Zelfkennis en bewustzijn

[ervaringsgetuige]

Kort gezegd komt het hierop neer:

Zelfkennis gaat niet over graven in je verleden of je eigen psychologische verhaal. Dat soort “ken uzelf” blijft binnen het gebied van concepten en herinneringen. Je leert dan alleen de persoon beter kennen – nuttig, maar niet bevrijdend.

Er is ook een andere vorm van kennen: direct herkennen van de bewustwording zelf. Niet het verhaal over jezelf, maar datgene waardoor het verhaal überhaupt verschijnt. Dat is geen idee, geen overtuiging, geen constructie, maar simpelweg het weten-dat-er-waarnemen-is.

In dat onderscheid valt alle verwarring weg.

We bestaan op twee niveaus tegelijk:

• De persoon met geschiedenis, voorkeuren en conditioneringen.
  
  
• Het weten dat dit allemaal verschijnt – wat in het boeddhisme vaak wordt aangewezen als de ongeconditioneerde dimensie.

Lijden ontstaat wanneer we volledig opgaan in het eerste niveau: de trein van gedachten, tijd en psychologische spanning. Zodra je terugkeert naar de directe ervaring van aanwezigheid, valt dat automatisme stil. De tijd valt weg, omdat tijd alleen verschijnt als gedachte.

Dit is wat “einde van het ego” betekent: niet dat de persoon verdwijnt, maar dat de identificatie ermee ophoudt. Je functioneert gewoon verder, maar niet langer vanuit een kramp die zichzelf voortdurend verdedigt of bevestigt.

Een praktische aanwijzing: elke vorm van innerlijke wrijving – irritatie, spanning, onrust – is een signaal dat je het huidige moment bent kwijtgeraakt. Door die wrijving op te merken, ben je al terug bij de helderheid die eraan voorafgaat.