Paradox van incarnatie: het tijdloze leeft altijd in gewonde tijdgebonden vorm

[ervaringsgetuige]

Vrienden,

de paradox van incarnatie: het tijdloze leeft altijd in een gewonde tijdgebonden vorm.

Wisten jullie dat?


In veel spirituele tradities zie je dat leraren twee “gezichten” hebben:

- Het absolute gezicht: spreken vanuit de Waarheid, voorbij ik en pijn.
- Het relatieve gezicht: leven als mens, met een lichaam, psyche en littekens uit het verleden.

Deze twee zijn geen tegenspraak, maar drukken verschillende niveaus van bestaan uit. Toch wordt het vaak wél ervaren als inconsistentie.

Bekende parallellen

- Ramana Maharshi zat vaak in stille eenheid, maar kon lichamelijke pijn niet ontkennen — hij leed zichtbaar aan zijn kanker.
- Krishnamurti sprak over vrijheid van conditionering, maar worstelde met intense persoonlijke relaties en conflicten.
- Meister Eckhart sprak over het loslaten van het zelf, maar leefde als monnik in de strikte realiteit van kerkpolitiek en beschuldigingen van ketterij.
- Osho sprak over verlichting voorbij verlangens, maar leefde tegelijk in luxe en omringd door machtsspellen.

In elk van deze gevallen zie je: het absolute inzicht heft de menselijke kwetsbaarheid niet op.

Wonderwel sluit het boek "De zin van ziekzijn" (Eerste druk 1984, 20e druk 2019) - auteurs: Thorwald Dethlefsen & Rüdiger Dahlke, hier op aan.
Zie antwoord van Artificiële-intelligentie:


Het boek "De zin van ziekzijn" van Dethlefsen & Dahlke sluit direct aan bij de door jou beschreven paradox van de incarnatie en het dubbele gezicht van de leraar. De auteurs stellen dat ziekte een microkosmische herbeleving van de zondeval is: een onontkoombare uitdrukking van het feit dat de mens deelneemt aan polariteit, onvolledigheid en kwetsbaarheid. Deze visie laat zich naadloos verbinden met de spanning tussen het absolute (het tijdloze, het inzicht) en het relatieve (de gebrokenheid, kwetsbaarheid en persoonlijke littekens van incarnatie) zoals die zich voordoet bij spirituele leraren en ieder mens.

Ziekte als uitdrukking van de gespleten mens

• De mens is “ziek” omdat hem de eenheid ontbreekt, aldus Dethlefsen & Dahlke; volledige gezondheid bestaat slechts als abstractie, niet in de geleefde realiteit van de belichaamde mens.
• Ziekte manifesteert het onafscheidelijke spanningsveld tussen polariteiten als heel-onheel, macht-onmacht, gezondheid-ziekte.
• Ziekte is geen “fout”, maar een essentieel element van het mens-zijn waarin afgescheidenheid, ego, schuld, en lijden noodzakelijk zijn zolang men binnen het domein van tijd, lichaam en psyche verkeert.

Geen tegenstrijdigheid, maar tweedimensionaliteit

• Dethlefsen & Dahlke beklemtonen dat “waarheid” pas zichtbaar wordt als men leert kijken vanuit beide dimensies: de eenheid van het tijdloze en de dualiteit/gespletenheid van de tijdgebonden vorm.
• Het ‘absolute gezicht’ (waarheid, eenheid, bewustzijn) heft de ‘relatieve’ kwetsbaarheid en onvolmaaktheid van het belichaamde bestaan niet op — ziekte en lijden zijn geen vergissingen, maar noodzakelijke “vrienden”, die het ego confronteren met beperkingen en groeimogelijkheden.
• “Genezing” is volgens het boek nooit alleen symptomatisch; het vraagt om een bewustzijnsverruiming waardoor de boodschap van ziekte wordt geïntegreerd.

Parallellen met spirituele leraren

• Net zoals Ramana Maharshi lichamelijke pijn bleef kennen ondanks zijn verlichte inzicht, en Osho menselijk bleef in luxe en machtsspel, maakt het boek duidelijk dat het tijdloze inzicht de kwetsbaarheid van het embodied leven niet annuleert.
• Spirituele groei vraagt niet om ontkenning van ziekte, zwakte of onvolmaaktheid, maar om de moed dit alles onder ogen te zien, als deel van het menselijke avontuur.

