Stel je een stille plek voor — misschien onder een bodhiboom, waar tijd niet bestaat. Sam Harris en de Boeddha zitten tegenover elkaar. Geen verschil in tijd of cultuur, enkel helderheid.
🕊️ Een denkbeeldige dialoog tussen Sam Harris en de Boeddha over ‘gedegen zelfonderzoek’
Sam Harris:
Meester, u sprak over inzicht in niet-zelf. In mijn onderzoek merk ik dat het gevoel van “ik” een verschijnsel is — een gedachte die verschijnt in bewustzijn. Wanneer ik die gedachte onderzoek, vind ik niemand die haar denkt. Is dat wat u bedoelde met anattā?
De Boeddha:
Juist, Sam. Wanneer men met oplettendheid onderzoekt wat men “ik” noemt, ziet men slechts vijf groepen verschijnselen — lichaam, gevoel, waarneming, wilsvorming en bewustzijn. Al deze zijn vergankelijk, veranderlijk, en zonder een eigenaar.
Wanneer men dit helder ziet, verdwijnt de dorst naar een blijvend zelf.
Dat is bevrijding.
Een van de drie soorten dorst (begeerte) is de dorst naar de dood. Want mensen kunnen uitkijken naar de dood als het volledig en definitief einde van hun lijden. Oude mensen, ernstig zieke mensen, en soms ook mensen met geestelijke problemen kunnen zo uitkijken naar de dood. Maar de Boeddha leerde dat de dood geen volledig en definitief einde van lijden is.
Dorsten deze mensen die uitkijken naar de dood als hun verlossing, naar een blijvend zelf?
Fictief gesprek tussen de Boeddha en Sam Harris:
Sam denk niet dat je de Dhamma begrijpt als je kunt aanvoelen, begrijpen dat er niet echt een kenner van het gekende is, noch dat je de Dhamma echt al begrijpt als je hiervan direct op de hoogte bent geraakt. Maar tenzij dit echt voor jou een levende werkelijkheid is geworden, in je gewone doen en laten, in hoe je met gevoelens, waarnemingen, andere mensen, situaties omgaat, toon je dat je het begrijpt. Denk nooit dat juiste bevrijding een incident is. Een soort eenmalige gebeurtenis of iets wat zich zo nu dan herhaalt om weer te verdwijnen.
Sam ik stimuleer niet vragen als...'wie/wat was Ik, wie/wat ben Ik en wie/wat zal Ik zijn'.
Ik stimuleer onderzoek naar: wat is lijden, wat is de oorzaak, wat is het einde en wat de weg naar het einde van lijden.
