we hebben het nu over haar, maar zo zijn er dus honderden, duizenden mensen die in een gelijkaardig patroon zitten.

François:
En dat maakt het zo noodzakelijk dat wij alles doen om bewustzijn in ons leven te realiseren. Dat is uiteindelijk voor alle mensen hun grootste missie en opdracht. En toch is het maar aan bepaalde gegeven. Dat is een kleine groep die het zou kunnen realiseren. Spijtig genoeg want het is aan alle mensen, aan alle leven gegeven om zich te openbaren.

Zie nu naar de planten, naar de bloemen, naar de natuur, alles openbaart zich in de natuur in de lente. Bij de mensen zijn het echter maar een klein deel die bloemen kunnen worden. En dat heeft te maken met zelfrealisatie.

Jezus zei ook: 'de zaaier zaait, en sommige zaden vallen op rotsen, sommige zaden in woestijnen'. Hij wou bedoelen: de zaden die op de rotsen vallen die worden dan verdroogd en verbrand door de zon. Er is maar weinig zaad dat valt in vruchtbare aarde. Dus in feite ligt het niet alleen aan de moedwilligheid van de mens en zijn gebreken. Nee, het ligt eraan op welke grond zijn zaad is gevallen. Dat heeft niets te maken met de wil van de mens.

ervaringsgetuige:
Dat heeft meer met 'karma', voorbestemdheid te maken.

François:
Ja. goed gezegd. Maar diegenen dan, wiens zaad in vruchtbare aarde gevallen is, die moeten ploegen, die moeten zaaien, die moeten zorgen en die zijn verantwoordelijk voor de vruchten die dat zaad zullen meebrengen. Schijnbaar hebben die een zwaarder kruis dan diegenen wiens zaad niet op vruchtbare aarde valt. Schijnbaar, want wiens kruis niet in vruchtbare aarde gevallen is, heeft zelfs geen kruis meer. Er is geen aanwezigheid meer van de mens. Daarmee is hij ook niet in staat het kruis van het leven te dragen. Er is niks, en dat noemen ze dan de levende doden. 'Laat de doden de doden begraven' zei Jezus.

ervaringsgetuige:
En niemand kiest natuurlijk moedwillig om levend dood te zijn.

François:
Zo is dat. Dat is hun overkomen. Want ze verlangen allemaal naar diezelfde liefde en vreugde en blijdschap. Ze zoeken allemaal naar bevrijding. Maar sommigen, in onwetendheid, kruipen in een gevangenis om bevrijdt te zijn van het leven. Dan kan men zeggen: 'ze zoeken niet naar bevrijding van het leven, ze zoeken om weg te zijn van het leven omdat ze door onwetendheid de talenten niet kunnen activeren die leven tot leven brengt. Want bij die mensen is tot leven komen 'doodgaan'. Dus dan blijven ze nog liever in een situatie zitten waarin ze dan levend dood zijn. Da's nog erger dan dood zijn.

ervaringsgetuige:
Inderdaad, want dan ben je een zombie voor uzelf en ander mensen.

François:
Ja, en dat is nog erger dan sterven. Dat is nog pijnlijker dan sterven.

ervaringsgetuige:
ik denk aan een hel tafereel nu, waarin men ligt te kronkelen van de pijn.

François:
Ze noemen dat het vagevuur. Maar dat vind men niet alleen in het hiernamaals. Dat vind men ook nu hier, hier is ook een vagevuur.

ervaringsgetuige:
Is er een verschil tussen het vagevuur van het 'hiernamaals' en dat van 'hier'?

François:
Het is hetzelfde, want als je hier er u van bevrijd hebt, zal je er ook vrij van zijn nadien. Dus uiteindelijk wat nu is, is ook in het hiernamaals. Wat in het hiernamaals is openbaart zich hier in de materie. Dus er is geen verschil tussen die twee, helemaal niet.

ervaringsgetuige:
De enige schijnbare grens is de tijdsgrens.

François:
ja, en zelfs dan die grens bestaat niet. Want waar tijd word getekend, daar is alleen maar ruimte. Daar is geen tijd. Maar omdat zich in ruimte vergankelijkheden en tijdelijkheden voordoen, zeggen mensen dat er tijd is. In ruimte is er tijdelijkheid, dat zich openbaart, maar mensen vertalen dat als tijdelijk. Mensen maken er een vorm van, ze maken er een aanwezigheid van, dat uiteindelijk dan een illusie is.

ervaringsgetuige:
De illusie van tijd...

François:
Dus was ik gisteren aan de golven van de zee aan het denken. Er zijn geen golven. Er is alleen het water in beweging, dat is al. Zelfs de golf in haar vorm is constant in verandering. Dus uiteindelijk is er alleen maar water in beweging. Er zijn in feite geen golven zoals veel mensen dat solide willen bekijken.

ervaringsgetuige:
En zelf het water op zich beweegt niet, het word bewogen door de maan en de planeten.

François:
ja, ja, het is alleen water dat een tijdelijke vorm aanneemt en zo is ook ons leven. Wij zijn dat water en af en toe hebben wij ook in die beweging die up en downs. Dus in feite is het makkelijk. Alleen hebben zo ons niet geleerd hoe dat we emotioneel in balans moeten blijven.

ervaringsgetuige:
Dat is oefenen.

François:
ja. En als we te hard ons best doen dan brengen we nog meer onrust t.o.v. die emoties.
Dus de kunst is het loslaten. Met het gevoel dan dat je alles zult verliezen. Maar dat verlies leid of brengt u tot de ruimte van het leven. Dus wees niet bang om te sterven want dat doe je elke dag.

ervaringsgetuige:
Bij elke in en uitademing...

François:
Als dat niet zou zijn, het constant sterfelijke, dan zou je niet kunnen leven. Het is door te sterven dat je kan leven.

ervaringsgetuige:
Zonder dood geen leven.

[Buddha Amitabha]

Eén uitspraak, en de nog actieve leden hier hebben de neiging om op de strepen te gaan staan. Het hele idee dat de Boeddha een "sprookjesfiguur" zou zijn, zoals hierboven is gebezigd, is hopeloos eenzijdig, vandaar dat ik er kort op reageerde. Er zijn uiteraard legendarische elementen in de levensbeschrijving van Gautama de Boeddha, maar dat geldt voor elke religieuze figuur uit elke religieuze stroming. Maar wat de Boeddha onderwees, dat is mijns inziens van belang. Zijn persoonlijke levensgeschiedenis zit trouwens ook vol van lering, maar dat is allemaal wat moeilijker voor één interpretatie te vatten. En het is sowieso zeer moeilijk om niet te interpreteren, we doen dat immers allemaal.

Het boeddhisme is in ieder geval geen lering om voor altijd en eeuwig van je sores of dagelijkse problemen af te komen. Heel veel mensen zijn zich er niet van bewust dat ze hunkeren naar de eeuwige vrede, nooit meer problemen, alles aankunnen en weet ik veel wat voor lariekoek nog meer. Dat is het werkelijke sprookje. Misschien geeft de Verlichting wat meer besef of inzicht in wat voor een persoonlijk drama wij ons normaliter begeven. Maar het dagelijkse bestaan verandert geen millimeter. Je leeft nog steeds, eet, slaapt, wordt soms ziek en je sterft uiteindelijk net als iedereen. De realiteit is zoals die is.

Dus laten we realistisch zijn. Je eigen interpretaties van religies zijn het meest gevaarlijke sprookjesboek wat er kan zijn. Het staat vol met persoonlijke aannames. En die aannames worden geboren op een leest van persoonlijke fantasieën. Het is gebaseerd op je angsten, of je wensen en zelfs eisen. Maar het leven past zich nooit aan aan jouw persoonlijke interpretaties. Nooit. Leef en neem jezelf of het boeddhisme niet te serieus, anders zul je nooit iets leren.