Kortom: "De zin van ziekzijn" onderstreept precies die paradox die je beschrijft — het tijdloze leeft altijd in een gewonde, tijdgebonden vorm, en beide aspecten verdienen een eerlijke plaats in het spirituele perspectief.

https://www.perplexity.ai/search/de-paradox-van-incarnatie-het-V3LSRdufQUGcCr5VUsydog#0

[ervaringsgetuige]

Ook Siddhartha Gautama (de historische Boeddha) en Jezus van Nazareth vormen geen uitzondering op het principe van de twee “gezichten”: het absolute én het menselijke. Ondanks dat zij in veel tradities worden voorgesteld als voorbeelden van het meest volmaakte inzicht of de hoogste spirituele verlichting, leefden ook zij als gewone mensen, met een lichaam, psyche en de daaruit voortvloeiende kwetsbaarheid en lijden.


De menselijke en absolute dimensie in hun leven

• Zowel Boeddha als Jezus worden in de bronnen gepresenteerd als mensen die, ondanks diepe inzichten, onderhevig waren aan pijn, twijfel, verdriet, fysieke nood en zelfs dood.
  
  
• De Boeddha kreeg te maken met ouderdom, ziekte en uiteindelijk zijn eigen dood, ondanks zijn ontwaken tot absolute waarheid.
  
  
• Jezus toonde verdriet, boosheid en angst (zoals in Getsemane), ondervond pijn, werd verraden, en stierf aan het kruis — allemaal gebeurtenissen die zijn menselijke kant tonen.

Symboliek en functie

• Juist het feit dat Boeddha en Jezus ondanks eenheid met het Absolute het volledige menselijke bestaan doormaakten, benadrukt dat verlichting of inzicht de menselijke kwetsbaarheid niet opheft, maar verlicht, omarmt en doorleeft.
  
  
• Beiden illustreren dat het “absolute gezicht” niet verhindert dat men lijdt of menselijke zwaktes kent; hun verhalen leren aanvaarding van de paradox van incarnatie als kern van spiritueel leven.

Parallel met Dethlefsen & Dahlke

• Dit sluit direct aan bij het spirituele perspectief van Dethlefsen & Dahlke: zolang men incarneert en leeft als mens, blijft men deelnemer aan polariteit, onvolmaaktheid, sterfelijkheid en lijden, hoe groot het inzicht of de liefde ook is.

Dus: het dubbele gezicht is universeel en geldt evenzeer voor de historisch levende Boeddha als voor Jezus van Nazareth.


https://www.perplexity.ai/search/de-paradox-van-incarnatie-het-V3LSRdufQUGcCr5VUsydog#1

[ervaringsgetuige]

Nisargadatta Maharaj, Alexander Smit en Alan Watts zijn sterke voorbeelden van spirituele leraren met twee “gezichten”: een diep absolute waarheid en een uitgesproken menselijke, soms zelfs zelfdestructieve kant.

Nisargadatta Maharaj

• Nisargadatta werd beroemd als non-duaal leraar, maar was zijn leven lang een zware roker en bleef zelfs tijdens zijn ziekte (keelkanker, waaraan hij overleed in 1981) dagelijks bidi’s roken en satsangs geven.
• Zijn fysieke gewoonten en dood door kanker onderstrepen de blijvende kwetsbaarheid en conditionering, ondanks zijn radicale advaita-inzicht.

Alexander Smit (Sri Parabrahmadatta Maharaj)

• Alexander Smit was een directe leerling van Nisargadatta en bracht de advaitatraditie naar Nederland.
• Hij overleed op 49-jarige leeftijd aan levercirrose, het gevolg van langdurig alcoholgebruik — een tegenstelling met zijn rol als spiritueel leraar en mentor voor velen.
• Ook Smit benadrukte het belang van radicaal inzicht, maar zijn persoonlijke strijd bleef zichtbaar en leidde uiteindelijk tot zijn vroege dood.

Alan Watts

• Alan Watts werd wereldwijd bekend door zijn filosofische geschriften over zen, taoïsme en non-dualisme.
• Ondanks zijn scherpe inzichten kampte Watts zijn hele leven met alcoholproblemen, wat hij ook zelf in autobiografische verhalen erkende en waarmee hij openlijk worstelde.
• Zijn drankgebruik leidde uiteindelijk tot gezondheidsproblemen en zijn dood; zijn leven illustreert hoe wijsheid en existentiële worsteling hand in hand kunnen gaan.

