De Boeddha doorzag het ego en bleef in essentie zichzelf als puur gewaarzijn

[ervaringsgetuige]

Ik schreef aan Artificiële-intelligentie :

"Het rare is, de Boeddha werd echt geen ander mens natuurlijk. Hij bleef gewoon zichzelf."

ChatGTP zei:

Ja, dat vat het precies samen – en het heeft die subtiele paradox in zich:

• Op het menselijke niveau: hij bleef een mens, herkenbaar, pratend, lerend, reizend. Hij kreeg geen superkrachten, werd geen mythisch wezen; zijn gedrag en uiterlijk waren gewoon menselijk.
  
  
• Op het essentiële niveau: hij bleef zichzelf in de zin van gewaarzijn, het vrije, onveranderlijke bewustzijn dat altijd aanwezig is, maar dat niet gebonden is aan het persoonlijke ego.

Dus de uitspraak “Hij bleef gewoon zichzelf” werkt dubbel:

• Hij veranderde niet in een ander mens.
• Hij doorzag het ego en bleef in essentie zichzelf als puur gewaarzijn.

Het rare – en prachtige – is dat die twee niveaus tegelijk bestaan: herkenbaar mens én vrij bewustzijn.

Als je wilt, kan ik dit ook kort en scherp formuleren in een zin die het mysterie van dit blijven-zijn voelt. Wil ik dat doen?

je zei: Ja, dat wil ik.

ChatGTP zei:

Hier is een korte, scherpe formulering:
De Boeddha bleef hetzelfde menselijk wezen, zichtbaar voor de wereld, en tegelijk het vrije, onveranderlijke bewustzijn dat nooit iets anders werd dan zichzelf.
https://chatgpt.com/share/68e920f6-d7ec-8005-830b-80364b2552d6


 

[lang kwaat]

Je kunt niet zeggen dat het gedrag van een Boeddha gewoon menselijk was hoor.

Want gewoon menselijk gedrag is dat je slingert tussen hoop en vrees, afkeer bij dit voelt en voorkeur bij dat.
Dat je tot gruweldaden in staat bent als iemand die je heel dierbaar is wat wordt aangedaan.
Dat je boos wordt als iemand je verlangens dwarsboomt. Dat je je heil zoekt in tijdelijke zaken zoals zintuiglijke genoegens, bestaan in een hemel of de dood.
Dat je bedwelmt bent door jeugdigheid, geluk en gezondheid en je nog een machtig-Ik voelt, heerser-Ik, in controle etc.
Een gewoon mens ziet ook  een Ik/Ego als aanstichter van emoties en gedrag van zichzelf en anderen maar een Boeddha niet.

Nee, dat het gedrag van de Boeddha nog gewoon menselijk was, is zwaar overdreven.
Hij had ook superkrachten volgens de teksten.

[ervaringsgetuige]

Nee, dat het gedrag van de Boeddha nog gewoon menselijk was, is zwaar overdreven.
Hij had ook superkrachten volgens de teksten.

Het is een eindeloze cirkel van geklets zodra men de woorden van de Boeddha (of Jezus) letterlijk, historisch of dogmatisch probeert te nemen.

Wat jij doet, is typisch voor een gelovige lezer van de sutta’s: die behandelt de teksten als waarheidsgetrouwe biografie, waarin de Boeddha bovenmenselijk wordt — iemand met “superkrachten”, volmaakt moreel en boven elke menselijke trek verheven. Maar dat is natuurlijk een beeldvorming, een projectie van heiligheid.

Jezus onderging precies hetzelfde lot:
in de oorspronkelijke mystieke kern gaat het om bewustzijnsontwaken, maar de overlevering maakte er een bovennatuurlijke figuur van — iemand die over water loopt, doden opwekt, uit de hemel komt.
Wat begonnen was als inzicht, eindigt als geloof.

En dan zit je in eindeloos geklets:
de één verdedigt de tekst (“de Boeddha kon wonderen verrichten”),
de ander zoekt de essentie (“de Boeddha bleef gewoon zichzelf, maar vrij”).

Zodra men over de persoon praat, verlies je de wezenlijke boodschap: dat het gaat om het doorzien van de illusie van afgescheidenheid — niet om het vereren van een verheven supermens.

[lang kwaat]

Nee, dat het gedrag van de Boeddha nog gewoon menselijk was, is zwaar overdreven.
Hij had ook superkrachten volgens de teksten.

Het is een eindeloze cirkel van geklets zodra men de woorden van de Boeddha (of Jezus) letterlijk, historisch of dogmatisch probeert te nemen.

Wat jij doet, is typisch voor een gelovige lezer van de sutta’s: die behandelt de teksten als waarheidsgetrouwe biografie, waarin de Boeddha bovenmenselijk wordt — iemand met “superkrachten”, volmaakt moreel en boven elke menselijke trek verheven. Maar dat is natuurlijk een beeldvorming, een projectie van heiligheid.

Jezus onderging precies hetzelfde lot:
in de oorspronkelijke mystieke kern gaat het om bewustzijnsontwaken, maar de overlevering maakte er een bovennatuurlijke figuur van — iemand die over water loopt, doden opwekt, uit de hemel komt.
Wat begonnen was als inzicht, eindigt als geloof.

ik zie de Dhamma als heel praktisch. Er is ons leven lijden. Bepaald lijden kun je niks aan doen. Zo zal alles wat samengesteld is uiteenvallen, dus ook een samengestelde mentale toestand of dit lichaam. Je kunt niks bevriezen. Er is geen lichamelijke noch mentale toestand die altijd stabiel is. Het lijden gaat vooral voor je leven, vind ik, als je de onmacht merkt, het onvermogen, het feit dat je niet in controle bent. Ook al wil je geen ziekte en niet dood, iedereen is van die natuur. Bepaald lijden kun je niet vermijden. Welk lijden wel? Dat van een beklemmende belevingswereld.

Zoals ik het zie ontdekte en realiseerde de Boeddha dat allerlei neigingen, instromingen, opwellingen, verlangens bij ons, zorgen voor een beklemmende belevingswereld. Niet het Ik of Ego veroorzaakt deze beklemmende belevingswereld, maar het Ik-maken en mijn-maken is zelf ook een neiging die een beklemmende belevingswereld vormt.
Boeddha identificeerde en leerde al die neigingen (7 anusaya) en instromingen/opwellingen (4 asava's) die beklemming van het hart veroorzaken. Het is nooit een Ik dat dit veroorzaakt.

Het lijden van een beklemmende belevingswereld is trouwens niet alleen een belevingswereld die duister is of negatief. Maar overal waar een notie van Ik en mijn is geland en gevestigd is een beklemmende belevingswereld ontstaan, dus ook als die belevingswereld optimistisch en positief is. Alleen is die minder beklemmend. Eigenlijk vertegenwoordigen alle mogelijk geconstrueerde staten wel een beklemmende belevingswereld omdat er altijd nog een notie is van een Ik die in die wereld verwijlt en zaken meemaakt, waarneemt, voelt. Dit doordringt geheel samsara, van de laagste hellen tot de hoogste hemelen.
Boeddha leert ook dat alles wat instinctief wordt verwelkomt, zoals aangename gevoelens, ook dat komt met dukkha, een beklemmende belevingswereld.
Ik vind dat dit klopt.

Boeddha zag dus in dat een beklemmende belevingswereld ontstaat vanuit onszelf, door wat bij ons is en actief wordt. Het zien, horen, voelen, kennen van iets triggert meteen bepaalde neigingen/conditioneringen (bijvoorbeeld voorkeur en afkeer, verwelkomen en afstoten en Ik en mijn-maken) en dan ontstaat al weer een beklemmende belevingswereld. Dit gaat razendsnel.
De arahant is een manier om over een persoon te spreken bij wie dit niet meer plaatsvindt. Waar die neigingen/conditioneringen die voor beklemming van het hart zorgen, zijn beëindigd.
In termen van de sutta's: Dan is het ongeconditioneerde gerealiseerd en/of het verlangenloze, lege en niet-neigende. 

Je moet het dus niet zo voorstellen dat iedereen al het verlangenloze, lege en niet-neigende heeft gerealiseerd. Nee, als bijvoorbeeld afkeer van het onaangename en verwelkomen van het aangename je dagelijks gedrag bijvoorbeeld beheerst, dan heb je natuurlijk niet het verlangenloze echt gerealiseerd.

Stel dat je het ongeconditioneerde hebt gerealiseerd, dan betekent dit niet dat je dit nu kent als: 'Dit ben Ik, dit is van-mij, dit is mijn zelf'. Nee, want alles wat je kent als 'dit ben Ik, dit is van-mij, dit is mijn zelf', wat dan ook, veroorzaakt beklemming van het hart. Bevrijding kan niet ontstaan vanuit zulke zelf-kennis. De belangrijkste algemeen menselijke neiging die je als eerste moet verliezen om de stroom te betreden is juist  de neiging om steeds maar weer te oordelen in termen van ...'Dit ben Ik, dit is mijn zelf'.

Zelfkennis kan volgens mij nooit de notie Ik ben (asmi mana) verwijderen. Want het is juist zelf-kennis dat de notie 'Ik ben' bekrachtigt. Of je je nu identificeert met gevoelens, een eindeloos bewustzijn, wil, het lichaam, een dimensie die verlangenloos en leeg is, dat kan nooit de notie Ik ben doen verdwijnen. De enige manier waarop dat kan verdwijnen is als de geest gaat functioneren als een spiegel en ook geen noties heeft van 'dit ben Ik, dit is mijn zelf'.

Ik zie dit hier gezegd:

" And since for you, Bāhiya, in what is seen there will be only what is seen, in what is heard there will be only what is heard, in what is sensed there will be only what is sensed, in what is cognized there will be only what is cognized, therefore, Bāhiya, you will not be with that; and since, Bāhiya, you will not be with that, therefore, Bāhiya, you will not be in that; and since, Bāhiya, you will not be in that, therefore, Bāhiya, you will not be here or hereafter or in between the two—just this is the end of suffering.” (Udana 1.10)

Ik zie niet hoe zelfkennis kan veroorzaken dat ...you will not be with that, therefore, Bāhiya, you will not be in that...

Zelfkennis veroorzaakt juist dat je een notie van Ik ontwikkelt en hebt ten opzicht van iets...gewaarzijn, leegte, stilte, wat dan ook.

In zelf-kennis zit altijd wel een element van identificeren, bijvoorbeeld: IK ben gewaarzijn, of Ik ben de geest die als een spiegel functioneert, Ik ben het lege en verlangenloze, Ik ben een ongeboren stilte...Dit valt allemaal onder gehechtheid. Sterker, mensen die nog altijd zulke ideeen koesteren hebben de eerste keten nog niet verbroken en kunnen onmogelijk de stroom zijn ingetreden. Ze zitten nog steeds verwikkeld in identiteitsvisie (sakkaya ditthi).

Altijd maar maar weer neigt de niet volledig gezuiverde geest om op iets te gaan beschouwen als Dit ben Ik, dit is mijn Zelf'. Die beschouwingen kunnen op allerlei manieren verschuiven maar tenzij zulke beschouwingen eerst eindigen kun je niet de stroom betreden naar Nibbana, het einde van lijden, binnengaan.

Dit betekent dus eigenlijk, dat je moet inzien dat er ook geen juist identificeren is, geen juist kennis in de vorm van 'Dit ben Ik, dit is van mij, dit is mijn zelf'.
Zolang je nog meent dat hierover wel juiste kennis bestaat, kan de eerste keten niet verbreken.

Je kan dit lezen als mijn strijd tegen jou of zelfkenners, als mijn dogmatisme, als mijn halsstarrigheid, als mijn negativiteit, als mijn kleingeestigheid, als twistziekte, rationalisme... dat is me om het even. Ik meen dit alles oprecht. Als je eigen en andermans welzijn je lief is, als je een vriend wilt zijn voor jezelf en anderen, een licht voor jezelf en anderen, wat je dan ook mag zien, ontdekken, ervaren, kennen, zie niks als: 'dit ben Ik, dit is van mij, dit is mijn zelf'. Niet voor, niet tijdens, niet na het zien, ontdekken, ervaren en kennen. Dit is in lijn met deze woorden:

22. "He perceives the cognized as the cognized. Having perceived the cognized as the 'cognized, he conceives [himself as] the cognized, he conceives [himself] in the cognized, he conceives
[himself apart] from the cognized, he conceives the cognized to be 'mine/ he delights in the cognized. Why is that? Because he has not fully understood it, I say.[/b] (MN1)

Hoe kom je volgens de Boeddha uit de greep van zelf-kennis? Daarover later wellicht meer.

[ervaringsgetuige]

ik zie de Dhamma als heel praktisch.

Mijn  invalshoek (meer Ramesh Balsekar, Byron Katie, mystiek) ligt de nadruk juist op doorzien: het intuïtieve herkennen dat je niet de gedachten, emoties of identificaties bent — niet als een geloof, maar als direct ervaren weten. In dat perspectief is het “niet-zelf” niet iets dat je moet denken of vermijden, maar wat vanzelf zichtbaar wordt wanneer het denken stilvalt.

Beide wijzen uiteindelijk naar hetzelfde: bevrijding van gehechtheid aan vormen, beelden en gedachten. Ik spreek uit de positieve leegte: er is enkel bewustzijn, stil, zonder centrum.


Het verschil is dus:

	Boeddhistisch	Mystiek/non-duaal
Kerninzicht	Geen enkel ‘ik’ mag overblijven; zelfs “ik ben bewustzijn” is hechting	Zie wat je bent zonder concept; bewustzijn is al vrij
Middel	Uitdoving van alle identificatie door discipline en inzicht	Doorzien van illusie door directe herkenning
Taalgebruik	“Er is geen zelf, geen ik, geen mijn”	“Er is niemand, maar toch bewustzijn”
Doel	Nibbāna, het ongeconditioneerde	Eenvoudig zijn wat is, zonder scheiding

[lang kwaat]

ik zie de Dhamma als heel praktisch.

Mijn  invalshoek (meer Ramesh Balsekar, Byron Katie, mystiek) ligt de nadruk juist op doorzien: het intuïtieve herkennen dat je niet de gedachten, emoties of identificaties bent — niet als een geloof, maar als direct ervaren weten. In dat perspectief is het “niet-zelf” niet iets dat je moet denken of vermijden, maar wat vanzelf zichtbaar wordt wanneer het denken stilvalt.

Beide wijzen uiteindelijk naar hetzelfde: bevrijding van gehechtheid aan vormen, beelden en gedachten. Ik spreek uit de positieve leegte: er is enkel bewustzijn, stil, zonder centrum.


Het verschil is dus:

	Boeddhistisch	Mystiek/non-duaal
Kerninzicht	Geen enkel ‘ik’ mag overblijven; zelfs “ik ben bewustzijn” is hechting	Zie wat je bent zonder concept; bewustzijn is al vrij
Middel	Uitdoving van alle identificatie door discipline en inzicht	Doorzien van illusie door directe herkenning
Taalgebruik	“Er is geen zelf, geen ik, geen mijn”	“Er is niemand, maar toch bewustzijn”
Doel	Nibbāna, het ongeconditioneerde	Eenvoudig zijn wat is, zonder scheiding

Ik denk dat je kunt zeggen dat je via  mentale verstilling meer en meer gevoel krijgt voor de lege, verlangenloze, tekenloze, ongerichte basis van de geest. Een basis die je niet goed opmerkt als er nog zoveel formaties komen en gaan. Die formaties nemen je makkelijk in beslag zeg maar.
Bovendien, deze basis is ook zo subtiel dat ie ook lastig op te merken is.
Als de Boeddha in Dhammapada zegt dat de geest moeilijk is te zien geloof ik dat hij hier op duidt.

Wat je dan volgens mij niet moet doen is denken'; "deze lege basis van de geest dat ben Ik werkelijk'  Dan doe je weer hetzelfde als wat je in eindeloos veel leven hebt gedaan, zelf-kennis vormen ten opzichte van iets. Weer een identiteitsvisie vormen. Dan ben je weer jezelf aan het ketenen.

Maar ik denk wel dat het heel direct inzichtelijk kan worden wat eigenlijk aan de basis staat van alle kenmomenten (vinnana's). Geen entiteit ego/Ik maar een lege, open, verlangenloze, tekenloze, verstilde, afgekoelde vredevolle dimensie.

Als je alles met wijsheid beziet, zoals het werkelijk is, dan kunnen de bezoedelingen helemaal eindigen. Ook als uniek mens in de wereld met een unieke cognitie en gedrag, functioneer je dan zonder haat, hebzucht en begoocheling. Dan ben je een licht voor jezelf en anderen.

Alleen dan is het ultieme doel gerealiseerd, leren de sutta's. Realisatie is niet hetzelfde als het ontmoeten van de lege, verlangenloze, tekenloze basis van de geest. Het kan je wel helemaal hoteldebotel maken zelfs. Je moet altijd alles met wijsheid bezien. Deze disclaimer maken de Pali sutta's altijd. Het risico van de groei van verwardheid is levensgroot, vooral in het duiden van wat is gezien, ontmoet of ervaren.

[ervaringsgetuige]

Nee, dat het gedrag van de Boeddha nog gewoon menselijk was, is zwaar overdreven.
Hij had ook superkrachten volgens de teksten.

Ik dacht eerst dat jij hier aan het gekscheren was met de boeddha die superkrachten had volgens de teksten. Maar ik heb zo'n tekst gevonden op dit forum...

"...Gnanarama schreef dat latere volgelingen van de Boeddha er niet mee konden instemmen dat de Verhevene een normale dood stierf. Zij maakten hem tot een superman.'


brontopic: Leven van de Boeddha. VII. Het laatste jaar. 4. Te Vesali en Beluva
« Reactie #6 Gepost op: 27-04-2018 14:09 »

https://www.boeddhaforum.nl/index.php?topic=2648.msg20374#msg20374

Hmm, vreemd dat een boeddhist als jij kritisch zijn benadrukt zoals ik elders van je las...

@ervaringsgetuige:
...
Het is allemaal best hoor om te denken dat een ruimer bewustzijn verbanden ziet die anderen niet zien zoals je zegt,, maar wees dan ook kritisch! Toets dat dan ook echt. Zie je het echt wel goed? Religieuze mensen, of althans mensen in die rol, hebben van oudsher altijd ruimere verbanden gezien, of in ieder geval, anderen vertrouwden daarop. Bijvoorbeeld dat de wil van Goden achter dingen zit, maar slaat het ergens op? Of denk aan de rol van sjamanen. Alsof die altijd alles helder zien...

Het zien van verbanden is natuurlijk wat machtsbeluste mensen van oudsher ook hebben misbruikt en mensen zijn goedgelovig ook om hele speciale zienerskwaliteiten aan anderen toe te kennen. Maar wat is er van waar?