[lang kwaat]

Over onderdrukken en uitleven

De moeilijkheden die je op je hals haalt door afstand te doen van onheilzame neigingen als haat, agressie en vijandelijkheid, en het vaste besluit deze neigingen niet meer uit te leven op anderen als ze opkomen,  is niet wat de Boeddha bedoelt met zelf-kwelling of een zelf-kweller zijn. Nee, dan ben je gewoon de Dharma aan het beoefenen.

Je kunt ook kiezen voor de weg van de minste weerstand en zulke neigingen uitleven op anderen als ze opkomen, maar dan ben je geen Dharma beoefenaar. Dan zit je natuurlijk niet op een edel pad en bent zeker niet begaan met andermans welzijn. 

Dat je je beter kan voelen door onheilzame neigingen als agressie, haat en vijandelijkheid uit te leven, lijkt me een ervaringszaak maar ook een bedrieglijke zaak.
Is je beter gaan voelen altijd goed?

Over agressie, vijandelijkheid, woede uitleven in sport, uitleven op boksballen, kussens, heb ik twijfels.
Ik twijfel er niet aan dat het uitleven van emoties je kan opluchten en tijdelijk beter laat voelen maar dient het echt je welzijn?
Als ik wat lekkers graai voel ik me ook beter maar dient het patroon mijn welzijn?

Het is in de praktijk volgens mij toch wel zo dat juist als je niet meer kiest voor de makkelijke weg, de moeilijkheden voor jezelf eerst toenemen.
Maar misschien zegt dit alleen maar iets over mezelf.

[Buddha Amitabha]

Eerst even terug naar de startpost van deze topic. Het klopt volgens mij wat lang kwaat daar zegt: je bent je bewust geworden van de negatieve werking van bepaalde neigingen of gedragingen in jezelf. Het kan zelfs een verslaving zijn. Maar er helemaal vanaf raken is een tweede. Dat geeft wrijving en lijden en is volkomen logisch. Je kunt zelfs tijdelijk een terugval ondervinden.

Het blijft echter de vraag: wat is echt schadelijk. De Boeddha nodigt eenieder uit om daar zelf naar te kijken, het zelf te onderzoeken en niet zomaar uit te gaan van wat de samenleving beweert of wat hij als vermeende autoriteit leert. Als je Gautama de Boeddha goed begrijpt, zo meen ik, moet je altijd alles zelf nader onderzoeken op het ware er van. Als dat niet goed lukt, kun je de hulp inschakelen van een Leraar of Meester, maar zelfs dan blijft het jouw verantwoordelijkheid om alles nader te onderzoeken.

Karma betekent letterlijk handelen of handelingen. Het karma wordt soms op vreemde manieren uitgelegd, alsof het eigen schuld, dikke bult is en dat alles aan jezelf te wijten is. Maar volgens mij bedoelt de Boeddha slechts om te laten zien dat oorzaak en gevolg door jouw handelen ook jouw verantwoordelijkheid is. En dat de intenties die je hebt kunnen uitwerken naar schadelijke uitkomsten. Zelfs zonder dat je het misschien zo hebt bedoeld. En de Boeddha plaatst jouw handelen zelfs in een groter verband, door het te plaatsen in het wiel van Samsara. Waarbij je vanuit gewoonten, verkeerde veronderstellingen en dergelijke rond blijft draaien in steeds hetzelfde levenspatroon. Wanneer je echter daar maar één bewuste verandering in aanbrengt, zal het wiel van Samsara niet meer op dezelfde wijze draaien. Het valt uiteen. Je krijgt vrijheid om eruit te stappen, waardoor je de keuze krijgt om niet meer onbewust het lijdend voorwerp te zijn van de gevolgen van je daden die aan jezelf of aan anderen schade toebrengen.

Dus is het karma een lerende uitleg en geen gruwelijke onpersoonlijke wet waarbij je als het ware keihard gestraft wordt voor wat je verkeerd doet of hebt gedaan. Daarom geloof ik geen snars van sommige uitleg van mensen die zich boeddhist noemen, en die allerlei morbide dingen uithalen om bijvoorbeeld maar nergens van te mogen genieten. En deze zogenaamde boeddhisten vechten met hun emoties, seksualiteit, etcetera. En dat alles "om nooit meer wedergeboren te worden". Maar ik zeg dat ze blind zijn, want onderdrukking van emoties of anderszins is zinloos. Dat betekent namelijk dat je het niet hebt onderzocht. Je neemt alleen een regeltje in acht dat je dit en dat niet zou moeten doen. Je beoefent dan kadaverdiscipline op grond van regels die je zelfs verkeerd hebt begrepen.

De Boeddha leert geen kadaverdiscipline en stelt ook niet dat je er naar zou moeten streven om nooit meer wedergeboren te worden. Ik zie slechts dat hij maant tot bewust onderzoek, naar doorleefde wijsheid en niet tot het slaafs naleven van wat hij gezegd zou hebben.

[ervaringsgetuige]

Je kunt ook kiezen voor de weg van de minste weerstand...

Aha, de weg van de minste weerstand.
Hoewel het geen officiële filosofie is, komt het concept wel voor in diverse spirituele en filosofische stromingen, waaronder het taoïsme.

Maar misschien zegt dit alleen maar iets over mezelf.

In spiritualiteit is het doel voorbij jezelf – In de meeste stromingen (boeddhisme, mystiek christendom, soefisme, advaita) gaat het er uiteindelijk om dat je het gevoel van een afgezonderd ‘ik’ overstijgt. Je ontdekt dat je verbonden bent met alles: andere mensen, de natuur, het grotere geheel. Dan gaat het niet meer ‘over jou’ als persoonlijkheid, maar over dat bredere bewustzijn.

[ervaringsgetuige]

De Boeddha leert geen kadaverdiscipline en stelt ook niet dat je er naar zou moeten streven om nooit meer wedergeboren te worden. Ik zie slechts dat hij maant tot bewust onderzoek, naar doorleefde wijsheid en niet tot het slaafs naleven van wat hij gezegd zou hebben.

Voor mij is het overduidelijk wat de Boeddha geleerd heeft.
Zie fragment:


"Our technological civilization has created more freedom than man has experienced in his whole history. Yet he is not aware that he is free-he feels trapped, bored, and restless. Man has reached the most interesting point in his evolution so far. The Zen teachers understood that the flash of insight cannot be achieved by explanation. It has to come spontaneously, but the ground has to be prepared.

Here again, a third force is necessary, and it is my concept that it has been provided by the Buddha 2500 years ago:

• “Events happen, deeds are done, consequences happen but there is no individual doer of any deed.”

The problem before the modern man, well above the subsistence level, is that in spite of all the material benefits he has, he feels trapped. He accepts that he has no choice but to accept whatever the next moment brings – pleasure or pain – because that is the basis of life. But he realizes that, deeper down, he does not have the feeling of being anchored in peace and harmony. He is afraid of doing something that he knows he should not be doing; he is also perpetually afraid of what the ‘other’ might do to hurt him.
In other words, the modern man is unable to bear the inevitable burden of guilt and shame for his own actions, and, the burden of hatred and malice towards the ‘other’. So long as guilt and shame, and, hatred and malice towards the other are present, peace and harmony cannot prevail. In other words, ‘hatred’ – for oneself and for the other – is the load of suffering that stands between the human being and his search for deep peace.

In other words, the modern man is unable to bear the inevitable burden of guilt and shame for his own actions, and, the burden of hatred and malice towards the ‘other’. So long as guilt and shame, and, hatred and malice towards the other are present, peace and harmony cannot prevail. In other words, ‘hatred’ – for oneself and for the other – is the load of suffering that stands between the human being and his search for deep peace."