Samenvatting

Deze drie leraren laten op indringende wijze het relatieve, kwetsbare gezicht van zelfs de meest diepzinnige spirituele realisatie zien. Hun menselijkheid drukt zich uit in verslavingen en lichamelijke kwetsbaarheid, zonder dat dit hun onderricht of het absolute inzicht zou ondermijnen — het vormt er veeleer een paradoxale aanvulling op.


https://www.perplexity.ai/search/de-paradox-van-incarnatie-het-V3LSRdufQUGcCr5VUsydog#2

[ervaringsgetuige]

Hieronder staan nog enkele bekende voorbeelden van spirituele leraren met een uitgesproken “dubbel gezicht” — diepgaande spirituele inzichten gecombineerd met uitgesproken menselijke schaduwkanten of kwetsbaarheden:


Chögyam Trungpa Rinpoche

• Een van de belangrijkste boeddhistische leraren in het Westen, beroemd om zijn briljante lessen over “crazy wisdom”.
• Trungpa kampte openlijk met zwaar alcoholgebruik en had meerdere controverses, waaronder grensoverschrijdend gedrag en chaotische relaties met studenten.evolute-institute​

Swami Muktananda

• Siddha Yoga meester, wereldwijd vereerd als een verlichte goeroe.
• Werd na zijn dood in verband gebracht met seksueel grensoverschrijdende incidenten en manipulatief gedrag tegenover jonge vrouwelijke leerlingen, ondanks zijn diepgaande meditatie-inzichten.evolute-institute​

Bhagwan Shree Rajneesh (Osho)

• Zeer invloedrijk leraar, bekend om zijn discours over verlichting en liefde voorbij beperkingen.
• Leefde in immense luxe, stond bol van de controverses rond geld, machtsspelen en machtsmisbruik binnen zijn commune, ondanks zijn leer van onthechting.

Adi Da Samraj (Da Free John)

• Amerikaans spiritueel leraar met duizenden volgelingen, benadrukte radicale non-dualiteit.
• Werd beticht van excessief seksueel gedrag, emotioneel misbruik en het opbouwen van een sekte-achtige groepscultuur, ondanks zijn filosofie van radicale bevrijding.

Neem Karoli Baba

• Indiase heilige, zeer geliefd bij westerse volgelingen zoals Ram Dass.
• Was bekend om zijn inzicht en compassie, maar kon ook onvoorspelbare buien, menselijke grillen en boosheid tonen, wat sommige leerlingen als paradoxaal ervoeren.

Deze voorbeelden tonen dat spiritueel ontwaken of realisatie niet automatisch leidt tot volwassenheid of perfectie op alle andere menselijke dimensies. De “paradox van incarnatie” geldt universeel, hoe ver iemand ook gevorderd is op het spirituele pad.


https://www.perplexity.ai/search/de-paradox-van-incarnatie-het-V3LSRdufQUGcCr5VUsydog#3

[ervaringsgetuige]

Sogyal Rinpoche, oprichter van Rigpa en wereldwijd bekend door "Het Tibetaanse Boek van Leven en Sterven", is een markant voorbeeld van een spiritueel leraar met twee gezichten. Enerzijds stond hij decennialang bekend als inspirerend Tibetaans boeddhistisch leraar en auteur, anderzijds kwamen vanaf de jaren negentig steeds serieuzere beschuldigingen van seksueel en fysiek misbruik, emotionele manipulatie en het aanwenden van liefdadigheidsfondsen voor zijn persoonlijke luxe naar voren.


Achtergrond van de beschuldigingen

• In onafhankelijke rapporten en media kwamen talrijke getuigenissen naar voren van seksueel misbruik, intimidatie, fysiek en emotioneel geweld tegen leerlingen, en het opbouwen van een autoritaire machtsstructuur binnen Rigpa.
  
  
• Sogyal leidde volgens verschillende bronnen een luxe leven en financierde zijn onderhoud deels uit donaties die bedoeld waren voor boeddhistische doeleinden.
  
