Reactie op Siebe

[Steve]

vind jij dan ook dat er sprake is van bevrijding als het kennen alsnog vaak op gewoontevolle wijze gefixeerd en gericht raakt, ook al herken je al het bovenstaande?

Ter afronding.

Als je bevrijding ziet als het einde van alle gerichtheid dan is bevrijding niet mogelijk terwijl er nog gerichtheid optreedt, en staat bevrijding voor totale uitdoving van gerichtheid. Dan was de Boeddha tijdens zijn leven ook niet bevrijdt, want advies geven aan anderen kan niet gebeuren zonder zich voortdoende gerichtheid op die anderen.

Als je bevrijding ziet als het niet meer bepaald zijn door die gerichtheid terwijl ze zich nog voordoet, dan staat bevrijding voor iets dat hier en nu in dit leven gerealiseerd kan worden. Dat is de Mahamudra visie.

De uitdoofvisie is niet mijn visie. De Mahamudra visie wel.

Wat niet betekent dat louter herkennen dat je verstrikt raakt in gefixeerdheid of daarvan dissociëren, betekent dat je bevrijdt bent. Pas als gefixeerdheid zich niet meer voordoet “terwijl” gericht kennen zich toch nog voordoet als de situatie daar om vraagt, is er volgens de Mahamudra visie maar sprake van bevrijding.

[lang kwaat]

Volgens mij kun je het ook zo zeggen:

Gerichtheid kan vanuit de kracht van gewoonte zich voordoen. Innerlijke factoren zorgen daar dan voor.
Door innerlijke factoren richt de aandacht zich op iet specifieks, landt er op, raakt er bij betrokken.  Iets in jezelf maakt dat je een eye-, ear...mind catching moment krijgt. Dat komt uit onszelf. Je ziet vele zaken maar ineens valt je aandacht op iets, en dan ontstaat er een eye-catching moment? Waarom? Hoe werkt dit? Ligt dat aan wat je ziet of komt dit uit jezelf voort?

Zoals ik het begrijp: Als er geen tanha en avijja meer is, blijft dit uit omdat alle factoren in jezelf dit veroorzaken, weggenomen zijn (7 anusaya, 4 asava, tanha).
Maar dit betekent niet dat het bevrijde hart en geest zich niet in vrijheid kan richten op iets of iemand. Dat kan het juist extreem goed en krachtig.

Ik zie het net zo met Ik en mijn maken. In het niet bevrijde hart en geest gebeurt dit onvrijwillig, uit de kracht van gewoonte, op een blinde manier zeg maar, onvrij. Op een dwangmatige manier deal je met gevoelens, het lichaam, emoties etc, in termen van "dit ben Ik, dit is van-mij en dit is mijn zelf'. Maar in het bevrijde hart en geest wordt het iets puur functioneels. Het dwangmatige karakter verdwijnt. Daarmee wordt de geest extreem soepel ook, makkelijk te gebruiken, leren de sutta's.

Een Boeddha raakt niet meer vanuit factoren in hart en geest instinctief, uit de kracht van gewoonte, op dwangmatige wijze, op iets specifieks gericht en bij betrokken (via visie, via emotie, via begeerte of via verbeelding).

In deze zin is de uitdoofvisie wel de mijne en ik denk ook wel des Mahamudra's?

Totdat avijja echt volledig verdwenen is, ook vooral als onderliggende neiging, en ook tanha, zal er altijd nog wel een element van dwangmatigheid in het richten van de geest zijn, lijkt me.

[Steve]

Volgens mij zitten we inhoudelijk dicht bij elkaar, maar is er gewoon nog een verschil in klemtoon.
Ik ben het met je eens dat er een vorm van gerichtheid is die ontstaat uit gewoonte, uit onderliggende neigingen zoals tanha en avijja. Die gerichtheid grijpt, landt, raakt betrokken, vaak automatisch en dwangmatig. Zolang dat nog gebeurt, lijkt het me ook terecht om te zeggen dat er nog geen bevrijding is.