Fragment uit: The Third force

[ervaringsgetuige]

Leef en neem jezelf of het boeddhisme niet te serieus, anders zul je nooit iets leren.

Ik snap je punt, maar ik vind het wel ironisch dat je zegt "neem het boeddhisme niet te serieus" terwijl je vrij streng reageert op het idee dat de Boeddha ook legendarische/sprookjesachtige elementen heeft.

[ervaringsgetuige]

In 1 ademteug verklaren veel mensen die zichzelf heel erg vinden deugen, anderen tot demonen, en niet-deugers, slechte mensen of zelfs onmenselijk. Hoe deugdelijk is dat dan?

Dit is een psychologisch mechanisme dat Jung de projectie van de schaduw noemde.

Wanneer iemand zichzelf ziet als bijzonder goed, moreel of deugdzaam, ontstaat vaak de verleiding om alles wat niet in dat zelfbeeld past naar anderen te verplaatsen. Dan worden de agressie, hebzucht, jaloezie of wreedheid die men niet in zichzelf wil herkennen, waargenomen in de buitenwereld. Hoe sterker men zich identificeert met zijn eigen goedheid, hoe groter het gevaar dat de schaduw verschijnt in de vorm van 'de slechterik', 'de demon' of 'de onmenselijke ander'.

Jung waarschuwde herhaaldelijk dat de grootste gruwelen van de geschiedenis niet alleen voortkwamen uit openlijk kwaadaardige mensen, maar ook uit groepen die overtuigd waren van hun eigen morele gelijk. Volgens hem begint psychologische volwassenheid wanneer iemand erkent:

• "Ook ik draag de mogelijkheid van het kwaad in mij."

Dat betekent niet dat alle mensen of handelingen gelijk zijn. Jung ontkende niet dat sommige daden destructief of zelfs monsterlijk kunnen zijn. Zijn punt was dat het gevaarlijk wordt wanneer iemand zichzelf volledig identificeert met het goede en daardoor blind wordt voor zijn eigen schaduw.

Hij schreef ooit:

• "Men wordt niet verlicht door zich figuren van licht voor te stellen, maar door de duisternis bewust te maken."

De vraag is niet alleen hoe deugdelijk het is om anderen tot demonen te verklaren. De diepere vraag is: welk deel van jezelf zie je niet, wanneer je zo zeker weet wie de demon is?

Dat sluit overigens aan bij iets wat Jung vaak zag in ideologische conflicten: hoe meer een groep zichzelf als de vertegenwoordiger van het Goede beschouwt, hoe groter de kans dat zij haar eigen schaduw op de tegenstander projecteert. Dan ontstaat een wereld van helden en monsters, terwijl de menselijke werkelijkheid meestal veel ambiguër en ongemakkelijker is.

[lang kwaat]

Ik geloof niet dat je over Nibbana moet denken alsof je dan een permanent gevoel van verbondenheid hebt. Is dat werkelijk wat het betekent als er geen haat, hebzucht en begoocheling meer is en functioneert? Ik denk het niet. Eerder als iets wat onverbonden en verbonden gevoelens overstijgt.

Juist omdat we altijd maar bepaalde gevoelens willen hebben, aangename natuurlijk, ook die van verbondenheid, blijft alles in hetzelfde patroon doorgaan volgens mij. "Ik mis dit en heb dat nodig". "Ik voel dit en wil dat voelen." Altijd een soort compensatie zoekend van het lijden dat we ervaren.

Het idee dat boeddhisme een Pad is van onvervuld bestaan naar vervuld bestaan, van geestelijk verdeeld naar heelheid, van Worden naar Zijn, van Ik besta naar Ik besta niet, van onverbondenheid naar verbondenheid, van wantrouwen naar vertrouwen, van dualiteit naar non-dualiteit, van diversiteit naar eenheid, van onverdienstelijk naar verdienstelijk... heb ik wel lang aangehangen. Ik zie nu dat dit niet echt klopt.

Ik ben er wel achter dat je tegen een muur blijft aanlopen zo. Je zoekt iets wat je nooit echt zult verwerven. Je wilt ergens naartoe wat helemaal niet het einde van lijden is.

Waarom? Je zoekt de oplossing van lijden dan volgens mij teveel binnen de belevingswereld, de psyche. Je probeert iets stabiel te krijgen wat het nooit wordt. Bijvoorbeeld: iemand die door wat voor oorzaak dan ook psychologisch wantrouwend is geworden, lijdt daaronder. Wenst misschien een constant aanwezig gevoel van vertrouwen. Maar ook dat gevoel van vertrouwen wordt nooit echt een blijvende beleving. Want blijvende belevingen bestaan niet. Je wilt misschien ook een blijvend gevoel van geluk, verwondering, vervulling, verbondenheid maar dat wordt hem ook niet.

Het doel in boeddhisme is dus volgens mij eerder dat je ziet wat beleving is en wat niet. Beleving wordt nooit iets duurzaams.

De teksten leren ook niet dat we alleen maar het onaangename moeten zien als "dit ben Ik niet, dit is niet van mij, dit is niet mijn zelf'...maar ook het aangename en neutrale. Kortom: alle gevoelens, emoties, neigingen, waarnemingen. Ook die van het verleden, heden en toekomst. Alle moeten begrepen worden als anicca, dukkha en anatta. Dus ook het aangename is dukkha. Er verandert niet echt iets als je niet ook het aangename gaat zien als anicca, dukkha en anatta, oftewel, afkoelt ten aanzien van alle belevingen.

Je onverbonden voelen of je verbonden voelen. Het blijft volgens mij allemaal binnen een belevingswereld die voorwaardelijk ontstaat, bestaat en eindigt. Het wordt nooit iets duurzaams.
Je loopt tegen een muur aan als je iets wat gewoon nooit duurzaam wordt, d.w.z. een beleving van genot, van geluk, van vrede, vervulling, verwondering, eenheid, verbondenheid, vertrouwen, duurzaam wilt maken. Wilt hebben en houden. Hoe menselijk het ook allemaal is. Je blijft tegen een muur aanlopen.

[Buddha Amitabha]

Je zou nooit te serieus moeten zijn in religie, en jezelf ook niet te serieus nemen. Waarom niet? Gewoon (mild) serieus zijn is nog wel oké, maar de overtreffende trap hierin via ernstige overdrijving zorgt slechts voor fanatisme en onverdraagzaamheid. Wanneer je jouw Leraar of Meester bijna verafgoodt of de leringen van welke religieuze stroming dan ook, dan loop je de kans dat je kwaad wordt (of erger) als een ander zegt dat hij het allemaal maar niks vindt. Of zelfs stelt dat de Leraar of Meester een charlatan is. Niet leuk om te horen, maar het is echter slechts een mening en het zeer zeker niet waard om dat zelfs te willen vergelden met geweld.

Jezelf te serieus nemen creëert een te hoge emotionele spanning. Dan raakt je met jezelf in conflict. We zien vaak dat mensen die te sterk vasthouden aan regeltjes, religieuze geboden en verboden, zichzelf onnodig beknotten, en uiteindelijk de ander daar ook mee gaan lastigvallen. Religie is niet uitsluitend een verbods- of gebodslering. Mensen die dat zo opvatten, zijn angstig en onzeker, en zoeken een houvast. Ze willen horen hoe je moet leven, en zoeken voor elke situatie een "passend" gebod op in de geschriften.

In het boeddhisme ontaardt dit bijvoorbeeld in het stellen van verkeerde doelen. Met name de hele dag bezig zijn met het buigen voor Boeddhabeelden, altijd bang zijn voor karmische uitwerkingen, nooit mogen genieten van een lekkere maaltijd, seksuele onderdrukking, onnodig lang vasten, niet lachen en humor verafschuwen, altijd bezig zijn met hoe je een volgende wedergeboorte zou kunnen voorkomen en dat beschouwen als het ultieme doel van de boeddhistische beoefening (terwijl dat niet juist is, de Boeddha stelde het lijden en de bevrijding daarvan centraal in zijn leringen).

