Auteur Topic: Wat is de Dharma  (gelezen 2646 keer)

0 leden en 1 gast bekijken dit topic.

Offline Marcel

  • Eerwaarde
  • ******
  • Berichten: 2987
Wat is de Dharma
« Gepost op: 01-08-2015 17:37 »
De Boeddha was geen
filosoof

Alles wel beschouwd geeft de Ti Ratana
Vandana ( de begroeting voor de drie juwelen)
de indruk dat de Dharma
hoofdzakelijk praktisch is.
Maar, zo kun je
denken, gaat het boeddhisme dan niet alleen
over theorie en abstracte gedachten?
Hoe zit het dan met al die boeddhistische boeken over
filosofie en doctrine?
Jawel, het is inderdaad waar dat sommige boeddhistische scholen
uitgebreide filosofische systemen ontwikkeld
en verfijnd hebben. Deze systemen werden echter in de context van spirituele beoefening
ontwikkeld door mensen voor wie de woorden van de Boeddha niet alleen een academische interesse hadden. Ze waren voor hen ook van vitaal spiritueel belang. En de Boeddha zelf, laten we hier erg duidelijk over zijn, was geen filosoof. In de geschriften zei hij op een bepaald moment nadrukkelijk: “Ik heb geen
zienswijzen”, dat wil zeggen, geen zienswijzen
over metafysische-onderwerpen zoals de
eeuwigheid of niet-eeuwigheid van de kosmos.

Daarom heeft de Boeddha niets te
onderwijzen. Dat is wat hij hier zegt en dat is
ook de reden waarom er soms gezegd wordt dat
hij van de nacht van zijn Verlichting tot aan de
nacht van zijn dood bleef zwijgen. Dit moet
natuurlijk niet letterlijk genomen worden. Zoals
de geschriften duidelijk maken, brengt hij deze
vijfenveertig jaar door met het praten met
mensen en het onderrichten van de Dharma
maar tegelijkertijd had hij niets te onderwijzen.
Je kunt in zekere zin stellen dat er niet zoiets
als het boeddhisme is. Er is een taal maar er is
niets om te communiceren omdat datgene wat
je probeert te communiceren voorbij
communicatie gaat. Het enige doel van je
poging om te communiceren is om de ander te
helpen realiseren dat wat je probeert te
communiceren voorbij communicatie gaat. Als
ze dit realiseren, heb je echt gecommuniceerd.
Dit is voor ons niet gemakkelijk om te
bevatten.

We denken graag dat we het
boeddhisme hier hebben, in een boek, of op een
lijst met belangrijke leringen of principes of
met een bepaalde traditie of beoefening. En als
we denken dat we het hebben, willen we het
ook vasthouden. Maar de handen van de
Boeddha zijn leeg. Hij houdt niets vast, zelfs
niet het boeddhisme. Met andere woorden: het
boeddhisme is alleen een middel naar een doel.
In het Mahayana-boeddhisme zijn er dingen die
als filosofische systemen overkomen, die als
metafysica overkomen, maar ze zijn niet echt
filosofisch in de westerse betekenis, zelfs als ze
uitzonderingen op de westerse filosofie zijn.

In zijn ‘zevende epistel’ verklaart Plato ernstig dat
er van hem geen verhandeling over de hogere
onderwerpen bestaat of zelfs ooit zal bestaan,
omdat “het niet iets is dat in woorden gevat kan
worden zoals andere gebieden van
wetenschappelijke kennis. Alleen na lange
deelname aan een gemeenschappelijk leven
gewijd aan die specifieke zaken zal de
waarheid in de ziel plotseling oplichten, zoals
een vuur dat ontstoken wordt door een
overspringende vonk en zodra het ontstaan is
dat het zichzelf kan voeden.” 

Studenten van dedialogen van Plato hebben de neiging om hier
nogal ontdaan van te zijn. Ze hebben het idee
dat Plato een definitief, consistent systeem
heeft dat in een exacte schriftelijke vorm
gegeven zou moeten worden. Maar Plato zegt
onomwonden dat hij niet zo’n systeem heeft.
Hij probeert alleen maar een vonk te ontsteken
zodat de discipel de mogelijkheid heeft om de
dingen zelf te zien.

Het is hetzelfde met het boeddhisme. Het
is zinloos om te denken zodra je een lering
gekregen hebt over karma en wedergeboorte, de
leringen over de drie kenmerken van het
geconditioneerde bestaan, de lering over
shunyata en een handvol concentratie-
technieken, dat je dan het boeddhisme ‘hebt’.
Zo is het helemaal niet. Je hebt de taal van het
boeddhisme geleerd maar je bent nog niet
begonnen om het te spreken. En sommige
mensen komen er nooit aan toe om het te gaan
spreken. Je moet natuurlijk deze stilte van
onwetendheid niet verwarren met de wijsheid
van de stilte van de Boeddha.