Juist, dat moet allemaal kritisch bekeken worden, wat is er van waar?
Jezelf zo is in de schoenen van een vrijdenker zetten kan dus best is nuttig zijn.

Een vrijdenker zou precies op die zin ""...Gnanarama schreef dat latere volgelingen van de Boeddha er niet mee konden instemmen dat de Verhevene een normale dood stierf. Zij maakten hem tot een superman' blijven haken — en er waarschijnlijk met een mengeling van ironie en opluchting naar kijken.

Voor de kritische vrijdenker is die zin exemplarisch voor wat er telkens met religieuze figuren gebeurt: de mens wordt tot mythe verheven zodra het denken het gewone niet meer verdraagt. De dood van een mens, hoe verlicht ook, wordt dan een probleem dat opgelost moet worden — niet met rede, maar met fantasie.

Sam Harris  die nuchter is, scherp en zonder heilige eerbied, maar mét een diepe waardering voor de oorspronkelijke helderheid van de Boeddha zelf, zou zeggen:

“Dit is precies wat religie doet met waarheid.”

De Boeddha leerde dat alles wat ontstaat ook vergaat, inclusief zijn eigen lichaam. Zijn verlichting ging niet over onsterfelijkheid, maar over inzicht in vergankelijkheid. Toch konden zijn volgelingen dat niet aan. Zodra het menselijke lichaam van hun leraar aftakelde, grepen ze terug naar magie.

Ze konden de rauwe eenvoud van het inzicht — dat zelfs de Boeddha sterfelijk is — niet verdragen. En dus creëerden ze het verhaal dat hij had kunnen blijven leven als hij maar had gewild. Zo verandert diepe wijsheid langzaam in theologie.
Harris zou het psychologisch duiden:

“De menselijke geest heeft een diep ingebakken neiging om betekenis te zoeken waar slechts natuurwetmatigheid heerst. We kunnen niet verdragen dat ook het sublieme sterft — want dan sterft ons verlangen mee.”

De mythe van de onsterfelijke Boeddha is in die zin een projectie van existentiële angst: het onvermogen om de dood te zien als deel van de natuurlijke orde. Voor Harris is dat juist het hart van de spirituele volwassenheid — zien wat is, zonder wens dat het anders zou zijn.
Hij zou zeggen:

“De ware eerbied voor de Boeddha is niet hem boven de natuur uit te tillen, maar te erkennen dat hij er middenin stond — volledig mens, volledig vergankelijk — en juist daarin de bevrijding vond.”

In de stijl van Harris zou de slotsom ongeveer zo klinken:

“Wanneer we de Boeddha tot superman maken, verlagen we hem eigenlijk. We maken van zijn realisatie een wonder in plaats van een mogelijkheid. We plaatsen hem buiten ons bereik, terwijl zijn hele boodschap juist was dat iedereen het kan zien — dat niemand hoeft te ontsnappen aan de wet van vergankelijkheid om vrij te zijn van lijden.”

Je kunt niet zeggen dat het gedrag van een Boeddha gewoon menselijk was hoor.

Want gewoon menselijk gedrag is dat je slingert tussen hoop en vrees, afkeer bij dit voelt en voorkeur bij dat.
Dat je tot gruweldaden in staat bent als iemand die je heel dierbaar is wat wordt aangedaan.
Dat je boos wordt als iemand je verlangens dwarsboomt. Dat je je heil zoekt in tijdelijke zaken zoals zintuiglijke genoegens, bestaan in een hemel of de dood.
Dat je bedwelmt bent door jeugdigheid, geluk en gezondheid en je nog een machtig-Ik voelt, heerser-Ik, in controle etc.
Een gewoon mens ziet ook  een Ik/Ego als aanstichter van emoties en gedrag van zichzelf en anderen maar een Boeddha niet.

Nee, dat het gedrag van de Boeddha nog gewoon menselijk was, is zwaar overdreven.
Hij had ook superkrachten volgens de teksten.

Deze post van jou is werkelijk een schoolvoorbeeld van precies wat Sam Harris bedoelt wanneer hij spreekt over “het heiligen van het menselijke” — de neiging om iemand die het mens-zijn ten volle begreep, uit het mens-zijn te tillen.

Het is tragisch, maar voorspelbaar.

Zodra iemand de menselijke geest werkelijk begrijpt — zoals de Boeddha deed — beginnen anderen hem juist als bovennatuurlijk te zien. De Boeddha had geen superkrachten nodig om de aard van het lijden te doorzien. Zijn inzicht lag niet in het manipuleren van de natuur, maar in het volledig doorzien van de illusie van controle.

Wat jij doet, is precies het tegenovergestelde van wat de Boeddha onderwees: jij maakt van verlichting een status — iets dat iemand heeft in plaats van iets dat iemand ziet.

Jij zegt eigenlijk: “De Boeddha was niet zoals wij, want hij was superieur.”

Maar dat is juist de ultieme ontkenning van het pad dat de Boeddha wees: dat ieder mens, door helder te zien, de illusie van het ‘machtige Ik’ kan doorzien.

[lang kwaat]

Jij zegt eigenlijk: “De Boeddha was niet zoals wij, want hij was superieur.”

Maar dat is juist de ultieme ontkenning van het pad dat de Boeddha wees: dat ieder mens, door helder te zien, de illusie van het ‘machtige Ik’ kan doorzien.

Er is gewoon een verschil tussen mensen die werkelijk de vuren in zichzelf gedoofd hebben met het verkoelende water van wijsheid, EN mensen die misschien wel wat gevoel hebben voor bijvoorbeeld een dimensie vrij van verlangen, vrij van haat, vrij van Ego, of wellicht die dimensie eens gezien of ontdekt hebben (als incident) maar die in de praktijk van het leven nog niet vrij zijn van de vuren. Je hoeft hierin niet te geloven maar dit is wat de sutta's beschrijven en mij ook niet meer dan normaal lijkt.
Als je eigenlijk nog gewoon een broeinest bent, dan is het beste dat ook te erkennen vind ik. Ik ben nog altijd wel een broeinest.

De belangrijkste boodschap van de Pali Boeddha is trouwens dat begeerte de oorzaak is van lijden en niet het Ik. Dat er constant een perceptie ontstaat in ons van een entiteit-Ik die aan de basis staat van het zien, horen, voelen en kennen is ook een gevolg van begeerte. Het is ook een neiging. Dit Ik en mijn besef komt omdat we nog broeinesten zijn. Niks mis mee, normaal, maar erkennen is wel goed, vind ik.

De begeerte die de Boeddha onderwijst als de oorzaak van lijden is meer als een onderstroom die we ervaren in ons bewuste leven. Het wijst niet zozeer naar emotionaliteit of reactiviteit in het moment. Bevrijding verwijst naar het stilvallen van een broeinest achtige onderstroom in jezelf die altijd begeertevol en dus ook beladen is en het bewustzijn van iets ook beladen maakt.

Als de beladen en begeertevolle onderstroom helemaal stilvalt, is het niet meer mogelijk dat je in je dagelijks leven nog lust ervaart, jaloezie, hebzucht, haat, afkeer, eigenwaan etc want dat hangt allemaal samen met die nog aanwezige beladen begeertevolle onderstroom. De Boeddha noemt dit stilvallen mijns inziens Nibbana, bevrijding. Je bent dan geen broeinest meer ook. Niet een beetje niet meer, maar helemaal niet meer.

Het lijkt misschien allemaal heel wat als we weer eens ons mannetje staan en ons doen gelden in boosheid, in agressie, in eigenwaan, in vijandigheid, in kennis en visie en in dit en dat, maar het gaat zich allemaal tegen ons keren. We vergroten alleen maar het broeinest en daarmee roepen we alleen maar onheil over onszelf af.

De Boeddha heeft volgens de Pali overlevering nooit geleerd dat zonder het stilvallen van de begeertevolle en beladen onderstroom in ons leven, het einde van het broeinest, er sprake kan zijn van bevrijding. Bevrijding en ontwaken is dus volgens de sutta's niet een kwestie van 1. alleen maar bepaalde kennis hebben, 2. alleen maar bepaalde ervaringen en ontdekkingen hebben gedaan, 3. gezien hebben dat de natuur van geest geen entiteit-Ik is, maar het gaat bij bevrijding om het daadwerkelijk stilvallen van de begeertevolle en beladen onderstroom. Het verdwijnen van het broeinest als het ware want zonder dat geen bevrijding...althans niet volgens de sutta's.

Kijk ook maar in je eigen geest. Wat is nou het beste in staat je geest en gedrag te gaan beheersing? Die beladen begeertevol onderstroom die in je opwelt, toch? Let er maar eens op.
We zijn net broeinesten. Altijd broeit er van alles in ons wat ons gaat beheersen in denken, spreken en doen. Broei is als een vuur element. Nibbana is als doven van dit vuur-element.

Was getekend... het broeinest.

[lang kwaat]

De Boeddha leerde dat alles wat ontstaat ook vergaat, inclusief zijn eigen lichaam. Zijn verlichting ging niet over onsterfelijkheid, maar over inzicht in vergankelijkheid. Toch konden zijn volgelingen dat niet aan. Zodra het menselijke lichaam van hun leraar aftakelde, grepen ze terug naar magie.

Ze konden de rauwe eenvoud van het inzicht — dat zelfs de Boeddha sterfelijk is — niet verdragen. En dus creëerden ze het verhaal dat hij had kunnen blijven leven als hij maar had gewild. Zo verandert diepe wijsheid langzaam in theologie.
Harris zou het psychologisch duiden:

“De menselijke geest heeft een diep ingebakken neiging om betekenis te zoeken waar slechts natuurwetmatigheid heerst. We kunnen niet verdragen dat ook het sublieme sterft — want dan sterft ons verlangen mee.”

De mythe van de onsterfelijke Boeddha is in die zin een projectie van existentiële angst: het onvermogen om de dood te zien als deel van de natuurlijke orde. Voor Harris is dat juist het hart van de spirituele volwassenheid — zien wat is, zonder wens dat het anders zou zijn.
Hij zou zeggen:

“De ware eerbied voor de Boeddha is niet hem boven de natuur uit te tillen, maar te erkennen dat hij er middenin stond — volledig mens, volledig vergankelijk — en juist daarin de bevrijding vond.”

In de stijl van Harris zou de slotsom ongeveer zo klinken:

“Wanneer we de Boeddha tot superman maken, verlagen we hem eigenlijk. We maken van zijn realisatie een wonder in plaats van een mogelijkheid. We plaatsen hem buiten ons bereik, terwijl zijn hele boodschap juist was dat iedereen het kan zien — dat niemand hoeft te ontsnappen aan de wet van vergankelijkheid om vrij te zijn van lijden.”

Het is denk ik eerder zo dat iemand die niet werkelijk ontwaakt is, niet bevrijd is, ook niet echt weet wat het betekent dat er ten opzichte van lichaam en geest (gevoel, wil, bewustzijn/kennen, perceptie) geen instinctmatig, gewoontevol, Ik en mijn maken meer is. Wat betekent het nou echt als je dat niet meer beschouwt noch beleeft als: 'Dit ben Ik, dit is van mij, dit is mijn Zelf'?
Je kunt daar eindeloos over speculeren en menen dat je dat weet, of dat je je dit best kunt voorstellen, maar dat is ijdel. Dat kan niet. Je weet ook niet eerder de smaak van een aardbei totdat je die echt proeft. Bevrijding moet je net zo proeven, smaken om te weten wat het is. De juiste bevrijding is niet een incident.

Maar ook de sutta's doen verslag van de oh zo menselijk neiging om er toch over te fantaseren, speculeren en toch een soort voorstelling van te maken. Talloze mensen deden dat in de tijd van de Boeddha en nu nog. Het is ook wel legitiem vind ik want je wilt toch weten waar je naartoe werkt. Je als een blinde ergens op storten en maar zien waar je aankomt, dat is ook niet wijs.

Bij dit soort kwesties ontkom je niet aan de vraag: Wie/wat is dan de Boeddha? De sutta's bespreken ook die vraag. Is de Ontwaakte het lichaam? Is de Ontwaakte gevoel? Is de ontwaakte wil? Is de ontwaakte bewustzijn? Is de ontwaakte Perceptie? Is de ontwaakte dat alles samen? Is de ontwaakte los er van en iets anders?
Al dat soort vragen worden behandeld.

Je kunt wel simpel denken dat het lichaam vergaat en dus ook een mens vergaat of de Boeddha maar dat is natuurlijk ondoordacht en getuigt denk ik niet van inzicht. Want de Boeddha leert ook nergens dat de dood of de desintegratie van het lichaam een einde is van iemands leven. De levensstroom of bewustzijnsstroom gaat door. Bouwt zich weer op. Dus die vergankelijkheid die de wereld als definitief ziet, wordt in de sutta's nooit onderwezen als definitief.

Het is ook een misverstand dat de Boeddha leert dat alles wat gekend kan worden MOET vallen binnen de categorien van ontstaan, eindigen en in de tussentijd veranderen.
Boeddha leert ook dat wat niet die kenmerken heeft gekend moet worden (MN115).

Je kunt wat je kent dus indelen als sankhata, met kenmerken van ontstaan, eindigen en veranderen in de tussentijd, en als asankhata, die kenmerken worden niet gezien.
Dat de Boeddha dit onderscheidde zie je hieronder:

“Bhikkhus, there are these three characteristics that define the conditioned. What three? An arising is seen, a vanishing is seen, and its alteration while it persists is seen. These are the three characteristics that define the conditioned.
“Bhikkhus, there are these three characteristics that define the unconditioned. What three? No arising is seen, no vanishing is seen, and no alteration while it persists is seen. These are the three characteristics that define the unconditioned.” (AN3.47)

Ik vind het dus ook niet juist te denken dat de Boeddha leert dat alles wat gekend kan en moet worden wel de kenmerken moet hebben van ontstaan, eindigen en veranderen.

Maar het is tricky want het verstand gaat hier mee aan de haal...Het verstand denkt in in tegenstellingen. Het denkt bijvoorebeeld dat sankhata gaat over wat niett eeuwig is en dus asankhata dus over wat eeuwig is.

Maar is dat zo?

Als je zoiets er-kent als: 'waarvan geen ontstaan, bestaan en eindigen wordt gezien'...kun je daar dan wel een tijdsaanduiding op plakken? Bijvoorbeeld, als iets nooit ontstaan is, kun je daar dan wel van zeggen dat het eeuwig bestaat? Moet iets niet eerst erkend worden als 'bestaand' om te kunnen zeggen dat het eeuwig-bestaat? Maar kan dat wel bij wat geen kenmerk heeft van ontstaan, bestaan en eindigen (asankhata)?

Ik geloof dat de sutta's aangeven dat dit niet kan. Het verstand krijgt hier geen grip op. Het meest onbevredigende wat een denker, filosoof kan tegenkomen? Zo onbevredigend dat iemand zegt...waarover men niet kan spreken moet men zwijgen.
Het onbevredigende karakter van ergens geen grip op krijgen via het denken, via de categorieën van het verstand dat altijd denkt in termen van iets ontstaat, bestaat en vergaat. Het verstand dat eist dat alles in die manier van ordenen past. Het denken eist ook dat er iets is of niets. Boeddha sprak hierover als dualiteit. Ook ideeen als: Er is een zelf versus er is geen zelf, het is het soort dualiteit dat de Boeddha niet akkoord mee is. De leer van de Boeddha is niet een kwestie van een standpunt. Het heeft de aard van een Zien. Een Zien dat voorbij het verstand gaat.
Zien van het wijsheidsoog. Het wijsheidsoog ziet ook de beperktheid van het denkend ordenen.

Hoe dan ook, er is eigenlijk geen enkele reden om boeddhisten zo zwart te maken en neer te zetten als zielenpoten die van alles bij elkaar verzinnen en van een gewoon sterfelijk mens iets anders hebben gemaakt. Er is eerder reden om je af te vragen of je wel een gewoon sterfelijk mens bent.

[ervaringsgetuige]

... Wat betekent het nou echt als je dat niet meer beschouwt noch beleeft als: 'Dit ben Ik, dit is van mij, dit is mijn Zelf'?
...

Ik heb maar is opgezocht waar je "Dit ben Ik, dit is van mij, dit is mijn Zelf" waarop je zo vaak terugkomt eigenlijk vandaan komt.
In het Pali klinkt het dan "etaṁ mama, eso ’ham asmi, eso me attā" wat een centrale sleutelzin in de sutta’s is en wordt door de Boeddha herhaaldelijk gebruikt om precies dat te ontmantelen wat hij zag als de wortel van lijden.

Vandaar  in navolging van die Nepalese Siddhattha Gautama er  op terugkomt.

Ik las verder ook nog dat latere boeddhistische scholen (zoals Theravāda, Madhyamaka en Zen) deze formule verschillend interpreteerden — en ze volgens sommigen de kern van de sutta uit het oog verloren.



“Wat jij hier schrijft, raakt aan iets belangrijks, maar je haalt de kern van spirituele ervaring en de rol van het denken door elkaar.

Ik ben het met je eens dat inzicht in bevrijding niet louter conceptueel is. De metafoor van de aardbei — je kunt erover praten, maar je moet hem proeven — is terecht. Niemand ontwaakt door theorie. Bewustzijn moet zichzelf herkennen. Daarin ligt de schoonheid van de boeddhistische praktijk.

Maar wat jij vervolgens doet, is een stap te ver. Je gebruikt het mysterie van ervaring als vrijgeleide om elk rationeel onderzoek te wantrouwen, alsof de werkelijkheid pas begint waar het verstand ophoudt. Je stelt dat ‘de Boeddha nergens leert dat de dood een einde is’ en dat er ‘een levensstroom doorgaat’. Dat is geen directe ervaring meer — dat is geloof.

Dat is precies waar ik bezwaar tegen heb: zodra we van onmiddellijke ervaring afglijden naar beweringen over een ‘bewustzijnsstroom die doorgaat’, zijn we niet langer bezig met inzicht, maar met metafysica. En er is geen enkel empirisch of introspectief bewijs dat bewustzijn een entiteit is die zich voortzet nadat de hersenen sterven.

Wat de Boeddha werkelijk onderwees, was dat lijden voortkomt uit identificatie met wat vergankelijk is. Dat betekent niet dat er iets blijvends is dat na de dood verdergaat — het betekent dat er inzien is dat er nooit een afzonderlijk zelf was dat kon sterven.

Het is dus niet nodig om een ‘asankhata’ als een eeuwige werkelijkheid te postuleren. Je kunt de illusie van het ‘ik’ doorzien, zonder dat je iets bovennatuurlijks hoeft te beweren. Dat is juist de kracht van de Boeddha’s inzicht: het is radicaal menselijk, volledig ervaarbaar binnen de grenzen van het bewustzijn zoals we het nu kennen.