[lang kwaat]

In 1 ademteug verklaren veel mensen die zichzelf heel erg vinden deugen, anderen tot demonen, en niet-deugers, slechte mensen of zelfs onmenselijk. Hoe deugdelijk is dat dan?

Dit is een psychologisch mechanisme dat Jung de projectie van de schaduw noemde.

Wanneer iemand zichzelf ziet als bijzonder goed, moreel of deugdzaam, ontstaat vaak de verleiding om alles wat niet in dat zelfbeeld past naar anderen te verplaatsen. Dan worden de agressie, hebzucht, jaloezie of wreedheid die men niet in zichzelf wil herkennen, waargenomen in de buitenwereld. Hoe sterker men zich identificeert met zijn eigen goedheid, hoe groter het gevaar dat de schaduw verschijnt in de vorm van 'de slechterik', 'de demon' of 'de onmenselijke ander'.

Passieve agressie vind ik ook een belangrijk fenomeen. Ik herken dat heel goed. De waarheid is dat ik in de omgang met mensen best wel veel irritatie, ergernis of zelfs vijandigheid voel.
Ik vind dat lastige emoties. Bij mij leidt het denk ik meestal tot de inspanning dat het vooral niet zichtbaar wordt. Het wordt een soort passieve agressie. Het gekke is, vind ik, je kunt zelfs overdreven vriendelijk, zorgzaam, empathisch, begripvol gaan doen terwijl je eigenlijk irritatie voelt of ergernis in een contact met iemand.
Een mens zit maar raar in elkaar. Ik zeker. Maar dat er nogal wat drift, woede, ergernis, en zelfs vijandigheid is, ga ik niet ontkennen.

Voor mij heeft zulke erkenning ook te maken met meer volwassen worden. Niet meer zo dromen. Zaken eindelijk recht gaan aankijken. Eerlijker worden.
Meer recht door zee.

Beoefening van boeddhisme moet toch ook niet dienen om eigenlijk alleen maar oneerlijker te worden? De instructies van de Boeddha over de leegte van formaties etc...dienen toch zeker niet om nog beter te verbergen waar we mee zitten en wat in ons tot leven wordt gewekt? Het moet toch niet onze corrupte geest dienen die altijd maar van alles wil verbergen omdat maar nooit gezien mag worden wat er echt gaande is?

[Buddha Amitabha]

N.B. En één van de meest krankzinnige opvattingen die in het boeddhistische Azië leven is dat een vrouw niet Verlicht zou kunnen zijn. Je moet eerst (als vrouw) sterven en vervolgens wedergeboren worden als man. Want slechts mannen kunnen Verlichting realiseren. Waarom zou een vrouw niet Verlicht kunnen zijn? Er zijn talloze vrouwen die Verlichting hebben gerealiseerd, dat is geenszins afhankelijk van je geslacht. Dergelijke waanzinnige ideeën leven ook hier en daar in het kerkelijke christendom, want de vrouw in het ambt als predikant zou niet "bijbels juist" zijn. Alleen de man mag de preekstoel op. Dit is echt totale onzin, mensen huldigen dit vanuit verkeerde en vooral rechtlijnige ideeën.

[lang kwaat]

In het boeddhisme ontaardt dit bijvoorbeeld in het stellen van verkeerde doelen. Met name de hele dag bezig zijn met het buigen voor Boeddhabeelden, altijd bang zijn voor karmische uitwerkingen, nooit mogen genieten van een lekkere maaltijd, seksuele onderdrukking, onnodig lang vasten, niet lachen en humor verafschuwen, altijd bezig zijn met hoe je een volgende wedergeboorte zou kunnen voorkomen en dat beschouwen als het ultieme doel van de boeddhistische beoefening (terwijl dat niet juist is, de Boeddha stelde het lijden en de bevrijding daarvan centraal in zijn leringen).

Ik denk dat we er wel vanuit mogen gaan dat religies (ook boeddhisme) om bedenkelijke, nooit echt zuivere, redenen worden aangehangen of beoefent. Zeker niet vanaf de start.
Als we al iets aangaan op dit vlak is de kans denk ik heel groot dat we het aangaan met en vanuit een geest die eigenlijk heb-zuchtig is. Die dit en dat terug wil krijgen van beoefening, van godsdienst, van verering, van devotie, van onderwerping aan God, van deelnemen in een groep,  etc.  Het moet wel renderen. Het is een soort investering.
Als er geen winst aan vastzit dan kappen we er wel weer mee. We verwachten we een winst er van.

Het is toch moeilijk het niet te zien als 1 grote ego-centrische bezigheid, vind ik, waarbij we vooral voor het goede gevoel voor onszelf gaan.
Dat is denk ik ook gewoon menselijk.

Dit zelf-zuchtige element zien als verkeerd, immoreel, is wel erg streng. Ik neig wel die kant altijd wat op, merk ik.
Het deugt toch niet helemaal naar mijn gevoel. Maar te gaan doen alsof zelfzuchtigheid totaal niet speelt in beoefening, in verering, in religie is nog erger vind ik.

Ik heb zelf wel zoiets van...maar mag/kan het ook niet om wat meer gaan dan de winst van steun, troost en hoop voelen?
Is dat arrogant van me? Rest ons niks anders dan maar wat steun, hoop en troost te zoeken en vinden in religies, religieuze ideeën, religieuze gebruiken, praktijken?
Is er niet meer mogelijk?

Bijvoorbeeld, is er dan niet zoiets als bevrijding door het zien van de waarheid?

[Buddha Amitabha]

Tja, ik benoemde een aantal excessen die mijns inziens voortkomen uit een overdreven vorm van een veel te serieus (zelfzuchtig?) omgaan met religie. En uiteraard uit verkeerde ideeën en/of interpretaties van wat religie is of zou zijn. Ik waarschuw ervoor, kijk uit. Er wordt veel idioterie verkocht als religie, in het ernstigste geval benadert men religie als machtsverhouding of zelfs als businessmodel. Dat zit in mensen, dat klopt.

[lang kwaat]

N.B. En één van de meest krankzinnige opvattingen die in het boeddhistische Azië leven is dat een vrouw niet Verlicht zou kunnen zijn. Je moet eerst (als vrouw) sterven en vervolgens wedergeboren worden als man. Want slechts mannen kunnen Verlichting realiseren. Waarom zou een vrouw niet Verlicht kunnen zijn? Er zijn talloze vrouwen die Verlichting hebben gerealiseerd, dat is geenszins afhankelijk van je geslacht. Dergelijke waanzinnige ideeën leven ook hier en daar in het kerkelijke christendom, want de vrouw in het ambt als predikant zou niet "bijbels juist" zijn. Alleen de man mag de preekstoel op. Dit is echt totale onzin, mensen huldigen dit vanuit verkeerde en vooral rechtlijnige ideeën.

In de sutta's komt wel voor dat een perfecte verlichte boeddha, een sammasamboeddha zoals Gautama, altijd een man is. Maar een vrouw kan wel arahantschap realiseren, volledige verlichting, en bevrijding. Wat hier achter zou zitten weet ik niet.

AN1.279 (12)~283 (16)
(279) "It is impossible and inconceivable, bhikkhus, that a woman could be an arahant who is a perfectly enlightened Buddha. . . (280 ) ... that a woman could be a wheel-turning
monarch... (281) ...that a woman Could occupy the position of Sakka... (282 )... that a woman could occupy the position of Mara... (283)... that a woman could occupy the position of Brahma; there is no such possibility. But it is possible that a man could occupy the position of Brahma; there is such a possibility.