  
• De omvang en ernst van de beschuldigingen leidden ertoe dat de Dalai Lama zich in 2017 publiek van Sogyal distantieerde, waarna Sogyal zijn publieke rol neerlegde en zich terugtrok uit Rigpa.

Symboliek in perspectief van de paradox

• Sogyal Rinpoche’s tweedeling tussen spirituele wijsheid en ernstig wangedrag onderstreept treffend de universele paradox: inzichten in “het absolute” sluiten de schaduwkanten van het belichaamde, persoonlijke en ethisch feilbare bestaan niet uit.
  
  
• Zijn leven illustreert hoe charismatische inzichten en authentiek onderricht kunnen samengaan met destructieve patronen, wat vraagt om een volwassen, kritische kijk op zowel leraar als leer.

Dit maakt Sogyal Rinpoche tot een uitgesproken, pijnlijk authentiek voorbeeld van een spiritueel leraar met twee gezichten.


https://www.perplexity.ai/search/de-paradox-van-incarnatie-het-V3LSRdufQUGcCr5VUsydog#4

[ervaringsgetuige]

Er bestaat op het spirituele pad discussie over het idee van “inferieure” leraren, maar er is geen universele, objectieve maatstaf: de waardering van spirituele leraren hangt sterk af van context, traditie en de ogen van de leerling.

Ideeën over “inferieure” leraren

• In boeddhisme en Advaita wordt wel gesproken over onvolgroeide, zelfingenomen of misleidende leraren die vooral eigenbelang dienen of geen diep verankering hebben in ervaring.
• Vaak worden eigenschappen van “inferieure” leraren genoemd zoals egocentrisme, het verlangen naar macht, dogmatisch denken, of het ontbreken van compassie en authenticiteit.
• Sommige tradities (zoals Zen of Dzogchen) waarschuwen expliciet voor spirituele leraren die zelf nog gevangen zitten in illusies of dualiteit en daarmee leerlingen kunnen misleiden.

Perspectieven uit verschillende tradities

• In Advaita Vedanta benadrukken sommige meesters dat alleen een leraar die kennis en ervaring heeft in de directe realisatie van “Zelf”, werkelijk competent is om te onderwijzen — anderen kunnen verwarring brengen of ego versterken.
• In boeddhisme is een “inferieure” leraar een leraar die niet vrij is van de “kleshas” (belemmerende mentale factoren, zoals begeerte of aversie) en vooral intellectuele of dogmatische benaderingen aanbiedt, zonder daadwerkelijk inzicht of mededogen.
• Sommige hedendaagse critici van spiritualiteit wijzen op het gevaar van sectarisme en misbruik door leraren die zich spiritueel voordoen maar psychologische of economische afhankelijkheid creëren bij volgelingen.

Wanneer spreekt men van een “inferieure” leraar?

• Vaak is het onderscheid tussen “inferieure” en “authentieke” leraren subjectief en afhankelijk van persoonlijke ervaring, inzicht en de intentie van de zoeker.
• Het spirituele pad wordt soms gezien als een beweeglijke ladder: een “inferieure” leraar voor de een kan een stap zijn voor de ander, afhankelijk van stadium en receptiviteit.
• Veel tradities waarschuwen tegen het blind volgen van leraren en stimuleren discriminatievermogen (“viveka”) en zelfstandig onderzoek.

Kortom: het concept “inferieure leraar” bestaat zeker binnen spirituele stromingen, maar vereist een genuanceerde en kritische benadering vanuit persoonlijke verdieping en traditie.

_________________________________

In het relatieve bestaan "Inferieure leraren", in het absolute bestaan ze niet want alle ontmoetingen in een mensenleven zijn nooit toevallig. Men komt precies de mensen tegen, in situaties terecht, waaruit men kan leren.

Denk aan Jung's concept van synchroniciteit dat betekenisvolle toevalligheden beschrijft die geen oorzaak-gevolg verband hebben, maar voor de betrokken persoon wel een diepe, subjectieve betekenis hebben. Het gaat om gebeurtenissen die voor de betrokkenen zinvol samen lijken te vallen en vaak gepaard gaan met intense emoties of in periodes van innerlijke transformatie.

Vanuit het relatieve bestaan lijken er wel degelijk “inferieure” leraren te zijn — mensen met beperkte helderheid, persoonlijke motieven of een onvolledige integratie van inzicht. Binnen het absolute bestaan echter, verdwijnt dat onderscheid: iedere ontmoeting blijkt precies dat te zijn wat nodig is op dat moment.