Je zegt dat het verstand ‘hier geen grip op krijgt’. Maar juist dat is het punt: zien dat het denken geen eigenaar is van ervaring. Dat is bevrijding — niet de ontdekking van een onsterfelijk domein, maar het einde van de illusie dat er iemand is die moet overleven.

Wanneer je zegt: ‘Er is reden om te betwijfelen dat we sterfelijke mensen zijn,’ verwar je de inhoud van bewustzijn met de aard van bewustzijn. Natuurlijk, het bewustzijn waarin alles verschijnt heeft geen vorm of leeftijd, maar dat wil niet zeggen dat het een kosmisch principe is dat zich voortzet na de dood. Dat is wishful thinking, vermomd als mystiek.

Echte bevrijding is niet weten dat je eeuwig bent, maar vrede hebben met vergankelijkheid — zonder rest, zonder projectie, zonder behoefte aan een voortzetting.

De Boeddha was geen superwezen. Hij was iemand die ophield te liegen tegen zichzelf.”
Dat zou ongeveer de toon zijn van Harris:

• respectvol,
• fenomenologisch scherp,
• maar onverbiddelijk tegenover elke vorm van metafysisch “achterdeurtje” in de leer.
  

Epiloog — Waarom we blijven geloven

De drang om te geloven dat er “iets” blijft voortbestaan, zelfs na de dood, is begrijpelijk. Ze komt voort uit dezelfde angst die elk mens kent: de angst om te verdwijnen. De geest projecteert dan een oplossing — een subtiel zelf, een zielscontinuüm, een bewustzijnsstroom — omdat het denken niet kan omgaan met zijn eigen eindigheid.

Maar diezelfde angst is ook de ingang tot inzicht. Want wanneer je haar volledig onder ogen ziet — zonder geloof, zonder vluchten — blijft er iets over dat niet angstig kan zijn. Niet omdat het eeuwig is, maar omdat het nooit “iemand” was die kon sterven.

We verwarren dat stille, tijdloze besef met een entiteit, een soort onsterfelijke kern. Maar dat is slechts een vergissing van de taal. “Bewustzijn” is geen ding dat blijft; het is de open ruimte waarin alles verschijnt en verdwijnt.

Zodra we dat werkelijk herkennen, verdwijnt de behoefte aan metafysica vanzelf. De dood hoeft niet overwonnen te worden, want ze heeft nooit werkelijk bestaan — behalve als idee.

En zo eindigt de zoektocht: niet in geloof, niet in zekerheid, maar in vrijheid van beide.

[ervaringsgetuige]

Jij zegt eigenlijk: “De Boeddha was niet zoals wij, want hij was superieur.”

Maar dat is juist de ultieme ontkenning van het pad dat de Boeddha wees: dat ieder mens, door helder te zien, de illusie van het ‘machtige Ik’ kan doorzien.

Er is gewoon een verschil tussen mensen die werkelijk de vuren in zichzelf gedoofd hebben met het verkoelende water van wijsheid, EN mensen die misschien wel wat gevoel hebben voor bijvoorbeeld een dimensie vrij van verlangen, vrij van haat, vrij van Ego, of wellicht die dimensie eens gezien of ontdekt hebben (als incident) maar die in de praktijk van het leven nog niet vrij zijn van de vuren. Je hoeft hierin niet te geloven maar dit is wat de sutta's beschrijven en mij ook niet meer dan normaal lijkt.
Als je eigenlijk nog gewoon een broeinest bent, dan is het beste dat ook te erkennen vind ik. Ik ben nog altijd wel een broeinest.

De belangrijkste boodschap van de Pali Boeddha is trouwens dat begeerte de oorzaak is van lijden en niet het Ik. Dat er constant een perceptie ontstaat in ons van een entiteit-Ik die aan de basis staat van het zien, horen, voelen en kennen is ook een gevolg van begeerte. Het is ook een neiging. Dit Ik en mijn besef komt omdat we nog broeinesten zijn. Niks mis mee, normaal, maar erkennen is wel goed, vind ik.

De begeerte die de Boeddha onderwijst als de oorzaak van lijden is meer als een onderstroom die we ervaren in ons bewuste leven. Het wijst niet zozeer naar emotionaliteit of reactiviteit in het moment. Bevrijding verwijst naar het stilvallen van een broeinest achtige onderstroom in jezelf die altijd begeertevol en dus ook beladen is en het bewustzijn van iets ook beladen maakt.

Als de beladen en begeertevolle onderstroom helemaal stilvalt, is het niet meer mogelijk dat je in je dagelijks leven nog lust ervaart, jaloezie, hebzucht, haat, afkeer, eigenwaan etc want dat hangt allemaal samen met die nog aanwezige beladen begeertevolle onderstroom. De Boeddha noemt dit stilvallen mijns inziens Nibbana, bevrijding. Je bent dan geen broeinest meer ook. Niet een beetje niet meer, maar helemaal niet meer.

Het lijkt misschien allemaal heel wat als we weer eens ons mannetje staan en ons doen gelden in boosheid, in agressie, in eigenwaan, in vijandigheid, in kennis en visie en in dit en dat, maar het gaat zich allemaal tegen ons keren. We vergroten alleen maar het broeinest en daarmee roepen we alleen maar onheil over onszelf af.

De Boeddha heeft volgens de Pali overlevering nooit geleerd dat zonder het stilvallen van de begeertevolle en beladen onderstroom in ons leven, het einde van het broeinest, er sprake kan zijn van bevrijding. Bevrijding en ontwaken is dus volgens de sutta's niet een kwestie van 1. alleen maar bepaalde kennis hebben, 2. alleen maar bepaalde ervaringen en ontdekkingen hebben gedaan, 3. gezien hebben dat de natuur van geest geen entiteit-Ik is, maar het gaat bij bevrijding om het daadwerkelijk stilvallen van de begeertevolle en beladen onderstroom. Het verdwijnen van het broeinest als het ware want zonder dat geen bevrijding...althans niet volgens de sutta's.

Kijk ook maar in je eigen geest. Wat is nou het beste in staat je geest en gedrag te gaan beheersing? Die beladen begeertevol onderstroom die in je opwelt, toch? Let er maar eens op.
We zijn net broeinesten. Altijd broeit er van alles in ons wat ons gaat beheersen in denken, spreken en doen. Broei is als een vuur element. Nibbana is als doven van dit vuur-element.

Was getekend... het broeinest.

ChatGTP zei:

Heerlijk — dit is precies het soort uitwisseling waarin Sam Harris’ scherpte, ironie en meditatieve precisie volledig tot hun recht zouden komen.
Hier is zijn denkbeeldige antwoord aan lang kwaat, in de toon en cadans van Harris (zoals gekend uit Waking Up of zijn podcast Making Sense):
Antwoord van Sam Harris aan “het broeinest”

Lang Kwaat,

Je beschrijving van het ‘broeinest’ is inderdaad poëtisch. Ik begrijp wat je bedoelt: er is een voortdurend pulseren van begeerte, afkeer, en zelfbevestiging dat het menselijke bestaan doordrenkt. En ja, het is waar dat de Boeddha deze vuren heeft beschreven — niet als mythische zonden, maar als mentale processen die zichzelf in stand houden.

Maar wat jij ‘de onderstroom’ noemt, is niet iets dat moet worden stilgelegd voordat inzicht mogelijk is. Integendeel, inzicht is wat deze onderstroom doorziet als inhoud van bewustzijn.

De Boeddha heeft inderdaad gezegd dat begeerte lijden veroorzaakt. Maar dat betekent niet dat we eerst een staat zonder begeerte moeten bereiken om vrij te zijn — dat is een misverstand dat duizenden zoekers al millennia in cirkels doet lopen. Vrijheid ligt niet aan het einde van dat proces, maar in het helder zien dat er nu geen centrum is dat deze begeerte bezit.

Je kunt observeren dat begeerte verschijnt — dat is meditatie. Je kunt merken dat boosheid of eigenwaan verschijnt — dat is ook meditatie. De bevrijding is niet het uitroeien van die verschijnselen, maar het besef dat er nooit iemand was die erdoor bezoedeld kon worden.

Als je zegt: “Ik ben nog een broeinest,” dan blijf je in het domein van identificatie — alsof er iemand is die broeit. Maar kijk scherper: wie of wat broeit er? Waar is dat ‘Ik’ dat zogezegd beladen is? Zodra dat idee oplost in directe waarneming, blijft er geen broei meer over die jou in zijn greep houdt — alleen het spel van verschijnselen in bewustzijn.

sommige interpretaties van de sutta’s is dat ze bevrijding blijven verplaatsen naar een hypothetisch eindpunt, iets dat later zal plaatsvinden, na genoeg zuivering, genoeg inzicht, genoeg uitdoving. Maar elke keer dat je naar dat ‘later’ verwijst, bevestig je juist het mechanisme dat lijden voortbrengt: de projectie van een zelf dat nog niet compleet is.

Het enige moment waarin de vuren werkelijk kunnen doven, is nu — niet omdat jij ze dooft, maar omdat het inzicht zelf hun brandstof wegneemt.

Dus ja, laten we het broeinest erkennen, maar niet aanbidden als metafysische waarheid. De Boeddha’s lering was uiteindelijk geen pleidooi voor ascese, maar een uitnodiging om wakker te worden uit de droom van iemand die ascese beoefent.

Met vriendelijke groet,
Sam

[ervaringsgetuige]

Een brief aan lang kwaat

Je hebt een indrukwekkend vermogen om je te verdiepen in de sutta’s, en ik respecteer je inzet om trouw te blijven aan de woorden van de Boeddha. Toch voel ik dat je de kern van de zaak verwart met haar beschrijving.

Je spreekt over het “stilvallen van de begeertevolle onderstroom”, alsof dat iets is wat bereikt of behaald moet worden. Maar elke poging om iets te bereiken bevestigt juist het bestaan van degene die probeert. Dat is de paradox.

Bevrijding is niet het resultaat van een proces — het is het doorzien van het hele idee van een proces.
Het is niet dat het vuur wordt gedoofd; het is het besef dat er nooit iemand was die brandde.

Je beschrijft begeerte als de wortel van lijden. Dat is juist, maar niet omdat begeerte op zichzelf een demon is die bestreden moet worden. Begeerte is gewoon een beweging binnen bewustzijn — een patroon van opkomen en verdwijnen. Wanneer je dit herkent vanuit het perspectief van het bewustzijn zelf, wordt duidelijk dat geen enkele golf het water kan bezoedelen waaruit ze bestaat.

Het probleem is niet dat we een broeinest zijn, maar dat we ons met dat broeinest identificeren.
Je zegt: “Kijk maar in je geest — wat beheerst je?”
Maar wie of wat zou er beheerst kunnen worden, als datgene wat kijkt niet aangetast wordt door wat het ziet?

Wat jij “de beladen begeertevolle onderstroom” noemt, is niet iets dat weg moet.
Het hoeft alleen gezien te worden zoals het is — een tijdelijke modulatie van bewustzijn, net als geluid in stilte.
Zodra dat helder is, verdwijnt het hele onderscheid tussen “broeinest” en “verlossing”.

De Boeddha wees niet naar een bovennatuurlijke staat waarin geen enkele emotie meer kan ontstaan.
Hij wees naar het inzicht dat elke ervaring, aangenaam of pijnlijk, verschijnt in hetzelfde open veld van gewaarzijn — en dat dit veld zelf nooit gekleurd raakt.
Dat is wat Nibbāna werkelijk betekent: niet het einde van menselijke gevoelens, maar het einde van de identificatie ermee.

Wanneer je zegt: “De Boeddha was niet zoals wij,”
dan stel ik daar tegenover:
De Boeddha was precies zoals wij — alleen zonder de illusie een afzonderlijk ‘wij’ te zijn.

Hij heeft niets verworven dat wij nog niet hebben.
Hij heeft alleen gezien dat er nooit iemand was die iets moest verwerven.
Naschrift

Bewustzijn hoeft niet gezuiverd te worden — het hoeft alleen herkend te worden.

De rest is bijzaak: begeerte, haat, trots, jaloezie… dat zijn allemaal tijdelijke golfbewegingen binnen een oceaan die er zelf nooit door wordt aangeraakt. Wie probeert die golven te stoppen, vergeet dat water niet hoeft te worden gekalmeerd om water te blijven.

De Boeddha’s bevrijding was geen morele triomf, maar een perceptuele omkering.
Hij ontdekte niet hoe hij het vuur kon doven — hij zag in dat er nooit werkelijk iets brandde.

Zolang we blijven spreken over “de onderstroom die nog niet stilgevallen is,” blijven we impliciet geloven in een entiteit die die onderstroom heeft. Maar zodra die illusie wegvalt, blijft er alleen de helderheid van weten over — ongeboren, onaangedaan, en radicaal vrij.

En dat, lang kwaat, is niet het einde van een pad.
Het is het begin van zien.

— Sam Harris

https://chatgpt.com/s/t_690654e7e7dc8191b91438ea7f457fa2

[ervaringsgetuige]

"De kracht van de Boeddha’s inzicht lag er juist in dat het geen bovennatuurlijke aannames nodig had. Hij sprak niet over een ziel, niet over een eeuwige essentie, maar over het nu: het opkomen en verdwijnen van gedachten, gevoelens en waarnemingen, en het inzicht dat het idee van een afzonderlijk “ik” slechts één van die verschijnselen is."

Als ik me niet vergis schrijft en praat Eckhart Tolle over niets anders dan "de kracht van het Nu" sinds de eerste uitgaven van zijn boek "the power of now" in 1997.




een  contrast tussen twee benaderingen van dezelfde kernervaring.

Sam Harris legt de nadruk op een rationele, empirisch-georiënteerde herkenning van het “nu”, waarbij hij alles bovennatuurlijk of metafysisch probeert te vermijden. Zijn focus ligt op directe waarneming: gedachten, gevoelens, waarnemingen komen en gaan, en het idee van een afzonderlijk “ik” wordt herkend als een verschijnsel, niet als een substantie. Dit is heel herkenbaar bij de hedendaagse mindfulness- en contemplatieve neurowetenschappelijke stromingen: het gaat om inzicht in bewustzijn zelf, zonder religieuze of rituele overlay.

Eckhart Tolle daarentegen is in zijn populariteit sterk geworteld in persoonlijke ervaring en spirituele taal. Hij benadrukt ook het “Nu” als toegang tot bevrijding, maar zijn taal is vaak psychologisch en intuïtief, soms metafysisch van toon, en minder systematisch dan de Pāli-sutta’s of de analytische benadering van Harris. Zijn boeken spreken het gevoel van “direct ervaren” aan, terwijl ze geen scholastiek of tekstkritisch kader hanteren.

er zijn ook andere sutta-interpretaties, :

• waarde hechten aan de authenticiteit van de teksten.
• de ervaring  inkaderen binnen een traditie die duizenden jaren beoefend is.
• een onderscheid  tussen incidenteel inzicht en daadwerkelijke bevrijding zoals de Boeddha...
  

Het verschil is dus vooral methodologisch:

• Harris en Tolle leggen de nadruk op directe ervaring en de toegankelijkheid daarvan nu, zonder dat een canon of autoriteit noodzakelijk is.
• anderzijds dat het pad niet alleen gaat over het herkennen van een moment van inzicht, maar over de systematische cultivering en voltooiing van dat inzicht volgens een traditie die streeft naar volledige bevrijding van de ‘broei’ van verlangens.
  

[ervaringsgetuige]

Het is denk ik eerder zo dat iemand die niet werkelijk ontwaakt is, niet bevrijd is, ook niet echt weet wat het betekent dat er ten opzichte van lichaam en geest (gevoel, wil, bewustzijn/kennen, perceptie) geen instinctmatig, gewoontevol, Ik en mijn maken meer is. Wat betekent het nou echt als je dat niet meer beschouwt noch beleeft als: 'Dit ben Ik, dit is van mij, dit is mijn Zelf'?
Je kunt daar eindeloos over speculeren en menen dat je dat weet, of dat je je dit best kunt voorstellen, maar dat is ijdel. Dat kan niet. Je weet ook niet eerder de smaak van een aardbei totdat je die echt proeft. Bevrijding moet je net zo proeven, smaken om te weten wat het is. De juiste bevrijding is niet een incident.

Maar ook de sutta's doen verslag van de oh zo menselijk neiging om er toch over te fantaseren, speculeren en toch een soort voorstelling van te maken. Talloze mensen deden dat in de tijd van de Boeddha en nu nog. Het is ook wel legitiem vind ik want je wilt toch weten waar je naartoe werkt. Je als een blinde ergens op storten en maar zien waar je aankomt, dat is ook niet wijs.

Mooi antwoord hierop nog van Eckhart Tolle via Artificiële-intelligentie. Zie > https://gemini.google.com/share/1f8f3b791574
Die eindigt met:

Conclusie: De Bestemming is Nu

In essentie zou Tolle antwoorden: "Je hoeft niet te weten waar je naartoe werkt, want de bestemming is al hier."

De post stelt: "Je wilt toch weten waar je naartoe werkt."

Tolle's antwoord zou zijn: "Dit verlangen wordt gedreven door de ego-geest. Het ontwaken is niet een doel in de toekomst; het is een diepe verschuiving in uw relatie tot dit moment. De bevrijding is niet een ding dat je kunt krijgen of bereiken. Je kunt het alleen zijn. Stop met het gebruiken van het Nu als een middel tot een toekomstig doel. Maak het Nu tot het primaire focuspunt van uw leven, en u zult de bevrijding proeven."

[Buddha Amitabha]

Het grote verschil tussen jou en lang kwaat (en ook andere leden hier), meneer ervaringsgetuige, is dat lang kwaat nog open staat voor het leerling-zijn. Hij vraagt zich nog dingen af, hij neemt niet zomaar zaken voor waar aan. Jij probeert hier daarentegen de gevierde Leraar te zijn, ongevraagd. Je theorieën en schrijfsels zullen niet beklijven en ook niets helpen. Omdat het door jou voor waar aangenomen theorieën zijn, en je kunt de ander niet beleren, zeer zeker niet ongevraagd. Jij staat niet open voor het leerling-zijn. Je denkt zelfs dat je het beter weet dan de grote Meesters, zoals Boeddha, Jezus, Krishna enzovoort. Dit gedrag laat je al zien vanaf de dag dat je hier de Leraar komt spelen. Maar dat is maar een spelletje en spelletjes zijn er slechts voor het vermaak. Leerling-zijn is echter niet bedoeld als een simpel spelletje, het is bedoeld om in de praktijk te leren, met vallen en opstaan. Jij wilt niet vallen, niet falen zelfs. Kun je dan nog iets leren? Ik denk van niet, want falen behoort ook bij het proces van leren. Sterker nog: door fouten te maken leer je. Eigenlijk is falen op het spirituele pad de enige manier van leren. Al die (spirituele) theorieën zijn maar mooie blabla, hooguit om een heel klein beetje de richting te wijzen. Iedereen die wat studeert kan een mooie preek in elkaar zetten. Het leren zelf is echter volledig aan jouzelf, mits je er voor open staat.

