Ik geloof dat de Boeddha een realist was die zag dat zoiets als zintuiglijk verlangen, hebzucht, kwaadheid, eigenwaan, jaloezie etc actief aanwezig kan zijn bij ons, maar ook bestaan als neigingen in onze aanleg die meer sluimerend van aard zijn. Als je hier en nu niet kwaad bent wil dat natuurlijk niet zeggen dat je vrij bent van de neiging kwaad te worden.
Boeddha sprak zo over 7 onderliggende neigingen, anusaya. Het is alsof we een soort lading bij ons hebben, een wilspotentieel, karma, een potentiele energie van een vulkaan, altijd klaar om uit te barsten en een bepaald stuwing, drift voort te brengen, hart-s-tocht.
Ook onwetendheid bestaat als neiging (avjjja anusaya). Hier kun je uit opmaken dat onwetendheid niet alleen maar een kwestie is van iets niet weten of zien. Stel bijvoorbeeld dat er op enig moment rechtstreeks wordt gezien en begrepen dat de natuur van geest egoloos is, verlangenloos en tekenloos, stel. Maar heel vaak in het gewone leven gedraag je je nog altijd alsof er echt een Ego is en vanuit verlangens. Dan heb je egoloosheid en verlangenloosheid natuurlijk nog niet echt gerealiseerd.
Net zo, je kunt niet zeggen...'ik heb dit en dat gezien dus ik ben niet meer onwetend'...Zo werkt het niet in de Dhamma en het leven, vind ik. Zelfs niet voor iemand die de stroom is ingetreden. Je kunt pas zeggen dat onwetendheid echt verdwenen is als het ook als neiging geen enkele rol meer kan spelen en speelt in je dagelijks functioneren. Dat is zelfs bij een stroom-betreder nog niet zo.
Oude gewoonten, oude neigingen zijn sterk. Die zijn niet zomaar opeens ont-kracht en vaak nemen ze je nog beet al ben je niet meer volledig onwetend en is begeerte al aardig afgezwakt.