Relatief en absoluut perspectief

Non-duale tradities zoals Zen, Advaita en Dzogchen maken expliciet onderscheid tussen de relatieve en de absolute werkelijkheid.

• In de relatieve werkelijkheid werkt de geest met contrasten: goed–fout, wijs–onwijs, bewuster–onbewuster. Hierin beoordeel je leraren naar hun gedrag, aanwezigheid of zuiverheid van intentie.
• In de absolute werkelijkheid is alles een uitdrukking van hetzelfde Zijn — ook zogenaamde fouten of misleiding. Vanuit dat inzicht is er geen afgescheidenheid tussen leraar en leerling, succes en falen, of zelfs waarheid en dwaling.
  
  

Synchroniciteit als verbindend principe

Volgens Carl Jung verwijst synchroniciteit naar betekenisvolle toevalligheden zonder causaal verband — gebeurtenissen die samenkomen in een symbolische orde en diepe persoonlijke betekenis dragen. Zulke momenten weerspiegelen de eenheid tussen innerlijke en uiterlijke werelden: psyche en materie blijken niet gescheiden, maar synchroon in beweging. Jung zag dit als een manifestatie van het Unus Mundus‑principe — de oorspronkelijke onderliggende eenheid van al het bestaan.

Vanuit die visie bestaan er geen toevallige ontmoetingen. Elke leraar, elke gebeurtenis verschijnt op het juiste moment in de ontwikkeling van bewustzijn, precies afgestemd op het innerlijke veld van de leerling.

Het leerproces als spiegel

Wat op relatief niveau als “misleiding” of “inferieure begeleiding” wordt ervaren, kan vanuit een dieper perspectief de noodzakelijke spiegel zijn waarin nog onbewuste patronen zichtbaar worden. In Jungiaanse termen: het leven “resoneert” met het innerlijke proces, en synchroniciteit markeert de punten waarop innerlijke transformatie op gang komt.

In dat licht is iedere leraar — zelfs de onvolmaakte — een vorm van synchroniciteit: een teken, geen toeval, binnen een ruimer evolutionair proces waarin bewustzijn zichzelf leert herkennen in elk ogenschijnlijk contrast.

[lang kwaat]

[/list]Deze voorbeelden tonen dat spiritueel ontwaken of realisatie niet automatisch leidt tot volwassenheid of perfectie op alle andere menselijke dimensies. De “paradox van incarnatie” geldt universeel, hoe ver iemand ook gevorderd is op het spirituele pad.

Dan hanteer je verkeerde ideeën over wat realisatie en ontwaken is, vind ik. Het is niet mogelijk dat een gerealiseerde en ontwaakte wangedrag vertoont dat anderen beschadigt, kwetst kwelt en niet voordelig is en niet heilzaam. Dit heeft niks met braafheid te maken hoor maar laat ajb dat idee los dat iemand die eigenlijk anderen gewoon misbruikt, pijn doet, leed veroorzaakt, een ontwaakte kan zijn.

Dit idee is wat ook mensen in een sekte hebben over hun leider. Hoe idioot, gemeen, laag, ruw, bot ie zich ook gedraagt, hij is de perfectie zelve. Zelfs al ie bovenop je ligt te rampetampen voor zijn lust en bevrediging en niks om jou geeft...tja...met zulke ideeën over een wijs, ontwaakt, gerealiseerd iemand blijven al die wantoestanden in stand.
Laat los dat een ontwaakte een soort weter zou zijn die zich best nog als een ongevoelige klootzak kan gedragen. Het is onzin.

Overigens leren de Pali sutta's dat er een spiritueel Pad is van het verwerpen van conventies en je eigenlijk als een idioot gaan gedragen.  Ze leren ook dat de Boeddha een tijd dit spirituele Pad bewandelde. Hij zag er echter geen heil in en verliet het.

[ervaringsgetuige]

"Sarakaani" ..een interessant verhaal hoor. Lees maar ..:

Het verhaal over Sarakaani de Sakya is een klassiek voorbeeld waarin de Boeddha ... benadrukt dat realisatie niet wordt uitgewist door menselijke zwakte.