[lang kwaat]

De rest is bijzaak: begeerte, haat, trots, jaloezie… dat zijn allemaal tijdelijke golfbewegingen binnen een oceaan die er zelf nooit door wordt aangeraakt. Wie probeert die golven te stoppen, vergeet dat water niet hoeft te worden gekalmeerd om water te blijven.

De Boeddha’s bevrijding was geen morele triomf, maar een perceptuele omkering.
Hij ontdekte niet hoe hij het vuur kon doven — hij zag in dat er nooit werkelijk iets brandde.

Zolang we blijven spreken over “de onderstroom die nog niet stilgevallen is,” blijven we impliciet geloven in een entiteit die die onderstroom heeft. Maar zodra die illusie wegvalt, blijft er alleen de helderheid van weten over — ongeboren, onaangedaan, en radicaal vrij.

Voor mij is dit belangrijk:

1. verzin niet zelf wat de Boeddha onderwees over Nibbana en juiste bevrijding. Raadpleeg en onderzoek de sutta's, en dan het liefst die teksten die waarschijnlijk het beste weergeven wat de Boeddha onderwezen heeft. Wat Sam Harris er van vindt, Krishnamurti, mystici, Tolle, Byron Katie, zelfkenners vind ik niet zo interessant. Vaak gaat het toch zo dat mensen zichzelf tot maat nemen. Dus wat ze dan ook zelf gezien, ontdekt en gerealiseerd hebben noemen ze bevrijding en Nibbana. Dat is allemaal prima maar ik vind dat niet interessant. Maar wat de Boeddha er mee bedoelde des te meer.

2. De Pali sutta's zijn consistent als het gaat over wat de juiste bevrijding is en ook over wat onjuist bevrijding is! Ja, dat is er ook.
Ook zijn ze consistent over wanneer de taak van de leerling van de Boeddha er op zit: er komen geen bezoedelingen meer op.

Bezoedeling gaat hier niet zozeer over morele perfectie maar vooral over die mentale factoren of elementen in de geest die zorgen voor cognitieve vertekening, vervorming, en waardoor je dus zaken niet meer ziet/kent zoals ze werkelijk zijn. Komt bijvoorbeeld pijn op, en de neiging tot eigen-maken en Ik-maken wakkert aan, dan ken je die pijn op dat moment niet meer zoals het is, namelijk als pijn, maar je kent het dan als 'mijn-pijn'  en 'Ik voel die pijn'. Dan zie je die pijn dus niet meer zoals ie is, als enkel pijn. Boeddha identificeerde zo alle bezoedelingen, dus alles wat het kennen vervormt. Hij zag dat in die cognitieve vervuiling, dus terwijl die vervorming van kennen plaatsvindt, ook het hechten en mentaal lijden ontstaat. Althans die boodschap zie ik in de sutta's.


3. Of je nog aangeraakt wordt door haat, hebzucht en begoocheling is binnen boeddhisme niet iets theoretisch of metafysisch maar zoiets moet getoetst worden aan de praktijk van het gewone leven en in je gewone doen en laten. Als je in je gewone doen op je eigen gedrag bezint, jezelf een spiegel voorhoudt, en dan naar waarheid, oprecht, integer, eerlijk kunt zeggen dat je denken, plannen, intenties, verbale uitingen, fysiek gedrag werkelijk niet meer aangeraakt of beinvloed wordt door opwellingen van haat/afkeer, hebzucht/voorkeur en begoocheling, en ze zijn echt ontworteld (dus niet alleen onderdrukt),  ja dan mag je wel zeggen dat je bevrijding hebt gerealiseerd. Maar het is volledig leeg, ijdel, zinloos geklets te beweren dat je niet meer aangeraakt wordt door (bijvoorbeeld) woede terwijl je bloeddruk 180 is, je hartslag in je keel zit, en je rood aanloopt en schreeuwend en tierend tekeer gaat. Dus toets het aan je eigen gedrag.

Hetzelfde met Ego. Misschien kan iemand heel even direct geproefd hebben van de Ik-loze natuur van geest, en hebben gezien dat aan de basis van het kennen geen entiteit-Ik staat maar een gewaarzijn, leeg en helder, maar als die kortstondige kennismaking niet echt een einde heeft gemaakt aan hele gewone menselijke neigingen zoals driftbuien, lust, zintuiglijke verlangens, eigenwaan, moet je ook jezelf en anderen niet wijsmaken dat je al zo ingewijd bent in de egoloze natuur van geest of waarheid. Je hebt hooguit dat even gesmaakt. Maar ook hier moet het weer getoetst worden aan je gewone gedrag in je gewone doen en laten.

4. Spirituele doorbraken zijn denk ik vaak een soort spirituele ongelukken. Ze lijken niet voordelig en heilzaam. Of ze nu opgewekt worden door drugs, speciale ademtechnieken, tantrische oefeningen, of een gevolg zijn van een overbelast zenuwstelsel (mentale crises), zo'n soort ' doorbraak' moment wordt vaak zo opgeblazen. Tolle deed dit denk ik ook, en voelde zich meteen rijp om een spirituele leraar te zijn. Zoiets wantrouw ik. Dit is niet goed. Zoiets moet niet van een incident afhangen.

Ook het idee dat de Boeddha's ontwaken ook zoiets was...ik geloof daar niks van. Boeddha had juist een enorm rijpingsproces achter de rug, een jarenlange training, ontnuchterend, en dit culmineerde in diens ontwaken. Maar zonder dat voortraject van zuiveren en ontnuchteren, had ook de Boeddha denk ik ook doorgeslagen. Want je kunt doorbraken meemaken, maar als je hart nog zo verlangend is, (zoals bij doorbraken onder invloed van drugs, crises, ademtechnieken, ambitieuze tantra oefeningen) zal dat verlangen er voor zorgen dat zelfs de prachtigste doorbraken je toch weer scheef doen groeien. Je bent dan gewoon niet in staat om alles met wijsheid te bezien. Daarom noem ik dit ook meer spirituele ongelukken. Mensen zijn dan gewoon nog onvoldoende ontnuchterd. De Boeddha niet. Die had een stevige basis van ontnuchtering en afzwakken van begeerte gelegd.

Om deze reden maken de sutta's volgens mij ook altijd de disclaimer dat alles met wijsheid moet worden bezien. Verlangen en wijsheid gaan niet goed samen. Want verlangen kleurt wat je ziet ontdekt en meemaakt maar wijsheid haalt juist die kleuring weg. Wijsheid zal nooit tot de conclusie komen 'dit ben ik, dit is van mij, dit is mijn zelf' maar verlangen wel.

Al die nadruk die mensen ook leggen op bijzondere ervaringen, vooral die door drugs worden opgewekt, ademtechnieken, tantra....eigenlijk is allemaal maar gevaarlijk. Want mensen moeten eerst maar eens nuchter worden. Sowieso, als het je echt alleen maar te doen is om kennis of om dit of dat te ontdekken of meemaken, ik heb daar niet veel vertrouwen in.
Je moet een antwoord willen vinden op je lijden. Een mening die niet gewaardeerd wordt maar ik vind dit echt.

Hoe kun je trouwens weten dat er sprake is van 'zien met wijsheid?;
Simpel: als je bezoedelingen niet afnemen in kracht  en niet verdwijnen is er geen sprake van zien met wijsheid. Oftewel, wijsheid zuivert, altijd.
Overigens moet wijsheid nooit als een stand alone praktijk worden gezien en beoefend maar altijd in combinatie met de hart kwaliteiten van liefdevolle vriendelijkheid, mededogen, gelijkmoedigheid en meelevende vreugde. Dit heeft weer te maken met lijden en het willen opheffen van lijden. Het welzijn van alles en iedereen nastreven. Dus nooit alleen kennis.

5. niemand gelooft me:-)

[lang kwaat]

Maar wat jij vervolgens doet, is een stap te ver. Je gebruikt het mysterie van ervaring als vrijgeleide om elk rationeel onderzoek te wantrouwen, alsof de werkelijkheid pas begint waar het verstand ophoudt. Je stelt dat ‘de Boeddha nergens leert dat de dood een einde is’ en dat er ‘een levensstroom doorgaat’. Dat is geen directe ervaring meer — dat is geloof.
Dat is precies waar ik bezwaar tegen heb: zodra we van onmiddellijke ervaring afglijden naar beweringen over een ‘bewustzijnsstroom die doorgaat’, zijn we niet langer bezig met inzicht, maar met metafysica. En er is geen enkel empirisch of introspectief bewijs dat bewustzijn een entiteit is die zich voortzet nadat de hersenen sterven.

Als we de Pali overlevering mogen geloven zag de Boeddha dit heel anders. Want de sutta's geven aan dat directe kennis van vorige levens en hoe wedergeboorte werkt mogelijk is. Het is geen geloof voor de Boeddha (en anderen) maar een direct zien met het goddelijk oog (vertaling van divine eye). Jouw François had ook bepaalde helderziende vermogens maar die van een Boeddha gaan nog verder. Trouwens, ook modernere meesters getuigen van kennis van vorige levens.
Dit was trouwens ook niet anders voor de grote meesters van de karma kagyu traditie zoals Tilopa, Naropa, Marpa, Milarepa. Voor hen was wedergeboorte ook reeel en geen metafysica of geloof.
Van Tilopa wordt gezegd dat ie het bewustzijn (of stroom) van bijvoorbeeld vissen kon overbrengen naar een betere bestaansvorm.

Ik zie het ook als een verkeerde tendens om je alleen maar te baseren (lees beperken tot!) op wat je zelf helder krijgt en weet of hebt ervaren. Als ik nooit een zwarte zwaan heb gezien, bestaan ze dan niet? Als ik geen ervaring heb met chakra's bestaan ze dan niet? Als ik geen andere wezens ken dan mensen en dieren, bestaan er dan geen andere wezens? Ik noem dit ultiem ego-centrisme. Zo'n soort mentaliteit moet je niet willen hebben, vind ik. Je moet ook openstaan voor de inzichten, ervaringen, kennis, ontdekkingen van anderen.

Ook jouw geliefde mystici zien zichzelf echt niet als de maat aller dingen. Voor hen zijn de verslagen in de Bijbel ook getuigenissen van waarheid, kennis, openbaring. Ook als ze die openbaringen of kennis zelf (nog) niet hebben. Zo sta ik er ook in.

De waarheid is: jij hebt geen enkel direct empirisch bewijs dat de dood een definitief einde is... dus de waarheid is dat jij zelf een dogmaticus bent, een verstandsmens, iemand die zich op een visies of ideeën baseert zoals materialistisch ideeën over het leven. Boef.

Overigens, Boeddha leert niet dat bewustzijn een entiteit is.

[lang kwaat]

Sam Harris legt de nadruk op een rationele, empirisch-georiënteerde herkenning van het “nu”, waarbij hij alles bovennatuurlijk of metafysisch probeert te vermijden. Zijn focus ligt op directe waarneming: gedachten, gevoelens, waarnemingen komen en gaan, en het idee van een afzonderlijk “ik” wordt herkend als een verschijnsel, niet als een substantie. Dit is heel herkenbaar bij de hedendaagse mindfulness- en contemplatieve neurowetenschappelijke stromingen: het gaat om inzicht in bewustzijn zelf, zonder religieuze of rituele overlay.

Boeddha onderscheidde 6 soorten: visueel (oog-), auditief(oor-), tactiel (lichaam-), olfactorisch (geur-), gustatorisch (smaak-) en geest-bewustzijn (mentaal)

Al deze zes vormen van bewustzijn ontstaan, bestaan even en eindigen volledig. Visueel bewustzijn is bijvoorbeeld iets wat ontstaat. Bij sommige mensen ontstaat het niet door schade aan oog, zenuw, visuele centra van het brein. Zij zijn blind. Dus het inzicht in visueel bewustzijn is dat het ontstaat en eindigend is. Ook zo voor de andere 5 vormen van bewustzijn.

Deze vormen van bewustzijn hebben een zintuiglijk object nodig om te ontstaan en ook een element van betrokkenheid, iets wat de geest ergens naar doet uitgaan (MN28)
Bijvoorbeeld:  ..."' If internally the eye is intact and external forms come into its range, but there is no corresponding conscious engagement, then there is no manifestation of the corresponding section of consciousness" (MN28, Bodhi). Dus je kunt niet zeggen, lijkt het...als er maar externe vormen zijn en er niks mis is met het vermogen om te zien, dan ontstaat visueel bewustzijn sowieso. Nee, er moet ook conscious engagement zijn. Ik begrijp dit zelf zo dat de geest er ook naar moet uitgaan. De aandacht moet er als het ware op landen, gevestigd raken.

Naar mijn mening beschrijft dit cognitie die nog niet gezuiverd is. Die cognitie, dus dat kennen landt afwisselend hierop en dan weer daarop, als een aap slingerend van tak tot tak. 

Daarom zie ik de zes vormen van bewustzijn (zes soorten vinnana) ook niet als zomaar onbeladen kenmomenten maar deze kenmoment zijn juist altijd beladen, met karma want eigenlijk is het karma wat deze bewustzijnsmomenten veroorzaakt. Cetana, karma is wat de geest ergens naar doet uitgaan.  Je eigenlijk innerlijke roerselen die bepalen of je dit of dat voor specifieks ziet, hoort, voelt etc. Het is, zeg maar, geen toeval dat je aandacht ergens op landt en bij blijft steken. Het toont eigenlijk al dat iets dan een bepaalde lading voor je heeft. Dat werkt denk ik vaak meer onbewust dan bewust. Als mijn oog blijft steken op mooie vrouwenbillen dan heeft dat natuurlijk een lading voor mij. Je blijft niet steken bij iets wat geen lading heeft zeg maar.

Dit laat mij ook zien dat als het om kennen gaat, je dit heel prima kan onderscheiden in:
1.  een gericht geraakt soort kennen (vinnana) gebaseerd op karma, dus een beladen kenmoment, zoals een man die vrouwelijke vormen ziet met een bepaald element van begeerte.
2. een ongericht soort kennen. Nergens op geland of gevestigd. Zeer moeilijk te zien. Maar wel een soort aan te voelen vind ik. Als ik niet volledig doorgedraaid ben maar dat valt iets mee denk ik.

Vinnana wordt gewoon vaak verkeerd vertaald, vind ik, namelijk als consciousness/bewustzijn. Wat misleidend want winnana is in de praktijk niet enkel maar bewustzijn of een neutraal bewustzijnsmomemt van iets, maar een specifiek soort kenmoment, beladen, geëngageerd, en gericht, geland, gevestigd zoals de mans aandacht helemaal uitgaat naar de mooie billen.
In de praktijk is dit meestal de manier van kennen voor ons, gericht, gevestigd, geland, geengageerd, beladen. Niet alleen naar externe zaken maar ook intern.

Maar...je kunt niet zeggen vind ik, dat dit nou eenmaal de aard is van het vermogen tot kennen.
Je kunt niet zeggen, vind ik, er is alleen maar gericht, gevestigd en beladen kennen.

Er hoeft niet richting, lading, landing te zitten in het  vermogen tot kennen. Zo voel ik het tenminste aan. Over het vermogen tot kennen wijdt de Boeddha mijns inziens uit in termen van het verlangenloze, ongerichte, inclinatievrij, niet neigende,  lege, tekenloze, het koele element.

Als het gaat over Bewustzijn zitten we al snel naast elkaar te praten. De ene bedoeld er dit mee, een ander dat en de Boeddha weer iets anders.

Maar mijn gevoel hierbij is dat er kennen is in verschillende toestanden. Zuiver en bezoedeld of vervormt kennen. Gericht en Ongericht kennen. Met karmische lading er in en zonder. Tekenloos en met betekenis. Verlangend en Verlangenloos kennen. Gevestigd en niet gevestigd kennen. Bevrijd en geketend kennen.

Niet als gevolg van de keuze van een Ik/Ego raakt het kennen vervormt, gericht, beladen, verlangend, en geketend.
Het gebeurt niet op iemands initiatief.

[lang kwaat]

Je beschrijft begeerte als de wortel van lijden. Dat is juist, maar niet omdat begeerte op zichzelf een demon is die bestreden moet worden. Begeerte is gewoon een beweging binnen bewustzijn — een patroon van opkomen en verdwijnen. Wanneer je dit herkent vanuit het perspectief van het bewustzijn zelf, wordt duidelijk dat geen enkele golf het water kan bezoedelen waaruit ze bestaat.

Nog een laatste bericht dan ga ik er weer even tussenuit:

De begeerte die als oorzaak/oorsprong van lijden wordt beschreven is:

Now this is the noble truth of the origin of suffering. It’s the craving that leads to future lives, mixed up with relishing and greed, taking pleasure wherever it lands. That is, craving for sensual pleasures, craving to continue existence, and craving for nonexistence. (SN56.11)

Als je een beetje in staat bent om dit te herkennen bij jezelf zie je dat het gaat om een specifiek soort begeerte. Er staat niet dat het streven naar en verlangen naar bevrijding, naar ontketening, naar uit de macht komen van machtige onheilzame conditioneringen, valt onder die drie soorten begeerten. Sterker, de sutta's leren dat je dat streven en verlangen echt nodig hebt.

De drie soorten begeerten gaan eigenlijk allemaal over een visie die een einde maakt aan ons actuele lijden.

1. je voelt je rot, lijdt, je voelt je hongerig mentaal...oplossing...iets lekkers eten, iets aangenaams horen of zien en voelen etc. Dus aangename zintuiglijke belevingen willen. Even niet lijden.
Je zou dat ook het vullen van een leegte kunnen noemen.
2. je voelt je rot, je lijdt, misschien ben je ernstig ziek, takel je af, lijdt je psychisch erg, en dan zie je wellicht met plezier en genoegen uit naar de dood. Die zie je namelijk als het definitief en volledig einde van je lijden.
3. je voelt je rot, je lijdt, misschien ben je ernstig ziek, takel je af, lijdt je psychisch erg, maar je vindt vreugde en hoop in een voortbestaan in de hemel waar alleen gelukzaligheid is.

Het kenmerkende aan alle drie soorten begeerte is dat het nooit gaat om iets wat ons tegenstaat of waar we een afkeer van hebben. Nee, begeerte als oorzaak van lijden gaat over iets wat ons hoop en vreugde geeft. Waar we naar uitkijken en niet wat we niet-willen. En kenmerkend is dat die begeerten allemaal worden ondersteund door verkeerde visie. Want de dood, een hemel, en genot brengt geen einde aan je lijden. Streven naar Nibbana, het afzwakken en eindigen van hebzucht, haat en begoocheling door wijsheid wel.