Ergens wel grappig dat een vrouw nooit de positie van Mara kan bekleden.

Hier gaat het wel om een perfectly enlightened buddha. Volgens mij erkende de Boeddha wel volledig verlichte vrouwelijke arahants.
Dat is wat anders.

Bodhi  plaatste een noot (157) bij deze sutta en daarin staat:

It seems that in the old Nikayas the idea of aspiring for future Buddhahood is not raised at all. Thus the claim being made here is not that a woman cannot become a perfectly enlightened Buddha in a future life but that a Buddha is always male. The assertion in this sutta need not be read as excluding the possibility that one who is presently a woman could become a Buddha, but this would have to take place in a future life, after she has undergone a change of gender. The statements are no doubt formulated in the context of the Indian culture of the period which always assigned positions of authority to males. MA 181, a Chinese parallel of MN 115/ does not include the section on the inabilities of women. Nevertheless, we do find the declaration that a woman cannot become a Buddha in another Chinese parallel of the sutta, at T XVII 713b20-22. It also occurs in a sutra quoted in the Abhidharma Mahavibhasa at TXXVI 502b16-18, and in the Sariputrabhidharma Sastra at T XXVIII, 600b10-12. According to such later canonical texts as the Buddhavamsa, if a woman resolves to attain Buddhahood in the presence of a Buddha, her resolution does not succeed (i.e., she does not receive the prediction of future Buddhahood). For the resolution to succeed, the aspirant must be a male who has left the home life. See Bodhi 2007: 251—53. Sakka is the ruler of the devas in the Tavatimsa heaven.

Wat de reden is dat een vrouw nooit een sammasambuddha kan worden ken ik niet. Er is trouwens ook altijd maar 1 sammasamboeddha in een tijdperk. Gautama was een sammasamboeddha. Of een pratyeka boeddha ook altijd een man is weet ik niet.

Je zou denken dat de vereniging van het vrouwelijke en mannelijke eerder iets zou zijn dat bij een sammasamboeddha zou horen.

[lang kwaat]

Tja, ik benoemde een aantal excessen die mijns inziens voortkomen uit een overdreven vorm van een veel te serieus (zelfzuchtig?) omgaan met religie. En uiteraard uit verkeerde ideeën en/of interpretaties van wat religie is of zou zijn. Ik waarschuw ervoor, kijk uit. Er wordt veel idioterie verkocht als religie, in het ernstigste geval benadert men religie als machtsverhouding of zelfs als businessmodel. Dat zit in mensen, dat klopt.

Ik vind het een terechte waarschuwing. Mijn reactie was geen kritiek, Ook de laatste niet.

[Buddha Amitabha]

N.B. En één van de meest krankzinnige opvattingen die in het boeddhistische Azië leven is dat een vrouw niet Verlicht zou kunnen zijn. Je moet eerst (als vrouw) sterven en vervolgens wedergeboren worden als man. Want slechts mannen kunnen Verlichting realiseren. Waarom zou een vrouw niet Verlicht kunnen zijn? Er zijn talloze vrouwen die Verlichting hebben gerealiseerd, dat is geenszins afhankelijk van je geslacht. Dergelijke waanzinnige ideeën leven ook hier en daar in het kerkelijke christendom, want de vrouw in het ambt als predikant zou niet "bijbels juist" zijn. Alleen de man mag de preekstoel op. Dit is echt totale onzin, mensen huldigen dit vanuit verkeerde en vooral rechtlijnige ideeën.

In de sutta's komt wel voor dat een perfecte verlichte boeddha, een sammasamboeddha zoals Gautama, altijd een man is. Maar een vrouw kan wel arahantschap realiseren, volledige verlichting, en bevrijding. Wat hier achter zou zitten weet ik niet.

AN1.279 (12)~283 (16)
(279) "It is impossible and inconceivable, bhikkhus, that a woman could be an arahant who is a perfectly enlightened Buddha. . . (280 ) ... that a woman could be a wheel-turning
monarch... (281) ...that a woman Could occupy the position of Sakka... (282 )... that a woman could occupy the position of Mara... (283)... that a woman could occupy the position of Brahma; there is no such possibility. But it is possible that a man could occupy the position of Brahma; there is such a possibility.

Ergens wel grappig dat een vrouw nooit de positie van Mara kan bekleden.

Hier gaat het wel om een perfectly enlightened buddha. Volgens mij erkende de Boeddha wel volledig verlichte vrouwelijke arahants.
Dat is wat anders.

Bodhi  plaatste een noot (157) bij deze sutta en daarin staat:

It seems that in the old Nikayas the idea of aspiring for future Buddhahood is not raised at all. Thus the claim being made here is not that a woman cannot become a perfectly enlightened Buddha in a future life but that a Buddha is always male. The assertion in this sutta need not be read as excluding the possibility that one who is presently a woman could become a Buddha, but this would have to take place in a future life, after she has undergone a change of gender. The statements are no doubt formulated in the context of the Indian culture of the period which always assigned positions of authority to males. MA 181, a Chinese parallel of MN 115/ does not include the section on the inabilities of women. Nevertheless, we do find the declaration that a woman cannot become a Buddha in another Chinese parallel of the sutta, at T XVII 713b20-22. It also occurs in a sutra quoted in the Abhidharma Mahavibhasa at TXXVI 502b16-18, and in the Sariputrabhidharma Sastra at T XXVIII, 600b10-12. According to such later canonical texts as the Buddhavamsa, if a woman resolves to attain Buddhahood in the presence of a Buddha, her resolution does not succeed (i.e., she does not receive the prediction of future Buddhahood). For the resolution to succeed, the aspirant must be a male who has left the home life. See Bodhi 2007: 251—53. Sakka is the ruler of the devas in the Tavatimsa heaven.

Wat de reden is dat een vrouw nooit een sammasambuddha kan worden ken ik niet. Er is trouwens ook altijd maar 1 sammasamboeddha in een tijdperk. Gautama was een sammasamboeddha. Of een pratyeka boeddha ook altijd een man is weet ik niet.

Je zou denken dat de vereniging van het vrouwelijke en mannelijke eerder iets zou zijn dat bij een sammasamboeddha zou horen.

Ik weet de achterliggende gedachte wel. Guatama de Boeddha was een man, en de mannelijke psyche is toch wat anders gericht dan de vrouwelijke psyche. Zijn hele systeem van lering was geënt en gericht op het mannelijke denken en de mannelijke manier van benaderen. Toen vrouwen toe wilden treden tot de Sangha, weigerde de Boeddha dat aanvankelijk zelfs. Maar uiteindelijk ging hij overstag, met de mededeling dat zijn systeem van lering daardoor korter stand zou houden. Of dat waar is, ik betwijfel het. Ook al is de vrouwelijke psyche inderdaad iets anders is dan de mannelijke, zie ik geen enkele belemmering voor de Verlichting, een vrouw kan net zo goed Verlicht zijn als de man. Maar de cultuur waarin de Boeddha leefde was voornamelijk patriarchaal ingericht, zoals zoveel culturen waar religie is ontstaan.

[Buddha Amitabha]

Tja, ik benoemde een aantal excessen die mijns inziens voortkomen uit een overdreven vorm van een veel te serieus (zelfzuchtig?) omgaan met religie. En uiteraard uit verkeerde ideeën en/of interpretaties van wat religie is of zou zijn. Ik waarschuw ervoor, kijk uit. Er wordt veel idioterie verkocht als religie, in het ernstigste geval benadert men religie als machtsverhouding of zelfs als businessmodel. Dat zit in mensen, dat klopt.

Ik vind het een terechte waarschuwing. Mijn reactie was geen kritiek, Ook de laatste niet.