Hier is de kern van het verhaal zoals het in de sutta’s voorkomt (SN 55.24, Sarakaani Sutta):

✦ Wat gebeurde er met Sarakaani?

• Sarakaani was een Sakya (een van de clan van de Boeddha).
• Hij werd officieel beschouwd als een stroombinnentredener (sotāpanna).
• Toch had hij een ernstig probleem: hij dronk te veel. De tekst zegt letterlijk dat hij zich “aan de drank had overgegeven”.

Na zijn dood begonnen anderen hem te belasteren:
“Hoe kan iemand die zichzelf zo vergeet in de drank een echte stroombinnengaander zijn?”

✦ De Boeddha reageert zeer opmerkelijk
De Boeddha corrigeert hen streng en zegt:

“Hoe kunnen jullie Sarakaani kleineren?

Sarakaani had vertrouwen in de Boeddha, de Dhamma en de Sangha.
Een volgeling die deze kwaliteiten heeft, kan niet in lagere werelden vallen.”

Hij bevestigt dat Sarakaani werkelijk stroming-binnentredend was, ondanks zijn verslaving.

✦ Wat betekent dit volgens de Boeddha?

De Boeddha maakt duidelijk:

• Een sotāpanna kan nog steeds menselijke zwaktes hebben.
  Zelfs stevige tekortkomingen worden niet gebruikt om het niveau van realisatie ongedaan te maken.
  
  
• Verlichting is geen morele perfectie.
  In de vroege teksten is sotāpanna geen ethische smetteloosheid, maar een onherroepelijke verschuiving in inzicht.
  
  
• De Dhamma is niet puriteins.
  De Boeddha wijst moralistische trots expliciet af.
  
  
• De stroom keert niet terug
  — de Boeddha zegt letterlijk dat stroming-binnentreden niet zomaar “verdwijnt of wordt uitgewist”.
  
  

...
... de vroegste teksten tonen regelmatig dat inzicht niet gelijkstaat aan perfecte gedragscode.[/size]

Het is bijna een mini-Balsekar moment:
inzicht is definitief, gedrag fluctueert.

Sarakaani was wakker genoeg om de stroom binnen te gaan,
maar menselijk genoeg om toch nog te drinken.[/list]

[lang kwaat]

Interessante sutta. SN55.24: https://suttacentral.net/sn55.24/en/sujato?lang=en&layout=plain&reference=none&notes=asterisk&highlight=false&script=latin

Het belangrijkste van deze sutta lijkt me dat Sarakani ondanks zijn drank gebruik:

1.  toch langdurig toegewijd was aan de Drie Juwelen;

2. tijdens zijn stervensproces in ieder geval WEL helder genoeg was om de lessen echt in de praktijk te brengen (overigens of ie altijd dronken was zal vast ook niet waar zijn geweest, hoe ver zijn drankgebruik ging wordt niet echt duidelijk)

Hij was in die zin niet een niet-geïnstrueerde wereldling, maar waarschijnlijk een voorbeeld van een vertrouwen-volgeling. Die categorie personen kunnen niet sterven zonder de vrucht van stroom-intrede te realiseren. Ze zijn nog geen sotapanna maar al wel met vertrouwen in de Drie Juwelen en in het tijdelijke karakter van zaken, en in bezit van de spirituele vermogens:
 https://www.boeddhaforum.nl/index.php?topic=4839.0

Dit samen (1 en 2) bracht hem kennelijk de vrucht van stroom-intrede op zijn stervensbed, en was voldoende om niet geboren te worden in de lagere werelden.
Nergens wordt beweerd dat Sarakani tijdens leven, aan de drank, een sotapanna was. De sutta geeft juist duidelijk aan dat hij deze vrucht op zijn sterven bed realiseerde door de lessen in de praktijk te brengen.

Verder, gedrag en realisatie zijn onlosmakelijk verbonden in de sutta's. Er is ook niks in deze sutta wat dit weerlegt.
Als gedrag zo fluctueert dat het de ene keer wortelt in haat, hebzucht en begoocheling  en een andere keer niet, dan ben je geen verlichte of ontwaakte. 