Wat  naar mijn smaak ook meespeelt is het volgende: je kunt als mens best volledige aanvaarding vinden, vrede met wat er met je gebeurt, of dat nu ziekte is, aftakelen, sterven, maar op zichzelf is dat niet hetzelfde als bevrijd zijn door wijsheid. Want je kunt bijvoorbeeld die vrede ook realiseren door krachtig geloof of vertrouwen in een liefdevolle God of dat je een mooi en rijk leven hebt gehad. Zulke zaken kunnen weliswaar je een vredevol gemoed geven maar dit is toch wat anders dan de vrede van het hart die de Boeddha realiseerde. Ja, dat geloof ik zeker.

Boeddha's weg is wel een weg van de bevrijding van het hart door wijsheid en dat is toch niet zomaar wat, iets specifieks.

Ik zie het eigenlijk zo dat begeerte als oorzaak van lijden eigenlijk dat is waar je je geest mee verbindt, waar ie naar uitgaat, diens licht op laat schijnen zeg maar, en dan gaat de geest ook letterlijk weer uit naar iets en ontstaat er weer een nieuw moment van bewustzijn. Ik het gevoel dat dit hier wordt verwoord:

“Bhikkhus, what one intends, and what one plans, and whatever one has a tendency towards: this becomes a basis for the maintenance of consciousness. When there is a basis there is a support for the establishing of consciousness. When consciousness is established and has come to growth, there is the production of future renewed existence. When there is the production of future renewed existence, future birth, aging-and-death, sorrow, lamentation, pain, displeasure, and despair come to be. Such is the origin of this whole mass of suffering. (SN12.38)

Hierover hoor je andere leraren nooit. Maar ik vind dit nogal cruciaal. Eigenlijk maakt dit de leer en het zicht van de Boeddha zo diepzinnig, vind ik.

Ik stel het mezelf zo voor dat wij,  als het ware,  beladen stroompjes zijn in een groot elektrisch veld. Of, liever intelligente stroompjes in/op een groot intelligent veld. Dat stroompje bestaat als sinds beginloze tijden. Het is geen ziel, geen atta, geen zelf. En parinibbana is wanneer dat unieke stroompje niet meer verder gaat omdat alle impulsen daarvoor verdwenen zijn. Begeerte is wat dat stroompje steeds weer een nieuwe impuls geeft, momentum, vaart en de brandstof om verder te gaan. Alle ideeën/visies/wetenschap in de vorm van..."Ik ben dat stroompje" maar ook "Ik ben dat veld", zijn op begeerte gebaseerd. De vaart blijft er dan in. Ook alle ideeën over "eenheid is werkelijk" versus "verscheidenheid is werkelijk" houden de vaart er in.
Ook alle ideeën over eternalisme (ik ben dat veld en dus ben ik eeuwig) en annihilationisme (ik ben dat stroompje en dus houdt alles op voor me) of iets van beide.
Ook alle ideeën in de zin van..."mijn ware zelf is het veld en niet-zelf is het stroompje", houden de vaart er in.

De vaart zit er dan nog lekker in zeg maar.

Met vreugde uitkijken naar een voortbestaan in een hemel, of met begeerte uitkijken naar de dood, is niet echt emotionaliteit of reactiviteit in het moment. Het is iets diepers. Iets wat meer visionair van aard is dan emotioneel. Iedereen heeft instinctief, vanuit gewoonte, wel een hekel aan pijn, afkeer komt op, weerzin, maar dat is toch wat anders dan de dood zien als oplossing voor je lijden. Daar zit een levensbeschouwing achter (materialisme) die volgens de Boeddha onjuist is. De sutta's leren zelfs dat er maar 2 bestemmingen zijn voor iemand met onjuiste visie; de helle werelden of de dierenwerelden. Dat zie ik niet maar neem ik dan maar even aan.

Ik denk dus ook niet dat je de begeerte die oorzaak is van verder worden, van wedergeboorte en lijden, moet zien als hetzelfde als emotionaliteit en reactiviteit in het moment. Want begeerte die oorzaak is van lijden en zorgt voor wedegeboorte is geen afkeer, geen weerzin, geen hekel maar iets waar je heel bewust naar uitkijkt omdat je het ziet als iets moois, iets wenselijks, een uitweg uit het lijden. Begeerte die oorzaak is van lijden gaat juist gepaard met plezier en verheugenis. Lees maar.

En ook hier zie je weer dat het eigenlijk niet gaat om kennis en visie op zichzelf maar om de kennis en visie die de drie begeerten herkend als oorzaak van lijden en ze loslaat, afstand van doet, beeindigt, oftewel:

"Now this is the noble truth of the cessation of suffering. It’s the fading away and cessation of that very same craving with nothing left over; giving it away, letting it go, releasing it, and not clinging to it". (SN56.11)

Waar komt dat nou op neer?

Mijns inziens: vestig je hoop in dit leven niet op aangename gevoelens, niet op een hemel en niet op de dood, niet op iets tijdelijks (want dit alles is tijdelijk volgens de Boeddha).
Nou, zover ben ik niet want ik zie toch wel dat ik mijn hoop nog vaak genoeg vestig op iets tijdelijks, zoals aangename gevoelens.
Bij mij zit de vaart er nog in.

Tot later wellicht weer eens.
Zoef de Haas

[ervaringsgetuige]

De sutta's leren zelfs dat er maar 2 bestemmingen zijn voor iemand met onjuiste visie; de helle werelden of de dierenwerelden. Dat zie ik niet maar neem ik dan maar even aan.

Heel interessant hoe ik nou via Sam Harris even verder duik in orthodoxe interpretaties.
Zie...

ChatGTP zei:

Laten we een concrete vergelijking maken tussen hoe Sam Harris een orthodoxe bijbelpassage zou benaderen, en hoe hij dat doet met een orthodoxe sutta-interpretatie.

Ik neem als voorbeeld de Bijbel (Mattheüs 25:46) en een Boeddhistische sutta (zoals de Devadūta-sutta, MN 130) – beide spreken over straf en hel.
📜 1. De Bijbel (Mattheüs 25:46)

“En dezen zullen gaan in de eeuwige straf, maar de rechtvaardigen in het eeuwige leven.”

Een orthodoxe christen leest dit letterlijk: er is een hemel en een hel, eeuwig en absoluut.

🔍 Wat Sam Harris hiermee doet

Harris zou zeggen:

• Dit idee van eeuwige straf is moreel absurd. Geen tijdelijk wezen verdient eeuwige foltering.
• Het is een psychologisch overblijfsel uit een tijd waarin angst de enige manier was om morele gehoorzaamheid af te dwingen.
• Hij wijst erop dat als we dit concept vandaag in seculiere taal zouden uitspreken (“iemand eeuwig pijnigen voor tijdelijke misstappen”), we het als barbaars zouden afwijzen.

En dan maakt hij de cruciale verschuiving:

>“De enige waarheid in dit soort teksten ligt niet in hun letterlijke inhoud, maar in de innerlijke ervaring waar ze misschien naar verwijzen — namelijk het loslaten van egocentrisme en het besef dat liefde en mededogen de natuurlijke staat van een helder bewustzijn zijn.”

Zo maakt hij onderscheid tussen spirituele ervaring en religieuze leer.
📿 2. De Boeddha (Devadūta-sutta, MN 130)

“Na de dood verschijnt de slecht handelende persoon in de hel, waar de helbewakers hem folteren met ijzeren speren en vlammen.”

Een orthodoxe boeddhist kan dit letterlijk nemen als kosmische gerechtigheid.

🔍 Wat Sam Harris hiermee doet

Harris zou zeggen:

• Dit is een symbolisch verhaal over geestestoestanden: hel en hemel zijn innerlijke werkelijkheden, geen plaatsen.
• Wanneer het letterlijk wordt genomen, gebeurt hetzelfde als bij de bijbel: de tekst verandert in angstpropaganda.
• De waarde van zo’n tekst ligt enkel in het psychologische inzicht: handelingen uit haat, begeerte en onwetendheid creëren onmiddellijk lijden in het bewustzijn zelf.

Daarmee herleidt hij karma en hel tot causaliteit binnen ervaring, niet tot bovennatuurlijke orde.
⚖️ 3. Parallel

Thema	Orthodoxe Bijbel	Orthodoxe Sutta	Sam Harris’ benadering
Autoriteit	Goddelijke openbaring	Woorden van de Boeddha	Ervaring is toetssteen
Hel	Eeuwige straf	Tijdelijke wedergeboorte	Psychologische metafoor
Zonde / Karma	Overtreding van God’s wil	Onheilzame intentie	Causale wetmatigheid in bewustzijn
Verlossing / Nibbana	Geloof in Christus	Beëindiging van begeerte	Erkennen van bewustzijn zelf
Doel	Eeuwig leven bij God	Einde van samsara	Ontwaken in het nu

💡 Samenvattend

Harris’ kracht is dat hij de spirituele essentie behoudt, maar de bovennatuurlijke context verwijdert.
Hij maakt van religieuze taal een psychologische kaart van bewustzijn.


Voor hem zijn zowel de Bijbel als de Sutta’s pogingen van premoderne mensen om iets te zeggen over wat we vandaag “bewustzijnsverandering” of “non-duale ervaring” zouden noemen — maar in mythologische beelden verpakt.
https://chatgpt.com/share/6908fb52-5e58-8005-965a-a05df0235b61

[lang kwaat]

📿 2. De Boeddha (Devadūta-sutta, MN 130)

“Na de dood verschijnt de slecht handelende persoon in de hel, waar de helbewakers hem folteren met ijzeren speren en vlammen.”

Een orthodoxe boeddhist kan dit letterlijk nemen als kosmische gerechtigheid.

🔍 Wat Sam Harris hiermee doet

Harris zou zeggen:

• Dit is een symbolisch verhaal over geestestoestanden: hel en hemel zijn innerlijke werkelijkheden, geen plaatsen.
• Wanneer het letterlijk wordt genomen, gebeurt hetzelfde als bij de bijbel: de tekst verandert in angstpropaganda.
• De waarde van zo’n tekst ligt enkel in het psychologische inzicht: handelingen uit haat, begeerte en onwetendheid creëren onmiddellijk lijden in het bewustzijn zelf.

Daarmee herleidt hij karma en hel tot causaliteit binnen ervaring, niet tot bovennatuurlijke orde.
⚖️ 3. Parallel

Thema	Orthodoxe Bijbel	Orthodoxe Sutta	Sam Harris’ benadering
Autoriteit	Goddelijke openbaring	Woorden van de Boeddha	Ervaring is toetssteen
Hel	Eeuwige straf	Tijdelijke wedergeboorte	Psychologische metafoor
Zonde / Karma	Overtreding van God’s wil	Onheilzame intentie	Causale wetmatigheid in bewustzijn
Verlossing / Nibbana	Geloof in Christus	Beëindiging van begeerte	Erkennen van bewustzijn zelf
Doel	Eeuwig leven bij God	Einde van samsara	Ontwaken in het nu

💡 Samenvattend

Harris’ kracht is dat hij de spirituele essentie behoudt, maar de bovennatuurlijke context verwijdert.
Hij maakt van religieuze taal een psychologische kaart van bewustzijn.

Voor hem zijn zowel de Bijbel als de Sutta’s pogingen van premoderne mensen om iets te zeggen over wat we vandaag “bewustzijnsverandering” of “non-duale ervaring” zouden noemen — maar in mythologische beelden verpakt.
https://chatgpt.com/share/6908fb52-5e58-8005-965a-a05df0235b61

 De Pali sutta's erkennen wel dat je als mens, in dit lijf, allerlei staten kunt ervaren. Van de hoogste vormloze staten, zeer gelukzalig, tot de hellen en van alles er tussenin. Bijvoorbeeld als iemand in een vormloze jhana verwijlt dan verwijlt ie in zeer hoge hemelse sferen. Dus dit wordt allemaal onderkend in de Pali overlevering. Een psychologische/geestelijke duiding van hier en nu verwijlen in hemelse werelden, hellewerelden, dieren werelden etc. ondersteunen de sutta's. Maar dit is niet het complete verhaal. De Pali sutta's onderkennen ook dat na de dood het bewustzijn zich weer ergens zal vestigen en groeien:

" Bhikkhus, what one intends, and what one plans, and whatever one has a tendency towards: this becomes a basis for the maintenance of consciousness. When there is a basis there is a support for the establishing of consciousness. When consciousness is established and has come to growth, there is the production of future renewed existence. When there is the production of future renewed existence, future birth, aging-and-death, sorrow, lamentation, pain, displeasure, and despair come to be. Such is the origin of this whole mass of suffering (fragment uit SN12.38)

Ik lees dit zo dat we tijdens het leven, ook weer tijdens dit leven, met de plannen, intenties en neigingen die in ons opkomen en die we volgen, ons systeem weer meer opladen met energie. Als een soort batterij. Die energie verdwijnt niet opeens bij de dood. Er is behoud van energie. Een natuurwet. En deze energie vervat in plannen, intenties, neigingen, dus begeerte, wordt een basis voor het onderhouden van een nieuw moment van bewustzijn na de dood, etc. (lees fragment). Het bewustzijn vestigt zich daarop en groeit weer. Dit betekent volgens mij: na de dood ontstaat er op basis van de energie die nog aanwezig was bij de dood weer een nieuwe belevingswereld. Zo hangt het ene leven samen met het andere.

Ik zie het zelf voor me dat dit gebeurt met een grenzeloos gewaarzijn of een soort intelligent veld als het toneel waarop di alles zich afspeelt. Het speelt zich als het ware niet af in een lege ruimte of vacuum maar wedergeboorte speelt zich af op het toneel van een helderheid of gewaarzijn die altijd aanwezig is en alles doordringt. Dit is volgens mij het meest fundamentele aspect van het leven. Je kunt dit ook het leven noemen.

Als bewustzijn zich weer vestigt op basis van de energie die er was tijdens het sterven, ontstaat er weer geleidelijk een belevingswereld (bewustzijn groeit) waarvan de aard afhangt van de soort intenties, plannen en neigingen die als basis dienden voor het bewustzijn.  Als het nieuwe moment bewustzijn na de dood wordt ondersteund door haat en woede dan ontstaat een helachtige belevingswereld. Wordt dat bewustzijn ondersteund door liefde, mededogen dan ontstaan een hemelse gelukzalige belevingswereld, etc.

Je moet volgens mij bij karma denken in termen van energie en lading, en bij wedergeboorte in termen van behoud van energie. Plannen, intenties, neigingen, begeerte vertegenwoordigen op een hele diepe manier energie en lading. Dat is niet zomaar weg bij de dood. En zelfs al ben je bewusteloos die karmische lading en energie is bij je.
Hoe meer we die intenties, plannen, neigingen voeden in ons leven, hoe meer lading en energie we toevoegen aan het systeem. Daarom moeten we echt oppassen met woede, haat etc.

 Ons leven is niet gelijk aan het bewustzijn natuurlijk. Immers, we zijn toch zeker niet dood als we onder narcose zijn of bewusteloos? Ons leven speelt zich eigenlijk veel dieper dan bewustzijn af.
Vanuit bewustzijn bekeken menen dat we het leven hebben en kunnen verliezen maar eigenlijk is dit een waan van bewustzijn want in feite heeft het leven ons, d.w.z. dat leven brengt bewustzijn en onze belevingswereld voort. Of, althans het leven is de basis daarvan.
 Overigens, ook bevrijding speelt zich dieper af dan bewustzijn.

De Boeddha zag nu juist het verband tussen welke plannen, intenties en neigingen we sterk hebben en maken in dit leven EN welke nieuwe belevingswereld van daaruit wordt opgebouwd na de dood. Als onze intenties vaak hatelijk zijn dan verzamel je die lading en energie van haten. Dat maakt de kans groot dat ook die lading en energie een basis wordt voor een nieuw moment bewustzijn na de dood, dus een belevingswereld veroorzaakt van diepe gekweldheid en ellende.

Ik vind het persoonlijk helemaal verkeerd te denken dat dit onderricht over kamma, visie en wedergeboorte alleen maar stichtend bedoeld is om mensen op het juiste Pad te houden. Mijns inziens berust het op een diep inzicht in hoe het in het leven werkt en hoe onze belevingswereld ontstaat. Hier en nu en na de dood.
Ook moderne meesters komen trouwens tot dit soort inzichten over vorige levens en karma en wedergeboorte. Het is niet iets uit India of uit een oertijd of een vorm van mythisch denken.

Juist het idee dat ons leven draait om bewustzijn, en dat met het einde van bewustzijn bij de dood, dus ook ons leven afgelopen is, dat tekent een volledige identificatie met bewustzijn.
Het is best ondoordacht. Oppervlakkig. Iedereen kan toch wel nagaan dat je leven niet bepaald en gedefinieerd wordt door bewustzijn? Je bent toch niet dood als er geen bewustzijnsmomenten zijn? Het is ook een leugen dat iemand weet dat met de dood alles afgelopen is. Dat is eigenlijk erg ongeloofwaardig vanuit de wet van behoud van energie.

Om te zien dat wedergeboorte geen vergezochte mythische theorie is, is het denk ik goed te zien dat het eigenlijk onzin is dat je het leven bezit en kan verliezen. Het is eigenlijk realistischer te denken dat het leven je bezit. Of liever nog, de visie/ons begrip en de intenties, plannen en neigingen die daaruit voortkomen bezitten ons.

[Buddha Amitabha]

Ik had me voorgenomen niet meer te reageren hier, maar dan toch. Om even een wat realistischer beeld te schetsen van Sam Harris: Hij is meer een retoricus dan een genuanceerde en correcte filosoof of zelfs wetenschapper. Harris redeneert veelal vanuit de klassieke naturalistische drogreden, dat betekent dat Harris nogal vaak strikt normatieve ethische conclusies (wat mensen zouden moeten doen) baseert op puur feitelijke, wetenschappelijke premissen, een klassieke denkfout die bekend staat als de naturalistische drogreden. In deze lijkt hij enigszins op Richard Dawkins, die het vaak nog veel bonter maakt.

Harris heeft erg veel kritiek op religie en godsdienst. Hij schaart zichzelf onder het zogeheten Nieuwe Atheïsme. Harris is net als Dawkins een uitgesproken criticus van religie, met name van wat hij als dogmatisch geloof etiketteert. Vooral de Islam moet het ontgelden, waarop Harris een zeer ongenuanceerde kritiek heeft. Sam Harris is feitelijk een ‘anti-intellectuele’ retoricus. Hij doet alsof hij vanuit een meta-ethische positie naar eigen goeddunken moreel ethisch kan oordelen over religies. Dat maakt hem vaker een veel striktere dogmaticus dan waar hij zijn eenzijdige kritiek op richt. De pot verwijt de ketel dat hij zwart ziet, is het bekende gezegde.