Waar voor mij het verschil zit, is in wat we precies onder bevrijding verstaan.

Als bevrijding wordt opgevat als het volledig uitblijven van zulke verschijnselen – dus geen enkel eye‑, ear‑ of mind‑catching moment meer zolang avijja en tanha niet volledig zijn uitgeput, dan kom je inderdaad uit bij een soort uitdoofvisie. Dat is consistent, maar niet hoe Mahamudra het ziet.

Binnen Mahamudra gaat het er niet om dat gerichtheid nooit meer verschijnt, maar dat ze niet langer bepalend is. Gericht kennen kan zich nog voordoen wanneer de situatie dat vraagt, maar zonder fixatie, zonder grijpen, zonder dat er iets blijft hangen of opgebouwd wordt. De geest functioneert, maar raakt nergens meer in vast.

Dat is ook waarom de Boeddha tijdens zijn leven wel degelijk als bevrijd wordt gezien: onderrichten, spreken en handelen veronderstellen gerichtheid, maar niet meer de door gewoonte en onwetendheid gestuurde betrokkenheid waar jij terecht op wijst.

Herkennen alleen is dus inderdaad niet genoeg, en er zomaar afstand van nemen evenmin. Pas wanneer gefixeerdheid niet meer optreedt, terwijl functioneren en gericht kennen nog gewoon doorgaan, kun je binnen deze visie van bevrijding spreken.

In die zin zie ik Mahamudra niet als minder radicaal, maar juist als heel concreet: bevrijding hier en nu, midden in het leven, niet pas wanneer alles stilvalt.



Ik wil het hierbij nu echt toch graag afronden, want het was eigenlijk niet mijn bedoeling om opnieuw actief aan dit forum deel te nemen.
Ik merk dat ik een vrij uitgesproken en voor mijzelf heldere visie heb, maar dat die – in combinatie met mijn manier van communiceren – maar al te vaak overkomt als arrogantie. Als dat effect blijft bestaan, dan brengt deze uitwisseling uiteindelijk meer ruis dan helderheid.
Dat is niet wat ik hier wil bijdragen.

Neem me dat dus niet kwalijk, maar ik laat het hier verder bij.
Dit sterk asynchrone medium blijkt gewoon geen goede vorm voor hoe ik denk en communiceer. Daarnaast speelt voor mij mee dat dit niet alleen een asynchroon medium is, maar ook één zonder non‑verbale feedback. Dat maakt dat veel nuance, toon en intentie wegvalt, en automatisch wordt ingevuld door de lezer. Ik merk dat dat hier geregeld gebeurt, en dat vergroot het risico op misverstanden en oordelen.

In zo’n setting blijkt mijn manier van denken en formuleren simpelweg niet goed tot haar recht te komen.

Alle goeds.

[lang kwaat]

Duidelijk Steve.

Naar mijn mening leren de teksten dat gefixeerdheid van binnenuit ontstaat. Manieren om dit onvrijwillig binden te beschrijven is aan de hand van de werking van 7 anusaya, 3 tanha's, 4 asava's, 6 hetu's, 10 samyojana's. De geest raakt zo uit de kracht van gewoonte gefixeerd of betrokken bij iets. Daar heb je geen zeggenschap over. Je kunt het wel opmerken en loslaten als het zich eenmaal voordoet.

De geest die ergens op gericht wordt kan vrijwillig, in vrijheid plaatsvinden. Volgens dit onderscheid raakt een Boeddha niet meer gefixeerd maar kan nog wel naar wens zijn geest op dit en dat richten, in vrijheid, en niet vanuit de krachten van conditioneringen.

Communiceren over zaken die ons aan het hart gaan is lastig en kan makkelijk ontsporen. Een stuk sneller via internet dan vis a vis. Ja, dan is er ook het non-verbale.