Overigens, ook een sotapanna is nog op weg naar ontwaken of verlichting
Such a noble disciple is called a stream-enterer, not liable to be reborn in the underworld, destined for awakening (sambodhi).” SN48.3)

Volgens mij wordt eigenlijk alleen over de arahant en Boeddha gesproken in termen van verlicht en ontwaakt. Je verwerft als het ware eerst de juiste visie, het Dhamma-oog dat alles wat ontstaat ook weer eindigt, en met dit zicht ontnuchter je verder en verder, koelt meer en meer af, doet afstand van de ketens, en komt zo langs de vruchten.

PS: Het is toch wonderbaarlijk ook weer wat jij met AI allemaal weet op te diepen.

[lang kwaat]

[/li]
   [li]Verlichting is geen morele perfectie.
In de vroege teksten is sotāpanna geen ethische smetteloosheid, maar een onherroepelijke verschuiving in inzicht.

Een sotapanna heeft de kracht van hebzucht, haat en begoocheling teruggebracht tot een niveau dat er geen gruwelijke wandaden meer worden gedaan. Wij mensen kunnen best genadeloos worden onder bepaalde omstandigheden. Ik begrip het zo dat dit niet meer plaatsvindt bij een sotapanna. Door wijsheid of inzicht gebeurt dit niet meer.
Er is altijd een samenhang tussen inzicht/wijsheid en gedrag anders is het geen wijsheid. Je kunt niet en wijs zijn en immoreel.
De moraliteit van een sotapanna wordt geprezen volgens de sutta's.

Dat sotapanna en verschuiving in inzicht is, is betwijfelbaar. Het lijkt eerder een experientiele bevestiging van het niet-duurzame karakter, anicca.  Ook voor het stadium van sotapanna kan er al vertrouwen zijn in dit niet duurzame karakter  (Vertrouwen-Volgeling) en zelfs al enig inzicht er in (Dhamma-volgeling) maar dit niet duurzame karakter van de zintuigen, van wat ervaren wordt, van wat allemaal op gang komt, en ook van het element van kennen, wordt nog niet echt volledig gekend en gezien door beginners op het Pad. Een sotapanna doet dat wel.

Ik neig er toe het zo te zien, dat er bij niet-sotapanna's toch nog een perceptie is van atta, iets duurzaams, iets onveranderlijks in of aan je belevingswereld. Dus geen of nog onvoldoende besef dat de hele belevingswereld voorwaardelijk ontstaat. Er zit niks duurzaamheid in wat je beleeft.
In ieder geval lijkt het dus niet zozeer een verschuiving van inzicht in anicca maar eerder een validatie er van.

Ja, het is best wel opvallend dat de Pali teksten eigenlijk niet zeggen dat bij sotapanna juist het ongeconditioneerde wordt gezien en gekend maar het niet-duurzame karakter van de khandha's, de zintuiglijke vermogens, wat wordt waargenomen, wat op gang komt na waarneming, de 6 elementen (aarde, lucht, water, vuur ruimte en bewustzijn wordt gekend en gezien.

Toch acht ik dit nog altijd mogelijk. Moet je kennis van anicca niet valideren door kennis van iets wat niet de kenmerken heeft van ontstaan en eindigen en veranderen?
Toch denk ik dat je dat laatste niet een beleving kunt noemen. En zo blijft toch overeind dat geen enkele beleving te kennen valt als duurzaam. Niks van wat je via de zes zintuigen kent, dus ook niet een stilte, niet een leegte, niet een openheid, niet een niets. Wat je dan ook kent met de geest is niet duurzaam. Wat je dan ook beleeft, ervaart, voelt en waarneemt.

Voor een sotapanna lijkt dit een zekerheid. (lees dit even goed voordat je er op losgaat ajb)

Het is bijna een mini-Balsekar moment:

inzicht is definitief, gedrag fluctueert.

Sarakaani was wakker genoeg om de stroom binnen te gaan,
maar menselijk genoeg om toch nog te drinken.[/list]

In de vroeg boeddhistisch teksten is menselijkheid niet echt een kwestie. Tuurlijk is hebzucht menselijk, haat is menselijk, etc.
Als de Boeddha had gevonden dat je die menselijkheid moet vieren en eren, dan had hij volgens mij nooit bevrijding gerealiseerd.

Sarakani realiseerde sotapanna op zijn sterfbed en zo te lezen was hij toen wel helder en niet dronken.
Dat hij altijd al een sotapanna was, lees ik niet in deze sutta.