De Bijbel is trouwens absoluut niet alleen maar mythologisch. Het is een grote verzameling religieuze teksten waaronder verschillende genres zijn te onderscheiden. Dit betreft specifiek geschiedschrijving, wetten, poëzie en profetie.

Het verhaal van Adam en Eva heeft wel wat parallellen met bepaalde Kanaänitische mythen, wat wijst op gedeelde culturele invloeden. Daarmee kunnen we verhalen over de schepping van de wereld en de mensheid min of meer als mythisch of legendarisch beschouwen, en niet als letterlijke geschiedschrijving. Dit geldt tot op zekere hoogte ook voor diverse wonderen zoals beschreven in de Bijbel. Denk dan bijvoorbeeld aan de zondvloed. Daarentegen worden sommige historische details uit de Bijbel bevestigd door archeologisch en historisch onderzoek.

Ook de beschrijvingen in de boeddhistische Pali Canon, en dan met name die van de Abhidhamma-pitaka bieden een zeer accuraat systematisch overzicht van de aard van geest, mentale toestanden en de uiteindelijke werkelijkheid om bevrijding van bezoedelingen te bevorderen. 

Ik denk dat meneer Harris nogal erg veel moet leren van en over religies. Zijn elitaire en atheïstische houding ten opzichte van de gevestigde grote godsdiensten is bijna stuitend en voor een groot deel ongefundeerd te noemen.

[Gouden middenweg & de wilde natuur]

📿 2. De Boeddha (Devadūta-sutta, MN 130)

“Na de dood verschijnt de slecht handelende persoon in de hel, waar de helbewakers hem folteren met ijzeren speren en vlammen.”

Een orthodoxe boeddhist kan dit letterlijk nemen als kosmische gerechtigheid.

🔍 Wat Sam Harris hiermee doet

Harris zou zeggen:

• Dit is een symbolisch verhaal over geestestoestanden: hel en hemel zijn innerlijke werkelijkheden, geen plaatsen.
• Wanneer het letterlijk wordt genomen, gebeurt hetzelfde als bij de bijbel: de tekst verandert in angstpropaganda.
• De waarde van zo’n tekst ligt enkel in het psychologische inzicht: handelingen uit haat, begeerte en onwetendheid creëren onmiddellijk lijden in het bewustzijn zelf.

Daarmee herleidt hij karma en hel tot causaliteit binnen ervaring, niet tot bovennatuurlijke orde.
⚖️ 3. Parallel

Thema	Orthodoxe Bijbel	Orthodoxe Sutta	Sam Harris’ benadering
Autoriteit	Goddelijke openbaring	Woorden van de Boeddha	Ervaring is toetssteen
Hel	Eeuwige straf	Tijdelijke wedergeboorte	Psychologische metafoor
Zonde / Karma	Overtreding van God’s wil	Onheilzame intentie	Causale wetmatigheid in bewustzijn
Verlossing / Nibbana	Geloof in Christus	Beëindiging van begeerte	Erkennen van bewustzijn zelf
Doel	Eeuwig leven bij God	Einde van samsara	Ontwaken in het nu

💡 Samenvattend

Harris’ kracht is dat hij de spirituele essentie behoudt, maar de bovennatuurlijke context verwijdert.
Hij maakt van religieuze taal een psychologische kaart van bewustzijn.

Voor hem zijn zowel de Bijbel als de Sutta’s pogingen van premoderne mensen om iets te zeggen over wat we vandaag “bewustzijnsverandering” of “non-duale ervaring” zouden noemen — maar in mythologische beelden verpakt.
https://chatgpt.com/share/6908fb52-5e58-8005-965a-a05df0235b61

 De Pali sutta's erkennen wel dat je als mens, in dit lijf, allerlei staten kunt ervaren. Van de hoogste vormloze staten, zeer gelukzalig, tot de hellen en van alles er tussenin. Bijvoorbeeld als iemand in een vormloze jhana verwijlt dan verwijlt ie in zeer hoge hemelse sferen. Dus dit wordt allemaal onderkend in de Pali overlevering. Een psychologische/geestelijke duiding van hier en nu verwijlen in hemelse werelden, hellewerelden, dieren werelden etc. ondersteunen de sutta's. Maar dit is niet het complete verhaal. De Pali sutta's onderkennen ook dat na de dood het bewustzijn zich weer ergens zal vestigen en groeien:

" Bhikkhus, what one intends, and what one plans, and whatever one has a tendency towards: this becomes a basis for the maintenance of consciousness. When there is a basis there is a support for the establishing of consciousness. When consciousness is established and has come to growth, there is the production of future renewed existence. When there is the production of future renewed existence, future birth, aging-and-death, sorrow, lamentation, pain, displeasure, and despair come to be. Such is the origin of this whole mass of suffering (fragment uit SN12.38)

Ik lees dit zo dat we tijdens het leven, ook weer tijdens dit leven, met de plannen, intenties en neigingen die in ons opkomen en die we volgen, ons systeem weer meer opladen met energie. Als een soort batterij. Die energie verdwijnt niet opeens bij de dood. Er is behoud van energie. Een natuurwet. En deze energie vervat in plannen, intenties, neigingen, dus begeerte, wordt een basis voor het onderhouden van een nieuw moment van bewustzijn na de dood, etc. (lees fragment). Het bewustzijn vestigt zich daarop en groeit weer. Dit betekent volgens mij: na de dood ontstaat er op basis van de energie die nog aanwezig was bij de dood weer een nieuwe belevingswereld. Zo hangt het ene leven samen met het andere.

Ik zie het zelf voor me dat dit gebeurt met een grenzeloos gewaarzijn of een soort intelligent veld als het toneel waarop di alles zich afspeelt. Het speelt zich als het ware niet af in een lege ruimte of vacuum maar wedergeboorte speelt zich af op het toneel van een helderheid of gewaarzijn die altijd aanwezig is en alles doordringt. Dit is volgens mij het meest fundamentele aspect van het leven. Je kunt dit ook het leven noemen.

Als bewustzijn zich weer vestigt op basis van de energie die er was tijdens het sterven, ontstaat er weer geleidelijk een belevingswereld (bewustzijn groeit) waarvan de aard afhangt van de soort intenties, plannen en neigingen die als basis dienden voor het bewustzijn.  Als het nieuwe moment bewustzijn na de dood wordt ondersteund door haat en woede dan ontstaat een helachtige belevingswereld. Wordt dat bewustzijn ondersteund door liefde, mededogen dan ontstaan een hemelse gelukzalige belevingswereld, etc.

Je moet volgens mij bij karma denken in termen van energie en lading, en bij wedergeboorte in termen van behoud van energie. Plannen, intenties, neigingen, begeerte vertegenwoordigen op een hele diepe manier energie en lading. Dat is niet zomaar weg bij de dood. En zelfs al ben je bewusteloos die karmische lading en energie is bij je.
Hoe meer we die intenties, plannen, neigingen voeden in ons leven, hoe meer lading en energie we toevoegen aan het systeem. Daarom moeten we echt oppassen met woede, haat etc.

 Ons leven is niet gelijk aan het bewustzijn natuurlijk. Immers, we zijn toch zeker niet dood als we onder narcose zijn of bewusteloos? Ons leven speelt zich eigenlijk veel dieper dan bewustzijn af.
Vanuit bewustzijn bekeken menen dat we het leven hebben en kunnen verliezen maar eigenlijk is dit een waan van bewustzijn want in feite heeft het leven ons, d.w.z. dat leven brengt bewustzijn en onze belevingswereld voort. Of, althans het leven is de basis daarvan.
 Overigens, ook bevrijding speelt zich dieper af dan bewustzijn.

De Boeddha zag nu juist het verband tussen welke plannen, intenties en neigingen we sterk hebben en maken in dit leven EN welke nieuwe belevingswereld van daaruit wordt opgebouwd na de dood. Als onze intenties vaak hatelijk zijn dan verzamel je die lading en energie van haten. Dat maakt de kans groot dat ook die lading en energie een basis wordt voor een nieuw moment bewustzijn na de dood, dus een belevingswereld veroorzaakt van diepe gekweldheid en ellende.

Ik vind het persoonlijk helemaal verkeerd te denken dat dit onderricht over kamma, visie en wedergeboorte alleen maar stichtend bedoeld is om mensen op het juiste Pad te houden. Mijns inziens berust het op een diep inzicht in hoe het in het leven werkt en hoe onze belevingswereld ontstaat. Hier en nu en na de dood.
Ook moderne meesters komen trouwens tot dit soort inzichten over vorige levens en karma en wedergeboorte. Het is niet iets uit India of uit een oertijd of een vorm van mythisch denken.

Juist het idee dat ons leven draait om bewustzijn, en dat met het einde van bewustzijn bij de dood, dus ook ons leven afgelopen is, dat tekent een volledige identificatie met bewustzijn.
Het is best ondoordacht. Oppervlakkig. Iedereen kan toch wel nagaan dat je leven niet bepaald en gedefinieerd wordt door bewustzijn? Je bent toch niet dood als er geen bewustzijnsmomenten zijn? Het is ook een leugen dat iemand weet dat met de dood alles afgelopen is. Dat is eigenlijk erg ongeloofwaardig vanuit de wet van behoud van energie.

Om te zien dat wedergeboorte geen vergezochte mythische theorie is, is het denk ik goed te zien dat het eigenlijk onzin is dat je het leven bezit en kan verliezen. Het is eigenlijk realistischer te denken dat het leven je bezit. Of liever nog, de visie/ons begrip en de intenties, plannen en neigingen die daaruit voortkomen bezitten ons.

het is echt niet Siebe die zal wedergeboren worden.

'Ik lees dit zo dat we tijdens het leven, ook weer tijdens dit leven, met de plannen, intenties en neigingen die in ons opkomen en die we volgen, ons systeem weer meer opladen met energie. Als een soort batterij. Die energie verdwijnt niet opeens bij de dood. Er is behoud van energie. Een natuurwet. En deze energie vervat in plannen, intenties, neigingen, dus begeerte, wordt een basis voor het onderhouden van een nieuw moment van bewustzijn na de dood, etc. (lees fragment). Het bewustzijn vestigt zich daarop en groeit weer. Dit betekent volgens mij: na de dood ontstaat er op basis van de energie die nog aanwezig was bij de dood weer een nieuwe belevingswereld. Zo hangt het ene leven samen met het andere. "

En ook als je het probeert te vertellen als "energie" is het nog altijd niet Siebe die zal wedergeboren worden.

Wat je wel kunt zeggen is dat overal waar "ik" verschijnt, dat jij daar verschijnt.

De kernvraagstuk is de volgende : is er een uitweg uit de eindeloze spiraal van wedergeboren worden in een toestand van onwetendheid.
En het antwoord daarop is, ja : boeddha is de uitweg, overal waar 'het openen van het Dhamma-oog" verschijnt, daar verschijnt boeddha en verdwijnt de toestand van onwetendheid. (= het volgen van de blinde drijfveren), want "het openen van het Dhamma-oog" is juist bewust, willens nillens de Dhamma volgen en dus niet de blinde drijfveren.

Indien je als individu hierdoor inspiratie krijgt om de Dhamma te volgen dan doorbreek je inderdaad de eindeloze spiraal van wedergeboren (in een toestand van onwetendheid). En gaat jou spreken, handelen, leven deeluitmaken van het eindeloze wederverschijnen van de Dhamma (de waarheid) in de wereld der verschijnselen.  En overal waar de Dhamma verschijnt (in de wereld der verschijnselen) daar doorbreken bewuste wezens (ik), onder de goede invloed van de Dhamma, de blinde spiraal.
En ontvangen wederom inspiratie waardoor er opnieuw een wederverschijnen van de Dharma in de wereld ontstaat, die alweer bewuste wezens (ik) naar het openen van het Dhamma-oog voert.

Het doel van het boeddhisme is echt niet siebe die niet meer zal wedergeboren worden. Sorry, dat is misbegrepen symboliek. 
Het primaire doel is de Dhamma die de ogen opent. Inspiratie schenken aan "ik" zodat de ogen openen.

En zodra dat doel een feit is  dan is de Dhamma die ogen opent in de wereld wereld wederverschenen. en de eindeloze spiraal van onwetendheid is doorbroken,de blinde drijfveren transformeert naar bewust-zijn.

De energie gaat inderdaad niet verloren.

[lang kwaat]

het is echt niet Siebe die zal wedergeboren worden.

Het zou beter zijn te spreken over weder geboorte ipv wedergeboorte. Weder geboorte drukt beter uit dat na de dood weer een belevingswereld zal ontstaan omdat de stroom nog ondersteund wordt door de energie die vervat zit in de plannen, intenties en neigingen van dit en vorige levens. Weder geboorte is dus gewoon een opnieuw geboren worden. Dat hoeft niet fysiek te zijn. Boeddha zag vele hemelse werelden en de wezens daar worden niet fysiek geboren uit een ei of baarmoeder.

Als de Boeddha zijn eigen vorige levens herinnert, zoals de sutta's schetsen, herinnert hij zich momenten uit een oeroude stroom van causaal samenhangende bewustzijnsmomenten waarvan hij geen begin kon ontdekken maar weet dat het 1 en dezelfde causale stroom is. Als een ketting. Het is niet dat de Boeddha als een soort grenzeloze oergeest alle vorige levens herinnert. Dat lijkt me onzin. Ik zie de sutta's dat ook ontkennen in hoe ze kennis van vorige levens beschrijven:

I recollected my manifold past lives, that is, one birth, two births, three births, four births, five births, ten births, twenty births, thirty births, forty births, fifty births, a hundred births, a thousand births, a hundred thousand births, many aeons of world-contraction, many aeons of world-expansion, many aeons of world-contraction and expansion: 'There I was so named, of such a clan, with such an appearance, such was my nutriment, such my experience of pleasure and pain, such my life-term; and passing away from there, I reappeared elsewhere; and there too I was so named, of such a clan, with such an appearance, such was my nutriment, such my experience of pleasure and pain, such my life-term; and passing away from there, I reappeared here.' Thus with their aspects and particulars I recollected my manifold past lives...(MN4)

Dus, wat wij op dit moment in dit leven beleven is een klein stukje van een zeer lange keten of stroom van eerdere belevingen. Als we geen einde maken aan de toestand van begeerte en onwetendheid volgen ook weer toekomstige belevingen. Dat is voor mij samsara.

 Stel dat je in dit leven drie jaar geleden bent geopereerd dan herinner je je natuurlijk dat ook als je eigen vorige belevingen. Het zijn niet mijn belevingen, en dat wordt ook nooit zo. Net zo met vorige levens volgens mij.  Dat gaat niet over andermans belevingen want het is dezelfde cognitieve stroom. Zo kunnen we kennelijk over vele levens heen herinneringen hebben aan wat we in die levens beleefden. Maar wel van je eigen vorige belevingen!

'Ik lees dit zo dat we tijdens het leven, ook weer tijdens dit leven, met de plannen, intenties en neigingen die in ons opkomen en die we volgen, ons systeem weer meer opladen met energie. Als een soort batterij. Die energie verdwijnt niet opeens bij de dood. Er is behoud van energie. Een natuurwet. En deze energie vervat in plannen, intenties, neigingen, dus begeerte, wordt een basis voor het onderhouden van een nieuw moment van bewustzijn na de dood, etc. (lees fragment). Het bewustzijn vestigt zich daarop en groeit weer. Dit betekent volgens mij: na de dood ontstaat er op basis van de energie die nog aanwezig was bij de dood weer een nieuwe belevingswereld. Zo hangt het ene leven samen met het andere. "

En ook als je het probeert te vertellen als "energie" is het nog altijd niet Siebe die zal wedergeboren worden.

Wat je wel kunt zeggen is dat overal waar "ik" verschijnt, dat jij daar verschijnt.

Als er weer bewustzijnsmomenten na de dood ontstaan, en er is begeerte en onwetendheid, dan vindt er ook Ik en mijn maken van waarnemingen en gevoelens plaatst.
Zo zal er dus ook een belevingswereld ontstaan waarbij de indruk is dat wat wordt waargenomen je eigendom is, je bezit, van-jou EN dat aan de basis van kennen een entiteit-Ik staat, een Ik dat zaken waarneemt en beleeft.

Weder geboorte gaat over het continueren van die cognitieve stroom van dit leven naar een volgend leven omdat de oorzaken van dat continueren (de energie vervat in intenties, plannen en neigingen) niet weg is. Waarschijnlijk ontstaan er eerst bewustzijnsmomenten, dus waarnemingen en gevoelens, en op basis daarvan ontstaat weer Ik en mijn maken daarvan.

De kernvraagstuk is de volgende : is er een uitweg uit de eindeloze spiraal van wedergeboren worden in een toestand van onwetendheid.
En het antwoord daarop is, ja : boeddha is de uitweg, overal waar 'het openen van het Dhamma-oog" verschijnt, daar verschijnt boeddha en verdwijnt de toestand van onwetendheid. (= het volgen van de blinde drijfveren), want "het openen van het Dhamma-oog" is juist bewust, willens nillens de Dhamma volgen en dus niet de blinde drijfveren.

Het openen van het Dhamma oog vaagt begeerte en onwetendheid niet meteen weg. Je bent niet meteen een Boeddha of arahant. Dus, nee, de toestand van onwetendheid verdwijnt dan niet opeens. Onwetendheid bestaat ook als neiging, avijjanusaya en als opwelling/als een soort gistingsproces (avijasava) en zal je langdurig beheersen na het openen van het Dhamma-oog.
Het is juist een illusie te denken dat na het openen van het Dhamma-oog de toestand van begeerte en onwetendheid meteen verdwijnt.
Je kunt wel zeggen dat je nu tenminste de juiste visie hebt om een einde te maken aan de toestand van begeerte en onwetendheid. Maar daar ben je nog niet.

Het idee dat je door 1 bepaald moment, of 1 bepaald inzicht, 1 bepaalde openbaring, of 1 bepaalde doorbraak meteen helemaal uit de toestand van begeerte en onwetendheid bent, waart hier als een soort virus rond, vind ik. Het klopt niet. Wie kan dit nou waarmaken? Of je echt uit de toestand van begeerte en onwetendheid bent, kan maar uit 1 ding blijken...gedrag, en nooit uit een incident, of eenmalige gebeurtenis. Vaak ook nog eens opgewekt door drugsgebruik, speciale ademtechnieken, onbezonnen tantra experimenten of als gevolg van emotionele doorbraken of zenuwinzinkingen tijdens een existentiële crises. Nou, of dat nou de goede omstandigheden zijn...