De parabel van het vlot

Dit is alleen maar met het doel om te
waarschuwen omdat we van start gaan met de
studie van deze waarachtige leringen en
beoefeningen, een waarschuwing waar de
Boeddha zelf veel belang aan hechtte om te
geven. Hij gaf het eens in de vorm van een
parabel: de parabel van het vlot. 

“Stel”, zei hij, “dat een man bij een grote stroom water,
een grote rivier komt. Als hij naar de andere oever
wilt maar er is geen veerpont om hem naar de
overkant te brengen, wat zal hij dan doen? Dan
hakt hij een paar jonge boompjes om, bindt ze
samen en maakt een vlot. Als hij vervolgens op
het vlot zit en een punter of zijn handen
gebruikt om te peddelen, komt hij aan de
andere oever. Als hij daar gearriveerd is, wat
zal hij dan met het vlot doen? Hij zal het
opgeven. Er aan denkend hoe behulpzaam het
geweest is, zal hij het niet uit dankbaarheid op
zijn schouders laden en zo zijn reis voortzetten.
Hij laat het eenvoudigweg daar waar het is.”
“Op dezelfde manier”, zei de Boeddha,
“is de Dharma, mijn lering, een middel tot een
doel. Het is een vlot dat je naar de andere
oever, naar Nirvana brengt. Het is niet een doel
op zichzelf. Het is een middel naar
Verlichting.”
Dit is één van de meest indrukwekkende
en belangrijke lering van de Boeddha. Het zegt
dat het boeddhisme zelf, de Dharma zelf,
eenvoudigweg een vlot is. Religie is
eenvoudigweg een vlot. Het dient er voor om
het water over te steken en niet om het met je
mee te zeulen zodra je de andere oever bereikt
hebt. Dat is één uiterste die je in kunt nemen.

Maar er is natuurlijk ook een ander uiterste dat
vermeden moet worden, één die veel vaker
voorkomt, namelijk dat het vlot helemaal niet
gebruikt wordt om de rivier over te steken.
Sommige mensen stappen op het vlot
maar gebruiken de vaarboom niet. Ze hebben
eigenlijk de neiging om te vergeten dat ze ooit
het plan hadden om de rivier over te steken.
Hun voornaamste bezigheid is om er voor te
zorgen dat het vlot iets comfortabeler wordt. Ze
beginnen er muren op te bouwen en misschien
zelfs een dak. Dan zetten ze er huisraad en
keukengerei op. Vervolgens brengen zij hun
familie en vrienden aan boord. In het kort: ze
veranderen het vlot in een huis dat ze veilig aan
deze oever aanmeren. En ze willen helemaal
geen gesprek hebben om de trossen los te
gooien of om het anker te lichten.
Er zijn andere mensen die op de oever
staan en eens goed naar het vlot kijken. “Dat is
een mooi vlot”, zeggen ze dan. “Het is een
fantastisch vlot, zo groot, zo solide, zo goed
gebouwd en zo indrukwekkend”. Vervolgens
pakken ze hun meetlat of hun meetlint en gaan
ze het opmeten. Ze kunnen je de exacte
afmetingen geven, het soort hout waarvan het
gemaakt is en waar en wanneer het hout gekapt
was. Ze kunnen zelfs een prachtig souvenir van
het vlot produceren die als hete broodjes
verkocht zullen worden. Maar toch zullen ze
nooit een voet op het vlot zetten of er zelfs
maar aan denken om de rivier over te steken.
Weer anderen staan bij elkaar op de
oever en zeggen: “Nee, het vlot is niet erg goed
gebouwd. De constructie had uit twaalf jonge
bomen moeten bestaan, niet uit tien, en ze
zouden veel steviger aan elkaar gebonden
moeten zijn. En ik hou er niet van hoe het vlot
op het water drijft. Ik zou het groter en beter
gebouwd hebben”. En zo blijven zij op de
rivieroever staan: speculerend, discussiërend,
argumenterend maar ze gaan nergens naar toe.
Dan zijn er mensen die denken dat het oude
vlot wat kaal en onaantrekkelijk is, een beetje
gewoon is. Het is tenslotte niets meer dan een
stel samengebonden blokken hout. Zij gaan het
schilderen en versieren, ze bedekken het met
bloemen en zorgen ervoor dat het er erg mooi
uitziet. Maar ze gaan nooit aan boord, ze gaan
de vaarboom nooit gebruiken en varen zichzelf
nooit naar de andere oever. Er zijn ook mensen
die claimen dat ze het vlot geërfd hebben en dat
het hun voorvaderlijk bezit is, dat het van hen
is. Dientengevolge hoeven ze het nooit te gaan
gebruiken. Het is genoeg dat ze het hebben.