Bedankt, maar ik vatte het ook niet op als kritiek, eerder hooguit als een kanttekening.

[lang kwaat]

Ik weet de achterliggende gedachte wel. Guatama de Boeddha was een man, en de mannelijke psyche is toch wat anders gericht dan de vrouwelijke psyche. Zijn hele systeem van lering was geënt en gericht op het mannelijke denken en de mannelijke manier van benaderen. Toen vrouwen toe wilden treden tot de Sangha, weigerde de Boeddha dat aanvankelijk zelfs. Maar uiteindelijk ging hij overstag, met de mededeling dat zijn systeem van lering daardoor korter stand zou houden. Of dat waar is, ik betwijfel het. Ook al is de vrouwelijke psyche inderdaad iets anders is dan de mannelijke, zie ik geen enkele belemmering voor de Verlichting, een vrouw kan net zo goed Verlicht zijn als de man. Maar de cultuur waarin de Boeddha leefde was voornamelijk patriarchaal ingericht, zoals zoveel culturen waar religie is ontstaan.

Ja, de teksten ontkennen niet dat vrouwen volledig verlicht kunnen worden, maar ze geven wel aan dat een vrouw in dat leven (als vrouw) niet een sammasamboeddha kan worden. Ik vind het wel interessant dat dit sammasamboeddhaschap ook wordt gezien als een rol of positie. Net als Mara, en leiders van hemelen etc. Als een soort kosmische orde. Ook Maha Brahma die door Brahmanen werd/wordt (?) vereerd als Vader en Schepper van alle wezens, is binnen de overlevering niet steeds dezelfde persoon zeg maar. Ook dat is een rol of positie die wordt vervuld. De teksten geven aan dat de Boeddha ook ooit Maha Brahma was. Al die rollen zijn niet eeuwig.

Wat bedoel je precies met 'gericht op het mannelijke denken en manieren van benaderen'? Ambitie, strijden, presteren, winnen?

[ervaringsgetuige]

@Buddha Amitabha:

Wat bedoel je precies met 'gericht op het mannelijke denken en manieren van benaderen'? Ambitie, strijden, presteren, winnen?

In het model van Dahlke & Jung:

• Linkerhersenhelft = Yang → de mannelijke, bewuste, actieve pool. Dit is de kant van de Logos, structuur, orde, taal, wil, differentiatie, helder bewustzijn, de zon, het dagbewustzijn. Het is de energie van het ego dat de wereld wil begrijpen, benoemen, beheersen en vormgeven. Jung zou dit sterk verbinden met het Persona en het gerichte, rationele bewustzijn.

• Rechterhersenhelft = Yin → de vrouwelijke, onbewuste, receptieve pool. Dit is de kant van de Eros, verbinding, beeld, symbool, emotie, het collectief onbewuste, de maan, de nacht, het lichaam, de intuïtie en de archetypen. Hierin ligt vaak de Anima (bij mannen) en de toegang tot diepere lagen van de psyche.

Enkele Jungiaanse reflecties hierbij:

• Jung waarschuwde voor een te eenzijdige identificatie met alleen de Yang/ linker pool. Dat leidt tot een “te droge” psyche: te veel controle, te weinig verbinding met het onbewuste, de gevoelens, het lichaam en de symbolische laag. Het risico is inflatie van het ego of een soort innerlijke dorheid.

• Het uiteindelijke doel in Jungiaanse individuatie is niet om “alleen maar Yang” te worden, maar om een bewuste verbinding te maken met de Yin-pool (de Anima bij mannen). Dus de linkerhelft blijft sterk, maar leert luisteren naar en samenwerken met de rechterhelft.

Zie ook mijn eerdere post aan jou...

Zoals ik het zie...

Slechts vanuit één zijde van je brein dus, de linker kant, wat lineair analytisch, logisch, rationeel denken is.
Zie deze afbeelding mijn boek "De zin van ziekzijn" (Eerste druk 1984, 20e druk 2019) - Auteurs: Thorwald Dethlefsen & Rüdiger Dahlke...

[Buddha Amitabha]

Ik weet de achterliggende gedachte wel. Guatama de Boeddha was een man, en de mannelijke psyche is toch wat anders gericht dan de vrouwelijke psyche. Zijn hele systeem van lering was geënt en gericht op het mannelijke denken en de mannelijke manier van benaderen. Toen vrouwen toe wilden treden tot de Sangha, weigerde de Boeddha dat aanvankelijk zelfs. Maar uiteindelijk ging hij overstag, met de mededeling dat zijn systeem van lering daardoor korter stand zou houden. Of dat waar is, ik betwijfel het. Ook al is de vrouwelijke psyche inderdaad iets anders is dan de mannelijke, zie ik geen enkele belemmering voor de Verlichting, een vrouw kan net zo goed Verlicht zijn als de man. Maar de cultuur waarin de Boeddha leefde was voornamelijk patriarchaal ingericht, zoals zoveel culturen waar religie is ontstaan.

Ja, de teksten ontkennen niet dat vrouwen volledig verlicht kunnen worden, maar ze geven wel aan dat een vrouw in dat leven (als vrouw) niet een sammasamboeddha kan worden. Ik vind het wel interessant dat dit sammasamboeddhaschap ook wordt gezien als een rol of positie. Net als Mara, en leiders van hemelen etc. Als een soort kosmische orde. Ook Maha Brahma die door Brahmanen werd/wordt (?) vereerd als Vader en Schepper van alle wezens, is binnen de overlevering niet steeds dezelfde persoon zeg maar. Ook dat is een rol of positie die wordt vervuld. De teksten geven aan dat de Boeddha ook ooit Maha Brahma was. Al die rollen zijn niet eeuwig.

Wat bedoel je precies met 'gericht op het mannelijke denken en manieren van benaderen'? Ambitie, strijden, presteren, winnen?

Sowieso voorzag de Boeddha sociale problemen in de Sangha als hij vrouwen zou toelaten tot zijn orde. Dit heeft met name te maken met de seksuele gerichtheid van met name en vooral mannen, die van nature sterk visueel en seksueel zijn ingesteld. Vrouwen zijn ook seksuele wezens, maar meer gericht op uiteindelijk het moederschap. Ook in geestelijk opzicht verschillen mannen en vrouwen. De religieuze gevoelens van vrouwen zijn vaak emotioneler en meer gericht op het verlenen van  menselijke zorg. Mannen daarentegen zijn rationeel gericht op verovering en actie, en het acteren als persoon in de buitenwereld. In de Cullavagga, Khandaka 10 zijn onder andere de strenge(re) leefregels vastgesteld die de Boeddha destijds uitvaardigde voor de nonnen.

Verder voorzag de Boeddha diverse praktische problemen wat nonnen aangaat, omdat het toenmalige India veel gevaar opleverde voor vrouwen die onbeschermd zouden gaan bedelen of in afzondering zouden mediteren. Ook was het India van die dagen sterk patriarchaal ingesteld, niet te vergelijken met de wereld van vandaag.

[ervaringsgetuige]

In 1 ademteug verklaren veel mensen die zichzelf heel erg vinden deugen, anderen tot demonen, en niet-deugers, slechte mensen of zelfs onmenselijk. Hoe deugdelijk is dat dan?

Dit is een psychologisch mechanisme dat Jung de projectie van de schaduw noemde.

Wanneer iemand zichzelf ziet als bijzonder goed, moreel of deugdzaam, ontstaat vaak de verleiding om alles wat niet in dat zelfbeeld past naar anderen te verplaatsen. Dan worden de agressie, hebzucht, jaloezie of wreedheid die men niet in zichzelf wil herkennen, waargenomen in de buitenwereld. Hoe sterker men zich identificeert met zijn eigen goedheid, hoe groter het gevaar dat de schaduw verschijnt in de vorm van 'de slechterik', 'de demon' of 'de onmenselijke ander'.