Indien je als individu hierdoor inspiratie krijgt om de Dhamma te volgen dan doorbreek je inderdaad de eindeloze spiraal van wedergeboren (in een toestand van onwetendheid). En gaat jou spreken, handelen, leven deeluitmaken van het eindeloze wederverschijnen van de Dhamma (de waarheid) in de wereld der verschijnselen.  En overal waar de Dhamma verschijnt (in de wereld der verschijnselen) daar doorbreken bewuste wezens (ik), onder de goede invloed van de Dhamma, de blinde spiraal.
En ontvangen wederom inspiratie waardoor er opnieuw een wederverschijnen van de Dharma in de wereld ontstaat, die alweer bewuste wezens (ik) naar het openen van het Dhamma-oog voert.

Het doel van het boeddhisme is echt niet siebe die niet meer zal wedergeboren worden. Sorry, dat is misbegrepen symboliek. 
Het primaire doel is de Dhamma die de ogen opent. Inspiratie schenken aan "ik" zodat de ogen openen.

En zodra dat doel een feit is  dan is de Dhamma die ogen opent in de wereld wereld wederverschenen. en de eindeloze spiraal van onwetendheid is doorbroken,de blinde drijfveren transformeert naar bewust-zijn.

De energie gaat inderdaad niet verloren.

Dat denken/intenties, spreken en handelen werkelijk niet meer berusten op een toestand begeerte en onwetendheid is uiterst zeldzaam volgens mij.
Als je nagaat; hoe vaak je als mens wel niet denkt, spreekt en handelt vanuit de krachtige indruk dat aan de basis van je eigen belevingswereld en andermans belevingswereld een entiteit-Ik staat,  een Ik die beleeft, dan kun je wel nagaan hoe zeldzaam het is dat mensen, (jouw taal volgend) "niet worden wedergeboren in een toestand van onwetendheid" . Dat komt nauwelijks voor.
Zelfs niet als je iets goeds en verdienstelijks doet voor een ander. Want ook dan zit je vaak middenin die belevingswereld van een Ik-die-voelt en waarneemt in de Ander.

Het doel van boeddhisme is volgens mij toch wel het einde van weder geboren worden. Dus, het niet langer continueren van een cognitieve stroom, een unieke belevingswereld.
Of die nu hemels is of hels of alles er tussenin. Ik zie dit niet als een vernietigingsleer, ten eerste omdat er niet echt iets wordt vernietigd, en ten tweede omdat ik geloof dat alles zich afspeelt op een toneel of tegen een achtergrond dat niet eindigt. Ik zie ook dat als kennis van een ontwaakte. Ik zie dit als diens kennis van asankhata, dat wat geen kenmerken heeft van ontstaan, eindigen en veranderen in de tussentijd.

Of iemand nu denkt:
"Ik zal de gevolgen van beslissingen niet ervaren want Ik besta niet echt of dat is iemand anders die de gevolgen ervaart....
Zo iemand is niet wijs maar dwaas.

Tuurlijk ervaar je de gevolgen van je daden.

Dus je kunt het beste wel denken ..>Siebe of GM&WN wordt weder geboren...> eigenlijk is daar niks mis mee, als je maar niet denkt dat er een eeuwige ziel opnieuw incarneert, of dat 1 en hetzelfde bewustzijn wordt weder geboren etc. 

[ervaringsgetuige]

het is echt niet Siebe die zal wedergeboren worden.

Het zou beter zijn te spreken over weder geboorte ipv wedergeboorte. Weder geboorte drukt beter uit dat na de dood weer een belevingswereld zal ontstaan omdat de stroom nog ondersteund wordt door de energie die vervat zit in de plannen, intenties en neigingen van dit en vorige levens. Weder geboorte is dus gewoon een opnieuw geboren worden. Dat hoeft niet fysiek te zijn. Boeddha zag vele hemelse werelden en de wezens daar worden niet fysiek geboren uit een ei of baarmoeder.

Als de Boeddha zijn eigen vorige levens herinnert, zoals de sutta's schetsen, herinnert hij zich momenten uit een oeroude stroom van causaal samenhangende bewustzijnsmomenten waarvan hij geen begin kon ontdekken maar weet dat het 1 en dezelfde causale stroom is. Als een ketting. Het is niet dat de Boeddha als een soort grenzeloze oergeest alle vorige levens herinnert. Dat lijkt me onzin. Ik zie de sutta's dat ook ontkennen in hoe ze kennis van vorige levens beschrijven:

I recollected my manifold past lives, that is, one birth, two births, three births, four births, five births, ten births, twenty births, thirty births, forty births, fifty births, a hundred births, a thousand births, a hundred thousand births, many aeons of world-contraction, many aeons of world-expansion, many aeons of world-contraction and expansion: 'There I was so named, of such a clan, with such an appearance, such was my nutriment, such my experience of pleasure and pain, such my life-term; and passing away from there, I reappeared elsewhere; and there too I was so named, of such a clan, with such an appearance, such was my nutriment, such my experience of pleasure and pain, such my life-term; and passing away from there, I reappeared here.' Thus with their aspects and particulars I recollected my manifold past lives...(MN4)

Dus, wat wij op dit moment in dit leven beleven is een klein stukje van een zeer lange keten of stroom van eerdere belevingen. Als we geen einde maken aan de toestand van begeerte en onwetendheid volgen ook weer toekomstige belevingen. Dat is voor mij samsara.

 Stel dat je in dit leven drie jaar geleden bent geopereerd dan herinner je je natuurlijk dat ook als je eigen vorige belevingen. Het zijn niet mijn belevingen, en dat wordt ook nooit zo. Net zo met vorige levens volgens mij.  Dat gaat niet over andermans belevingen want het is dezelfde cognitieve stroom. Zo kunnen we kennelijk over vele levens heen herinneringen hebben aan wat we in die levens beleefden. Maar wel van je eigen vorige belevingen!

De Boeddha vertelde in de sutta’s zoals MN4 over het herinneren van vele vorige levens om het begrip van causale continuïteit en de cyclus van samsara te illustreren, niet om het bestaan van een permanent, onveranderlijk zelf of ziel te bevestigen. Dit verhaal over herinneringen aan vorige levens dient om duidelijk te maken dat het leven een stroming van oorzakelijke verbanden is, zonder een blijvende entiteit die meereist. Met andere woorden: het benadrukt de realiteit van wedergeboorte binnen de conventionele, relatieve werkelijkheid, waar handelingen en intenties (karma) gevolgen hebben die leiden tot nieuwe levens binnen samsara.

De Boeddha en Ramesh Balsekar verschillen niet wezenlijk over het absolute perspectief: op dat hoogste niveau is geboorte en dood inderdaad geen blijvende werkelijkheid, maar een concept dat voorbijgaat na verlichting. Maar in de praktijk en onderricht hanteerde de Boeddha het begrip wedergeboorte om de wetmatigheden te verklaren die zolang onwetendheid (niet doorzien van niet-zelf en oorzaak-gevolg) voortduren in het leven functioneren.

Samenvattend:

• De Boeddha citeerde herinnering aan vorige levens om causaliteit, karmische continuïteit en de oorzaak- en gevolgrelatie in samsara begrijpelijk te maken.
  
  
• Dit impliceert niet het bestaan van een onveranderlijk zelf of ziel die reïncarneert, maar een continuüm van afhankelijk ontstane bewustzijnsmomenten.
  
  
• Ramesh Balsekar benadrukt het absolute perspectief waarbij geboorte en dood illusoir zijn, maar erkent dat zolang onwetendheid bestaat, deze concepten functioneren binnen relatieve realiteit.
  
  
• Dus de Boeddha gebruikte deze verhalen als een pedagogisch middel binnen zijn leer, passend in de wereld van ervaring waar wedergeboorte een werkelijke conventionele waarheid is, maar niet de ultieme.

Dit helpt te begrijpen waarom beide perspectieven waar zijn, maar op verschillende niveaus van inzicht functioneren.

https://www.perplexity.ai/search/reincarnatie-wedergeboorte-vol-BPfdCBTbQCCK5SfFxsjyVw#11

[ervaringsgetuige]

het is echt niet Siebe die zal wedergeboren worden.

Het zou beter zijn te spreken over weder geboorte ipv wedergeboorte....

De uitdrukking “weder geboorte” versus “wedergeboorte” is op zich semantisch interessant — maar wat er wezenlijk mee bedoeld wordt, is veel dieper: het verwijst naar het aanhoudende ontstaan van ervaring, van een “ik-gevoel” dat telkens opnieuw verschijnt. Of dat nu in een volgend leven is, of van moment tot moment hier en nu, doet er op dat niveau nauwelijks toe.

Wat je gelooft over wedergeboorte is niet het punt. Wat telt is of je op dit moment kunt zien hoe je telkens opnieuw wordt geboren in de volgende gedachte.
Weder geboorte of wedergeboorte is niet iets dat na de dood gebeurt, maar iets dat voortdurend gebeurt zolang er identificatie is. En zodra dat gezien wordt, verdwijnt de behoefte om het nog te benoemen.

[lang kwaat]

De Boeddha vertelde in de sutta’s zoals MN4 over het herinneren van vele vorige levens om het begrip van causale continuïteit en de cyclus van samsara te illustreren, niet om het bestaan van een permanent, onveranderlijk zelf of ziel te bevestigen. Dit verhaal over herinneringen aan vorige levens dient om duidelijk te maken dat het leven een stroming van oorzakelijke verbanden is, zonder een blijvende entiteit die meereist. Met andere woorden: het benadrukt de realiteit van wedergeboorte binnen de conventionele, relatieve werkelijkheid, waar handelingen en intenties (karma) gevolgen hebben die leiden tot nieuwe levens binnen samsara.

De Boeddha en Ramesh Balsekar verschillen niet wezenlijk over het absolute perspectief: op dat hoogste niveau is geboorte en dood inderdaad geen blijvende werkelijkheid, maar een concept dat voorbijgaat na verlichting. Maar in de praktijk en onderricht hanteerde de Boeddha het begrip wedergeboorte om de wetmatigheden te verklaren die zolang onwetendheid (niet doorzien van niet-zelf en oorzaak-gevolg) voortduren in het leven functioneren.

Samenvattend:

• De Boeddha citeerde herinnering aan vorige levens om causaliteit, karmische continuïteit en de oorzaak- en gevolgrelatie in samsara begrijpelijk te maken.
  
  
• Dit impliceert niet het bestaan van een onveranderlijk zelf of ziel die reïncarneert, maar een continuüm van afhankelijk ontstane bewustzijnsmomenten.
  
  
• Ramesh Balsekar benadrukt het absolute perspectief waarbij geboorte en dood illusoir zijn, maar erkent dat zolang onwetendheid bestaat, deze concepten functioneren binnen relatieve realiteit.
  
  
• Dus de Boeddha gebruikte deze verhalen als een pedagogisch middel binnen zijn leer, passend in de wereld van ervaring waar wedergeboorte een werkelijke conventionele waarheid is, maar niet de ultieme.

Dit helpt te begrijpen waarom beide perspectieven waar zijn, maar op verschillende niveaus van inzicht functioneren.

https://www.perplexity.ai/search/reincarnatie-wedergeboorte-vol-BPfdCBTbQCCK5SfFxsjyVw#11

Het idee dat weder geboorte maar een concept is i.p.v. iets wat daadwerkelijk plaatsvindt onder bepaalde condities, lijkt me niet zo handig. Ik geloof niet dat de Boeddha dit zou accepteren
Weder geboorte gebeurt als aan die en die condities voldaan is. En het eindigt als aan die condities een einde komt. Weder geboorte is niet een kwestie van perspectief maar van oorzaken en condities. Zoals met alles in de wereld.

Uiteraard is er ook geen absoluut perspectief want elk perspectief is altijd relatief. Als er al zoiets als het Absolute is,  dan geldt daarvoor zeker dat het perspectiefloos is.
Dus, te praten alsof je er een absoluut perspectief is op zaken is leeg van elke betekenis.

Boeddha leerde volgens de Pali overlevering dat ALS begeerte en onwetendheid werkelijk ontmanteld zijn in jezelf, verdwenen, volledig en definitief, DAN kun je zeggen dat de condities voor weder geboorte verdwenen zijn. Dus dan zal het niet meer plaatsvinden. Maar zulke gekke dingen als "er is niet echt sprake van weder geboorte vanuit een absoluut perspectief", of "weder geboorte is maar een concept" dat tekent dat je Boeddha's inzichten niet begrijpt, vind ik.

[ervaringsgetuige]

...
 het idee dat wedergeboorte maar een concept is, lijkt me niet juist. ...

Ramesh:
 wedergeboorte is een concept — niet in de zin van een leugen, maar in de zin dat het slechts betekenis heeft binnen het spel van verschijningen.

Wanneer je wakker wordt uit de droom, vraag je niet meer wat er in de droom gebeurde of wie er herboren werd.
Er is geen iemand die geboren wordt, en daarom niemand die wedergeboren kan worden.

Er is slechts het verschijnen en verdwijnen van vormen in dat wat nooit verschijnt en nooit verdwijnt.
Dat noem ik God, bewustzijn, het Absolute — geef het de naam die je wilt.
Het is wat is vóór elke Boeddha, vóór elk concept van geboorte of einde.

...
En wat blijft er dan over, als alle concepten wegvallen?

Ramesh:
Dat wat nooit wegvalt. Stilte. Aanwezigheid.
Niet iets wat je kunt begrijpen — alleen zijn.

[lang kwaat]

...
 het idee dat wedergeboorte maar een concept is, lijkt me niet juist. ...

Ramesh:
 wedergeboorte is een concept — niet in de zin van een leugen, maar in de zin dat het slechts betekenis heeft binnen het spel van verschijningen.
Wanneer je wakker wordt uit de droom, vraag je niet meer wat er in de droom gebeurde of wie er herboren werd.
Er is geen iemand die geboren wordt, en daarom niemand die wedergeboren kan worden.

Kijk, de Pali sutta's leren werkelijk nergens dat als je ontwaakt dat weder geboorte opeens wordt gezien als een illusie of als een droom. Sterker, onderdeel van het ontwaken van de Boeddha was dat hij kennis verkreeg van zijn eigen vorige levens EN  diep direct inzicht in hoe weder geboorte werkt op basis van karma en levensvisies die mensen hebben. Dus ontwaken bevestigt dat weder geboorte een natuurlijke zaak is .

De kennis van vorige levens was voor de Pali Boeddha geen conceptuele of intellectuele kennis. Ook zijn kennis van hoe weder geboorte werkt was geen conceptuele of intellectuele kennis. Traditioneel wordt het de soort kennis genoemd van het goddelijk oog. De geest is dan extreem helder en soepel en diepdoordringend. Het is niet denkend of overwegend. Het wordt meestal in verband gebracht met verwijlen in de vierde jhana.

[lang kwaat]

Er is geen iemand die geboren wordt, en daarom niemand die wedergeboren kan worden.

Dit is totaal irrelevant voor weder geboorte. Weder geboorte is het voorzetten van het proces en niet van iemand of niemand.
Er ontstaan 'gewoon' weer bewustzijnsmomenten na de dood.
Dat is niet de voortzetting van iemand noch van niemand.
Het is het zich voortzetten van een stroom, noem het maar een levensstroom of een cognitieve stroom.

Denk maar aan domineestenen. Laat je 1 omvallen dan gaan al die stenen daarna ook om.
Dat komt omdat de energie wordt overgedragen. Zo ontstaat als het ware 1 stroom van omvallende stenen.
Levens rijgen zich zo aan elkaar. Er wordt niet letterlijk dezelfde 'iemand' weder geboren, maar op basis van voorgaande energieën ontstaat een nieuw moment van bewustzijn en daarmee een nieuwe belevingswereld. Totdat ook die weer eindigt...en zo vallen de dobbelstenen om en rijgen levens zich aan elkaar.
Zoiets.

[lang kwaat]

De Boeddha vertelde in de sutta’s zoals MN4 over het herinneren van vele vorige levens om het begrip van causale continuïteit en de cyclus van samsara te illustreren, niet om het bestaan van een permanent, onveranderlijk zelf of ziel te bevestigen. Dit verhaal over herinneringen aan vorige levens dient om duidelijk te maken dat het leven een stroming van oorzakelijke verbanden is, zonder een blijvende entiteit die meereist.

Dit is goed gezegd.

Dit is al zo tijdens dit leven. In dit leven reist ook geen blijvende entiteit mee.
Daarom is weder geboorte ook niet het continueren van die blijvende entiteit maar van de stroom van bewustzijnsmomenten.
Dit leven als mens met diens specifieke bewustzijnsmomenten is ook een voortzetting van vorige levens met bewustzijnsmomenten.
Dat is het idee.

Misschien wel het aller moeilijkst voor ons te realiseren is dat niet een entiteit-Ik voelt en kent maar dat dit een functie is van bewustzijn (MN43, SN22.79)
Want wie ervaart het nou niet zo dat je als een soort blijvende entiteit Ik dingen ziet, hoort, proeft, voelt, smaakt, en kent?
Je kunt dus wel zeggen, denk ik, dat de identificatie met het kenvermogen zo vanzelfsprekend plaatsvindt, en zo krachtig is, dat je het niet eens opmerkt.
Als mens kun je je toch niet voorstellen ook dat je niet meer die indruk hebt dat  je als entiteit Ik ziet, hoort, voelt, kent?
Het is zo innig verkleefd met ons bestaan.

In een sutta zegt de Boeddha dit ook. Je kunt je nog redelijk onthechten van het lichaam en dat niet zien en beleven als Ik, maar de geest?
Dat is voor maar heel weinig mensen weggelegd.

[Gouden middenweg & de wilde natuur]

...

overal waar het zelfbewustzijn verschijnt, daar verschijnt "ik".
en dat "ik" kan in onwetendheid (illusie, blindheid) verkeren. (gedreven door verlangen, onvrede en onrust, genoeg van zichzelf)
en dat "ik" kan in waarheid, werkelijkheid, realiteit blijven. (verblijvend in hier en nu, zonder meer, genoeg aan zichzelf)

[lang kwaat]

...

overal waar het zelfbewustzijn verschijnt, daar verschijnt "ik".
en dat "ik" kan in onwetendheid (illusie, blindheid) verkeren. (gedreven door verlangen, onvrede en onrust, genoeg van zichzelf)
en dat "ik" kan in waarheid, werkelijkheid, realiteit blijven. (verblijvend in hier en nu, zonder meer, genoeg aan zichzelf)

Maar is het niet zo dat we juist inzicht moeten krijgen in de aard van dit Ik dat verschijnt?