De oever waarop we staan stelt ons
huidige ego-gebonden bestaan voor met zijn
lijden en disharmonie. De andere oever stelt
datgene voor waar we graag naar willen streven
of waar we ideaal gezien willen zijn. Het stelt
ons doel voor, Verlichting, Nirvana, of hoe we
het ook willen noemen. Het boeddhisme is
gewoonweg het vlot dat ons over het er tussen
liggende water voert. Dat is de enige functie.
“Het vlot”, verklaarde de Boeddha, “waarover
ik leer is iets dat achtergelaten moet worden.”
Later in de geschiedenis van het
boeddhisme, in de Japanse boeddhistische
traditie, zien we het prachtige beeld van de
vinger die naar de maan wijst. Je gebruikt de
vinger om de maan aan te wijzen maar zodra je
de maan gezien hebt, wordt dat de focus van je
aandacht. Je verwart de vinger niet met de
maan.

Wat is de Dharma?

De parabel van het vlot maakt de functie van de
Dharma duidelijk. Maar waar moet het vlot van
gemaakt zijn? Tegenwoordig zijn er zo veel
spirituele leringen beschikbaar dat het moeilijk
is om te weten wat ons echt gaat helpen. Dit is
niet een nieuw probleem. In de tijd van de
Boeddha kon men flink verward zijn over wat
het boeddhisme echt was. Er waren zoveel
klaarblijkelijk met elkaar in tegenspraak zijnde
versies, de ene discipel zei dit en de ander dat.
Zelfs voor iemand die zo dicht bij de Boeddha
stond als zijn tante en pleegmoeder
Mahaprajapati Gautami, zij die in zijn
voetstappen getreden was en een thuisloze
zwerver geworden was en in het bos woonde,
zelfs zij kon verward worden.
Het verhaal is algemeen bekend. Op een
dag kwam ze nogal overstuur en verward bij de
Boeddha. Ze wist niet wat ze moest denken, zei
ze. Zijn discipelen vertelden verschillende
versies van de Dharma. Sommigen zeiden dat
hij dit leerde, anderen dat hij dat leerde
waardoor ze verward geworden was. Hoe kon
ze weten wat de Boeddha echt geleerd had, wat
was echt de Dharma? 9
Dit was de vraag van Mahaprajapati
Gautami en de Pali-geschriften vermelden het
antwoord van de Boeddha. Hij zei in feite:
“Maak je geen zorgen. Neem het zoals het is.

Wat je ook in je beoefenen vindt dat bijdraagt
tot een rustige geest, tot zuiverheid, tot
afzondering, tot vermindering van verlangen,
tot tevredenheid, tot inzicht en wijsheid en je
onthecht van de wereld, tot een begrip van het
transcendentale neem dat als mijn lering. Wat
je ook in je eigen ervaring vindt dat hieraan
bijdraagt, aanvaardt dat als mijn Dharma.”
Dit is de richtlijn die de Boeddha zelf
gaf.

Het criterium is, met andere woorden, niet
logisch of filosofisch maar pragmatisch en
proefondervindelijk, ook al is het pragmatische
spiritueel en het proefondervindelijke een
transcendentaal proefondervindelijkheid is.

Als we dit alleen maar kunnen onthouden
kan het ons een hoop ellende besparen. In de
wereld zijn er vele vormen van het boeddhisme.
Het is een erg oude religie die nu 2500 jaar
bestaat. In het oosten is het verspreid van de
besneeuwde plateaus van Tibet tot in de
smoorhete jungles van Zuid Oost Azië, van het
prachtige eiland Japan naar de woestijnen van
centraal Azië en de tropische vlaktes van India.
Overal is het veranderd in overeenstemming
met de lokale omstandigheden waardoor er vele
verschillende vormen, vele verschillende
presentaties, van het boeddhisme zijn. In het
Westen zijn we gedurende de afgelopen
tientallen jaren door presentaties overstelpt die
eigenlijk met elkaar in conflict zijn. Één school
van het boeddhisme vertelt ons: “Vertrouw op
je eigen inspanningen. Jij bent degene die het
moet doen. Niemand kan het voor jou doen,
geen God, geen Boeddha.” Een andere school
zegt: “Je kunt niets doen. Alleen Boeddha
Amitabha kan het voor jou doen en heeft het
eigenlijk al voor je gedaan. Verlaat je op hem,
vertrouw op hem.”
Bestookt door zulke interpretaties die
met elkaar in conflict zijn, zijn we in een
vergelijkbare positie als Mahaprajapati
Gautami. We weten soms niet wat we moeten
denken. In deze omstandigheden moeten we
ons herinneren wat de Boeddha tegen zijn tante
zei: “Als het werkt, als het je spiritueel helpt, is
het mijn lering.” Als je in je eigen ervaring
merkt dat het je helpt om meer geconcentreerd,
gevoeliger, intelligenter, wijzer, vriendelijker,
begripvoller te worden, nou, dan is het de
Dharma, dan is het de echte lering, dan is het
wat de Boeddha echt leerde en echt bedoelde.


Bron

Wat is de dharma.
Pdf
www.de3juwelen.org

[verwijderd door de beheerder]
« Laatst bewerkt op: 01-08-2015 17:40 door Dirk Knol »