Passieve agressie vind ik ook een belangrijk fenomeen. Ik herken dat heel goed. De waarheid is dat ik in de omgang met mensen best wel veel irritatie, ergernis of zelfs vijandigheid voel.
Ik vind dat lastige emoties. Bij mij leidt het denk ik meestal tot de inspanning dat het vooral niet zichtbaar wordt. Het wordt een soort passieve agressie. Het gekke is, vind ik, je kunt zelfs overdreven vriendelijk, zorgzaam, empathisch, begripvol gaan doen terwijl je eigenlijk irritatie voelt of ergernis in een contact met iemand.
Een mens zit maar raar in elkaar. Ik zeker. Maar dat er nogal wat drift, woede, ergernis, en zelfs vijandigheid is, ga ik niet ontkennen.

Voor mij heeft zulke erkenning ook te maken met meer volwassen worden. Niet meer zo dromen. Zaken eindelijk recht gaan aankijken. Eerlijker worden.
Meer recht door zee.

Beoefening van boeddhisme moet toch ook niet dienen om eigenlijk alleen maar oneerlijker te worden? De instructies van de Boeddha over de leegte van formaties etc...dienen toch zeker niet om nog beter te verbergen waar we mee zitten en wat in ons tot leven wordt gewekt? Het moet toch niet onze corrupte geest dienen die altijd maar van alles wil verbergen omdat maar nooit gezien mag worden wat er echt gaande is?

Het is heel herkenbaar wat je beschrijft. De psycholoog Carl Jung heeft hier een prachtige term voor: jouw Schaduw. De Schaduw bevat al die delen van jouzelf (zoals drift, woede en vijandigheid) die je van jezelf niet mag hebben, omdat ze niet passen bij jouw zelfbeeld of bij hoe je gevonden wilt worden.

Dat je overdreven vriendelijk of empathisch wordt op het moment dat je eigenlijk irritatie voelt, is een heel natuurlijk beschermingsmechanisme van jouw psyche. Jouw ego probeert de woede te onderdrukken door het uiterste tegenovergestelde te laten zien. Maar zoals je zelf al scherp opmerkt: die energie moet ergens heen en lekt er als passieve agressie toch uit. Jung zei ooit dat de Schaduw zich niet laat wegdrukken: als je hem de voordeur wijst, ontsnapt hij via het sleutelgat.

Wat je schrijft over de beoefening van het boeddhisme raakt echt de spijker op de kop. Er bestaat een groot risico op wat men tegenwoordig spiritual bypassing noemt: spirituele concepten (zoals leegte of compassie) gebruiken om jouw menselijke 'modder' te ontvluchten of te verbergen. Maar spirituele volwassenheid en het boeddhisme gaan juist over radicale eerlijkheid naar wat er nu in jou aanwezig is. De Boeddha nodigt jou uit om álles te onderzoeken, juist ook jouw innerlijke vergiften.

Echte heelheid (of 'individuatie', zoals Jung het noemde) betekent niet dat je perfect wordt, maar dat je compleet wordt. En daar hoort jouw innerlijke woede ook bij. Door deze gevoelens nu zo openlijk te erkennen en recht aan te kijken, zet je de belangrijkste stap. Pas als jouw woede er mag zijn, verliest het zijn destructieve, passieve grip op jou.

Die 'corrupte geest' van jou is gewoon een heel bang deel dat beschermd wil worden. Prachtig dat je dit zo recht door zee durft aan te kijken. Dat is pas echte beoefening.

[ervaringsgetuige]

Maar de cultuur waarin de Boeddha leefde was voornamelijk patriarchaal ingericht, zoals zoveel culturen waar religie is ontstaan.

Een patriarchale cultuur is een maatschappijvorm waarin mannen de dominante rol hebben in politiek, leiderschap, economie en familie. Historisch gezien zijn inderdaad bijna alle grote wereldculturen en samenlevingen, inclusief de westerse samenleving, patriarchaal ingericht of beïnvloed geweest.

Hoewel de mate van ongelijkheid sterk verschilt, zijn de meeste culturen wereldwijd van oudsher patriarchaal. Enkele specifieke voorbeelden zijn:

• Zuid-Azië (zoals India, Pakistan en Nepal): Culturen waar traditionele gendernormen, bruidsschatten en aanzienlijke sociale en economische controle door mannen sterk aanwezig zijn.

• Het Midden-Oosten en Noord-Afrika (zoals Jemen en Irak): Traditionele samenlevingen waar de familielijn, erfenissen en de openbare besluitvorming zwaar leunen op mannelijke familiehoofden.

• Latijns-Amerika: Culturen waar het zogeheten machismo (een houding van mannelijke superioriteit) de sociale en gezinsstructuren decennialang heeft bepaald.

• Inheemse patriarchaten: Bepaalde traditionele stammen en gemeenschappen wereldwijd, waar de jacht, bescherming en religieuze leiders exclusief door mannen worden uitgeoefend.

Opmerking: Zelfs in modernere culturen – inclusief België en Nederland en andere westerse landen – zijn nog steeds veel patriarchale structuren en tradities terug te vinden in de geschiedenis van wetgeving, politiek en religieuze instituties (zoals de katholieke kerk). Echter, gendergelijkheid is hier de afgelopen decennia wel sterk verbeterd.

Slechts een handvol culturen wereldwijd is uitgesproken matriarchaal (waar vrouwen de leiding hebben), zoals de Minangkabau in Indonesië of de Mosuo in China.



Geen toeval dus dat op fora rond Boeddhisme, Advaita etc. zelden vrouwen deelnemen.

Het weerspiegelt een directe optelsom van de historische patriarchale aard van deze tradities én de specifieke cultuur van online fora.

De lage zichtbaarheid van vrouwen op deze online discussieplatforms heeft drie duidelijke oorzaken:

1. De erfenis van intellectueel patriarchaat

Binnen het boeddhisme en de Advaita Vedanta (hindoeïstische filosofie) was diepgaande tekststudie en filosofisch debat eeuwenlang het exclusieve domein van mannelijke monniken en geleerden. Vrouwen werden traditioneel vaker geassocieerd met devotie (bhakti), rituelen, meditatiepraatjes en praktische gemeenschapszorg. De cultuur van het 'harde', analytische debat op internetfora sluit daardoor historisch gezien meer aan bij de klassieke mannelijke scholing binnen deze tradities.

2. De algehele demografie van online fora

De platformen waarop deze discussies plaatsvinden (zoals Reddit, Discord of specifieke discussie-websites zoals dit) trekken van nature al aanzienlijk meer mannen dan vrouwen aan. Onderzoek van het Pew Research Center toont aan dat tekstgebaseerde discussiefora een sterke mannelijke oververtegenwoordiging kennen, terwijl vrouwen vaker kiezen voor visuele of netwerk-gebaseerde sociale media.

3. Communicatiestijl en 'Mansplaining'

Online fora rondom non-dualiteit (Advaita) en boeddhisme vervallen vaak in abstracte, competitieve discussies over "wie de ultieme waarheid het beste begrijpt".

• Mannen zijn statistisch gezien vaker geneigd online te debatteren om een hiërarchie of gelijk te bewijzen.

• Vrouwen haken in zulke sferen sneller af omdat zij vaker op zoek zijn naar praktische toepasbaarheid, ervaringsuitwisseling en verbinding, in plaats van conceptuele haarkloverij.

Waar zijn de vrouwen wel?

Vrouwen zijn wel degelijk zeer actief bezig met boeddhisme en Advaita, maar zij organiseren zich anders. Je vindt hen in grote getale in fysieke sangha's (gemeenschappen), tijdens stilteretraites, in specifieke boekenclubs of via besloten netwerken (zoals de Sakyadhita International Association of Buddhist Women). Daar ligt de focus op de geleefde realiteit van de filosofie, in plaats van het anonieme online debat.

[lang kwaat]

Biljoenen artikelen zijn en worden er geschreven over de haat, vijandigheid, de eigenwaan, de meedogenloosheid, het racisme, de kwade wil, de intolerantie etc. van Anderen.
Maar wie praat nou eens gewoon over zijn eigen haat, intolerantie etc.? Voor wie is het eens iets niet van de Ander maar vooral ook van mij! In mij!
Zit daar niet ietsie pietsie iets scheef?

Ik vind dat Boeddha uitnodigt tot rechtmaken. Laat alle verklaringen maar vallen.
Kijk gewoon direct naar wat er speelt, zonder beroep te doen op een verklaring, zonder rechtvaardiging, zonder verontschuldiging, zonder theorie er over, zonder diagnose.
Dat directe theorievrije contact met wat er echt in je speelt is echt iets wat vrijwel geen mens kan en heeft. Echt niet.
Als ik iets heb moet leren was het dat ook wel. Trouwens, ik zie dit ook als een doorgaand leerproces.

Ik ben er wel zeker van dat wij mensen zo erg verwikkeld zijn in verbeelding (inclusief allerlei psychologische theorieën en verklaringen) dat zelfs als we echt koken van woede en iemand afronselen, we nog alleen maar liefde en goede wil in onszelf zien. We zijn als mensen echt dromers. En het is ook een rauwe-en rouwfase als je langzaam maar zeker leert theorievrij contact maakt met wat er echt in je opkomt, en dus haat als haat ziet, agressie als agressie, eigenwaan als eigenwaan, intolerantie als intolerantie, lust tot doden als lust tot doden, liefdevolle vriendelijkheid als liefdevolle vriendelijkheid etc. Het is beslist geen makkelijke zaak.

Naar mijn smaak zoeken we als mens constant steun en troost in verklaringen, ideeën, diagnoses. Alsof dat moet verzachten wat we eigenlijk zien in onszelf. Alsof we de rauwe waarheid niet aankunnen. Alsof we niet eerlijk kunnen zijn over welke behoeften, emoties, neigingen, er echt in ons leven.
Nogmaals, als mens zijn we in staat totaal aangedaan onze kalmte te verkondigen.
Bestaat ons leven nog wel 1 moment uit wat waar is?

Daarom is het ook een roawproces als je directer theorievrij in contact komt te staan met wat in je opkomt.
Het is ook niet makkelijk theorievrij, verklaringsvrij te zien wat er bij anderen speelt.
Gewoon recht toe recht aan.
Ook die rauwheid is amper te verdragen.
Dus zoeken we steun en troost in psychologische verklaring voor wat we zien.

[ervaringsgetuige]

Waarom zou een vrouw niet Verlicht kunnen zijn? Er zijn talloze vrouwen die Verlichting hebben gerealiseerd,

AI heeft die vrouwen zowel in het boeddhisme als in het christendom gevonden.
Zie antwoord van AI:
...
Hieronder staat een overzicht van 'verlichte' vrouwen in beide tradities. Let op: de christelijke vrouwen zijn hier niet 'verlicht' in boeddhistische zin, maar hebben een staat van theosis (vergoddelijking), unio mystica (mystieke eenwording) of visio Dei (aanschouwing van God) bereikt.

Boeddhisme – Vrouwen die Verlichting (bodhi/nirvana) bereikten

| Naam | Traditie | Bijzonderheid |
|------|----------|---------------|
| Mahapajapati Gotami | Theravada | Eerste non, stiefmoeder van Boeddha, bereikte arahantschap |
| Khema | Theravada | Non, door Boeddha geprezen als 'wijsheid eerste' onder vrouwen |
| Uppalavanna | Theravada | Non, bekend om superkrachten (iddhi), door Boeddha geprezen |
| Patacara | Theravada | Non, expert in de Vinaya (kloosterregels) |
| Yeshe Tsogyal | Tibetaans | Vrouwelijke Boeddha, regenbooglichaam bij dood |
| Machig Labdrön | Tibetaans | Stichteres van Chöd-traditie, volledig ontwaakt |
| Nangsa Öbum | Tibetaans | Legendarische yogini, verlicht na wederopstanding |
| Ayya Khema | Theravada (modern) | Duitse non, moderne lerares, arahantschap toegeschreven |
| Dipa Ma | Theravada (modern) | Bengaalse lerares, door leerlingen als verlicht beschouwd |

Christendom – Vrouwen die Theosis/Unio Mystica bereikten (goddelijke 'verlichting')

| Naam | Traditie | Bijzonderheid |
|------|----------|---------------|
| Maria (moeder van Jezus) | Alle | Theotokos (Godsdraagster), volmaakte heiliging, 'ten volle verlicht' door de Geest |
| Maria Magdalena | Vroeg christendom | Apostola Apostolorum, ontving eerste verschijning van de verrezen Christus |
| Catharina van Siena | Rooms-katholiek | Kerklerares, mystieke bruiloft met Christus, stigmata |
| Theresia van Ávila | Rooms-katholiek | Kerklerares, visioenen van de 'woningen' van de ziel |
| Hildegard van Bingen | Rooms-katholiek | Kerklerares, visioenen van goddelijk licht, profetes |
| Juliana van Norwich | Anglicaans/katholiek | 'All shall be well', directe openbaring van Gods liefde |
| Marguerite Porete | Midden (veroordeeld) | Schreef *De Spiegel der Zielen*, mystieke eenwording, verbrand als ketter |
| Teresa van Lisieux | Rooms-katholiek | Kerklerares, 'kleine weg' van kinderlijk vertrouwen |
| Simone Weil | Modern (mystiek) | Griekse filosofie + Christus, 'de grote eenzaamheid van God' ervaren |
| Etty Hillesum | Modern (joods-christelijk) | Dagboeken uit kamp Westerbork, verlichting als 'knielen in Gods tuin' |

Direct naast elkaar – Twee vrouwen als voorbeeld

| Aspect | Yeshe Tsogyal (boeddhisme) | Theresia van Ávila (christendom) |
|--------|-------------------------------|--------------------------------------|
| Wat bereikte ze? | Volledig ontwaken, bevrijding uit samsara | Unio mystica, vereniging met God |
| Hoe? | Door meditatie, overdracht van Padmasambhava, eigen inzicht | Door gebed, contemplatie, goddelijke genade |
| Is de persoon 'verlost'? | Ja, van wedergeboorte en lijden | Ja, voor eeuwig met God verenigd |
| Blijft er een 'ik'? | Nee, inzicht in anatman (geen-zelf) | Ja, een getransformeerd 'ik' in relatie tot God |
| Wat is de hoogste staat? | Nirwana (onvoorwaardelijk geluk) | Visio Dei (aanschouwing van Gods wezen) |
| Zichtbare tekenen | Regenbooglichaam, superkrachten | Stigmata, levitatie (soms), extase |

Conclusie van de vergelijking

Wat direct opvalt:

1. Boeddhistische verlichting leidt tot wegvallen van het ego (anatta). De verlichte vrouw zegt uiteindelijk: "Er is niemand die verlicht is."

2. Christelijke verlichting leidt tot intensivering van de relatie met God. De mystica zegt: "Ik leef, maar niet langer ik, maar Christus leeft in mij."

Beide tradities hebben 'grote vrouwen'. Maar ze zijn onvertaalbaar. Een boeddhistische non zou de ervaring van Theresia van Ávila niet als 'verlichting' erkennen; een katholieke theoloog zou de ervaring van Yeshe Tsogyal niet als 'heiligheid' erkennen.

Bron: DeepSeek AI