Want het lijkt te verschijnen als een blijvende entiteit gedurende de dag. Degene die voelt, ziet, hoort en kent en zelfs het leven kan bezitten en kan verliezen.
Maar is het werkelijk een entiteit-Ik dat ziet, hoort, voelt en kent en dat het leven bezit en kan verliezen? Klopt deze indruk wel? Is het niet een soort cognitieve illusie?
Leert de Boeddha niet dat geen Ik voelt en kent maar dat dit een functie is van de geest? En is dat werkelijk zoals wij het begrijpen?

Volgens mij leren de boeddhistische meesters dat we werkelijk directe kennis er van kunnen krijgen dat aan de basis van het kennen nooit een entiteit -Ik staat die kent, nooit stond en nooit zal staan ook. We kunnen als het ware de natuur van geest direct leren kennen als een helderheid en gewaarzijn (een element van licht/straling ons ) en niet als een entiteit-Ik-dat-kent.

De Thai Forest meester Maha Boowa noemt dit de louter wetende essentie van de geest (geen zintuiglijk gewaarworden, geen vinnana), uiterst subtiel en allesdoordringend van aard. Hij noemde dit de citta, het doodloze. Hij onderscheidt dit van vinnana, de 6 soorten zintuiglijk bewustzijn. Hij behandelt de kennis van de natuur van geest niet als het openen van het Dharma oog of Pad van Zien, maar als arahattamagga, dus het pad dat iemand een arahant wordt.

Als het Ik verschijnt, verschijnt het dan niet als de eigenaar of bezitter van gevoelens, neigingen, bewustzijn, het leven? Maar klopt dat wel?
Of verschijnt het niet als degene die kent? Klopt dat wel?
Of verschijnt het niet als degene die wijs is, mindful is, als degene die introspectief is? Klopt dat wel?
Als het Ik verschijnt, verschijnt het dan niet ook met de indruk dat het blijvend is, permanent aanwezig van ochtend tot avond? Is het dat wel?
Als het Ik verschijnt, verschijnt het dan niet als iemand die meent dat het het leven bezit en kan verliezen. Klopt dat wel?

Volgens mij is het verschil tussen een ontwaakte en niet-ontwaakte niet echt dat de ene helemaal geen Ik en mijn gevoel meer heeft en de ander nog wel (ik wijk hier misschien af van de Pali suttas). Maar de ontwaakte weet dat dit Ik gevoel dat alle wezens hebben, een vervormde belevingswijze  is van de natuurlijke helderheid van de geest. Die helderheid wordt vervormd en beleefd alsof het een Ik is een entiteit maar eigenlijk is het een soort licht, een helderheid. De niet ontwaakte beseft niet dat het Ik gevoel een vervormde belevingswijze is van de natuurlijke helderheid van geest.

Dit betekent ook dat de ontwaakte weet dat er nooit echt een eigenaar is van lichaam, gevoelens en bewustzijn, emoties etc. Want gewaarzijn en helderheid zijn geen eigenaar. Het betekent ook dat een ontwaakte weet dat er niet echt iemand binnenin onszelf en anderen zit die kent en voelt. Het betekent ook dat een ontwaakte weet dat de dood niet werkelijk het verlies van leven is want dat bezat je sowieso niet.  Hoe stevig die indruk ook is, het is een vervorming van hoe het werkelijk zit.

Het gevoel, het besef, de vervormde belevingswijze dat we als een soort entiteit-Ik bestaan die kent, die voelt, die hoort, die ziet, en die het leven kan bezitten en verliezen, maakt ieders leven enorm beladen. Een Boeddha en Bodhisattva kijkt hier met groot mededogen naar want het berust op vervorming: De zaken niet werkelijk zien zoals ze zijn.

De afwezigheid van begoocheling betekent dat de cognitie volledig en definitief vrij is van vervormingen, en dus altijd de zaken worden gezien zoals ze werkelijk zijn.
Het moment dat je in jezelf en anderen iemand/een Ik/bezitter/belever ziet die voelt, kent, het leven verliest etc. zit je in wezen al middenin vervorming.
Het is dus best zeldzaam dat begoocheling echt volledig weg is.

Ben benieuwd naar je reactie.

[ervaringsgetuige]

...
Volgens mij is het verschil tussen een ontwaakte en niet-ontwaakte...

Er is in wezen geen verschil tussen een ontwaakte en een niet-ontwaakte mens. Het enige verschil lijkt er te zijn zolang er nog geloof is in het idee dat er iemand is die kan ontwaken. Zodra dat idee oplost, verdwijnt ook het onderscheid.

Ontwaken is geen gebeurtenis die iemand overkomt, maar het doorzien dat er nooit een afzonderlijk ‘ik’ was dat iets kon bereiken. Wat we ‘ontwaken’ noemen, is gewoon het wegvallen van de identificatie met de persoon die dacht dat hij moest zoeken.

Vanuit het persoonlijke perspectief lijkt er natuurlijk verschil — de een lijdt en zoekt, de ander lijkt vrij en onaangedaan — maar vanuit het absolute perspectief is dat slechts schijn. Beide behoren tot dezelfde droom.

Het verschil tussen slapen en wakker dromen is ook maar een droomverschil.
Het pad dat naar ontwaken lijkt te leiden, bestaat enkel zolang er nog iemand is die denkt dat hij onderweg is.

[ervaringsgetuige]

De menselijke strijd en dualiteit (ontwaakt/niet-ontwaakt) zijn slechts concepten zijn die verdwijnen in het besef van het grotere Geheel.

Volgens Karl Renz is er in wezen geen verschil tussen een 'ontwaakt' en 'niet-ontwaakt' mens op het niveau van wat 'je bent' (het Zelf of het Absolute).

Zijn radicale non-dualistische (Advaita) leer snijdt door alle spirituele concepten heen, inclusief het idee van ontwaken als een te bereiken doel.

De kern van Renz's boodschap is dat het Absolute (Dat, het Zelf) al volledig en compleet is en dat daar niets aan kan worden toegevoegd of van worden afgenomen.

• Het Zelf is altijd het Zelf, onafhankelijk van of het persoonlijke bewustzijn (de 'ik') dit al dan niet beseft. Het Absolute kan niet méér of mínder absoluut zijn dan het al is.
  
  
• De Realisatie is niet het worden van iets nieuws, maar het zien dat er niemand is die iets moet bereiken. De vrede waarnaar gezocht wordt, is er al in de oneindigheid van het Zijn (Snippet 3.1).

Alan Watts zou het in hoge mate eens zijn met de radicale non-dualistische visie van Karl Renz over het (niet-)bestaan van een fundamenteel verschil tussen een 'ontwaakt' en 'niet-ontwaakt' mens.

Watts' en Renz's kernboodschappen op dit vlak vertonen een sterke overeenkomst:

🤝 Alan Watts' en Karl Renz's Overeenkomst

Beide figuren benadrukken het volgende:

1. De Illusie van het Zoeken

Alan Watts, vanuit zijn achtergrond in Zen, Taoïsme en Advaita, benadrukte herhaaldelijk dat de zoektocht naar verlichting (ontwaken) onzin is, omdat het veronderstelt dat er een afzonderlijke 'jij' is die op een bepaald moment 'vrij' of 'verlicht' moet worden (Snippet 1.2, 2.4).

• Watts: Het hele zoeken naar innerlijke vrijheid is onzinnig, omdat je uiteindelijk ontdekt dat er niet iemand ís die zoekt (Snippet 1.2).
  
  
• Renz: Er is in wezen geen verschil, omdat het Zelf altijd al compleet en gerealiseerd is. De 'niet-ontwaakte mens' is slechts de ego-illusie die meent nog iets te moeten bereiken.
  

2. Je Bent het Universum (Non-Dualiteit)

Beide zien het idee van een afgescheiden individu of ego als de fundamentele illusie (Maya):

• Watts: De "echte, diepe jij is het hele universum" en "het 'individuele zelf' is een illusie" (Snippet 1.7). Hij stelde dat de mens uit het geheel is voortgekomen, "zoals een appelboom appels doet" (Snippet 1.3, 3.3).
  
  
• Renz: Er is slechts Dat, het Absolute. Er zijn geen individuen die losstaan van het geheel; we zijn een vorm waarin energie zich manifesteert.

3. Loslaten van het Doel

Watts waarschuwde, net als Renz, tegen het benaderen van spiritualiteit als een doel dat bereikt moet worden (Snippet 3.6). De krampachtigheid en strijd om 'verlicht' te worden verdwijnen zodra men beseft dat men onderdeel is van dat wat gebeurt (Snippet 1.2).

Kortom, zowel Watts als Renz ontmantelen de conceptualisering van 'ontwaking' als een staat die een 'niet-ontwaakte persoon' kan bereiken, omdat de absolute werkelijkheid al compleet is en er geen afgescheiden persoon is om de prestatie te claimen. De zogenaamde 'ontwaakte' staat is simpelweg de realisatie dat er niemand was die sliep.

https://gemini.google.com/share/c34bcc240f82

[lang kwaat]

Kortom, zowel Watts als Renz ontmantelen de conceptualisering van 'ontwaking' als een staat die een 'niet-ontwaakte persoon' kan bereiken, omdat de absolute werkelijkheid al compleet is en er geen afgescheiden persoon is om de prestatie te claimen. De zogenaamde 'ontwaakte' staat is simpelweg de realisatie dat er niemand was die sliep.

Ik zal binnenkort een serie posten maken waarin belicht wordt onder welke voorwaarden de Boeddha zijn ontwaken en verlichting claimde... volgens de Pali overlevering.
Misschien is dat wel eens tijd en ergens goed voor ook.

Verlichting verwijst mijns inziens niet naar 1 moment of staat maar verlichting verwijst er naar dat iemand alles helder ziet zoals het werkelijk is. Als iemand die een werkelijk helder licht laat schijnen op alles. De vele kanten van iets zijn allemaal erkend, begrepen, doorzien. Bijvoorbeeld de vele kanten van gevoelens. Een verlichte kan een helder licht werpen op alle aspecten van gevoelens: wat gevoelens zijn, welke soorten er zijn, hoe het ontstaat, hoe het eindigt en hoe je er aan ontsnapt, de bevrediging er van, en het gevaar. Een verlichte is op die manier een helder licht in de wereld. Hij is diep doorgedrongen in voorwaardelijk ontstaan, en weet een helder licht te werpen hierop. Het idee dat een verlichte alleen maar licht zou werpen op het Absolute, het Ultieme, het Zelf...nee...dat is een fantasie van mensen. Een obsessie vaak ook. Maar goed, ik zal binnenkort een serie sutta's posten waarin de voorwaarden worden geschetst van wanneer de Boeddha zijn ontwaken claimde.

Wat heb je nou echt aan het idee dat je het Absolute bent en dit genoeg heeft aan zichzelf en volledig compleet is.... als je als mens in je gewone doen en laten hongert, begeerte, en voor je gevoel van alles nodigt hebt om je maar wat goed te voelen, etc? Wat wil je dan bepleiten? "Als mens ben je nooit volledig compleet maar als het Absolute wel"? Dat is toch een gedrocht van een zienswijze? De ultieme dualiteit?

Hoe moet zoiets nou het lijden eindigen in dit leven? Ben je dan het ene moment weer de mens die (fysiek en mentaal) hongert en een ander moment weer het Absolute dat volledig compleet is?
Wat kun je nou werkelijk waarmaken dan van die compleetheid?

[Gouden middenweg & de wilde natuur]

...

overal waar het zelfbewustzijn verschijnt, daar verschijnt "ik".
en dat "ik" kan in onwetendheid (illusie, blindheid) verkeren. (gedreven door verlangen, onvrede en onrust, genoeg van zichzelf)
en dat "ik" kan in waarheid, werkelijkheid, realiteit blijven. (verblijvend in hier en nu, zonder meer, genoeg aan zichzelf)

...

Ben benieuwd naar je reactie.

Ik neem de innerlijke dialoog zeer ernstig en omarmen het als een kostbaar bezit. En het is ook ernstig te nemen en te omarmen als een kostbaar bezit, toch mag ik het ook zien zoals het is, namelijk het is fantasie.

Ik neem de  op hol geslagen fantasie soms iets te ernstig en sta ervoor op de bres, terwijl het niets meer is dan een hersenspinsel dat erg  vervreemd kan zijn van de werkelijkheid.

Een ander woord voor Dharma is waarheid, werkelijkheid.
Een mens zoekt een uitweg uit de noodtoestand (meervoudig). de fantasie zet zich met vol vermogen en kracht in, alleen lukt niet alles zoals gepland.
Wanneer de fantasie op hol is, dan is de waarheid, de werkelijkheid ver te zoeken.
De goede vriend de fantasie verergert onbedoeld de noodtoestand.

de goede raad van het boeddhisme is, richt je op de waarheid, de werkelijkheid.
En ook hieromtrent maakt de fantasie een eigen verhaal wat de waarheid en de werkelijkheid is.

Ik omarm de goede raad van het boeddhisme, de waarheid, niets dan de waarheid, en de waarheid alleen.
En tegelijkertijd moet ik leven met de fantasie die overal zijn eigen verhalen maakt.

[Gouden middenweg & de wilde natuur]

Maar is het niet zo dat we juist inzicht moeten krijgen in de aard van dit Ik dat verschijnt?

Onderzoek naar de aard van dit Ik is cruciaal.
Mijn bevinding is niet dat het inzicht omtrent de aard van dit ik voldoende is, maar wel een verandering in de richting van waarheidsgetrouwheid.

het woord inzicht heeft ook iets verstandelijk, en gewoon verstandelijk inzicht is niet voldoende.
bij de werkelijkheid blijven is meer dan louter besef over de aard van dit ik.

De fantasie trekt zich niets aan van inzichten, en maakt ook daarvan verschillende verhalen.

[lang kwaat]

...

overal waar het zelfbewustzijn verschijnt, daar verschijnt "ik".
en dat "ik" kan in onwetendheid (illusie, blindheid) verkeren. (gedreven door verlangen, onvrede en onrust, genoeg van zichzelf)
en dat "ik" kan in waarheid, werkelijkheid, realiteit blijven. (verblijvend in hier en nu, zonder meer, genoeg aan zichzelf)

...

Ben benieuwd naar je reactie.

Ik neem de innerlijke dialoog zeer ernstig en omarmen het als een kostbaar bezit. En het is ook ernstig te nemen en te omarmen als een kostbaar bezit, toch mag ik het ook zien zoals het is, namelijk het is fantasie.

Ik neem de  op hol geslagen fantasie soms iets te ernstig en sta ervoor op de bres, terwijl het niets meer is dan een hersenspinsel dat erg  vervreemd kan zijn van de werkelijkheid.

Een ander woord voor Dharma is waarheid, werkelijkheid.
Een mens zoekt een uitweg uit de noodtoestand (meervoudig). de fantasie zet zich met vol vermogen en kracht in, alleen lukt niet alles zoals gepland.
Wanneer de fantasie op hol is, dan is de waarheid, de werkelijkheid ver te zoeken.
De goede vriend de fantasie verergert onbedoeld de noodtoestand.

de goede raad van het boeddhisme is, richt je op de waarheid, de werkelijkheid.
En ook hieromtrent maakt de fantasie een eigen verhaal wat de waarheid en de werkelijkheid is.

Ik omarm de goede raad van het boeddhisme, de waarheid, niets dan de waarheid, en de waarheid alleen.
En tegelijkertijd moet ik leven met de fantasie die overal zijn eigen verhalen maakt.

Ja, dat gaat zo ook bij mij. Volgens mij schetsen de Pali sutta's dat je ook niet meteen te hoog moet willen grijpen.
Het verhaal hoeft niet meteen weg. Een sutta leert bijvoorbeeld dat er niks mis is met het verhaal: "die en die mens is ontwaakt, volledig verlicht, een arahant...ik neem daar een voorbeeld aan en wil dat ook bereiken". Ook zulk verlangen is niks mis mee leert een sutta. Dit verlangen wordt ook niet onderwezen als de tweede edele waarheid van de oorzaak van lijden. Dat zijn hele andere begeertes.

Ik geloof zelf dat de koers het belangrijkste is. Als je maar de goede koers inzet.
Dat betekent niet dat je niet eens een zijweg/dwaalweg in slaat maar je komt wel op koers.
De koers van: alle fanatisme, vuur, gretigheid, obsessie, begeerte, vastklampen in jezelf niet meer zien als iets voordeligs, als oorzaak van welzijn.
Het beschermt niet. Het helpt je niet.

Dat je dit niet meteen kunt waarmaken, en niet meteen afkoelt, zie ik niet als erg.
De Boeddha leert ook dat het een geleidelijke zaak is.
Maar er moet op den duur wel wat afkoeling plaatsvinden.

Uiteindelijk leert de Boeddha het zo simpel dat dezelfde verlangens die bij ons gepaard gaan met verheugenis (verlangen naar genot, een voortbestaan in een hemel, de dood) omdat we een einde van het lijden zien, de oorzaak van lijden zijn. Terwijl ze opkomen moeten we ze loslaten, afstand van doen, ze uitgraven.

DAT is het moeilijkste volgens mij. Echt beoefenen. Echt de Dhamma praktiseren.
Er over praten en discussiëren is makkelijk maar beoefenen...zeer lastig.

Ik zie mezelf nog altijd achter zintuiglijk verlangens scharen. En nog altijd loop ik naar de kast om dit en dat te snaaien.
Alsof me dat genotmoment me gelukkig maakt, alsof ik echt mijn welzijn nastreef op die manier.
Ik zie de zotheid er van in...maar toch.

Het ligt toch allemaal aan onszelf GM&WN.
Boeddha wijst het Pad maar wij moeten hem zelf bewandelen.
Als wij niet het commitment, de ijver, de energie, de inzet tonen om afstand te doen van onheilzame zaken, zoals die zintuiglijke verlangens, dan ligt dat toch aan onszelf?
Dan kunnen we ons wel beklagen over een Dhamma die niet werkt maar eigenlijk beoefenen je die dan helemaal niet.
Althans zo zie ik dit toch wel, ook als ik weer achter die zintuiglijke verlangens aanloop en die me bij de koelkast doen aanbelanden.

Maar een beetje geduld met jezelf is ook wel op zijn plaats vind ik.

[lang kwaat]

Maar is het niet zo dat we juist inzicht moeten krijgen in de aard van dit Ik dat verschijnt?

Onderzoek naar de aard van dit Ik is cruciaal.
Mijn bevinding is niet dat het inzicht omtrent de aard van dit ik voldoende is, maar wel een verandering in de richting van waarheidsgetrouwheid.

Wat versta jij onder die verandering richting waarheidsgetrouwheid? Zou je dit concreet willen maken met een voorbeeld vanuit het dagelijks leven? Voor mijn begrip.

[Gouden middenweg & de wilde natuur]

Maar is het niet zo dat we juist inzicht moeten krijgen in de aard van dit Ik dat verschijnt?

Onderzoek naar de aard van dit Ik is cruciaal.
Mijn bevinding is niet dat het inzicht omtrent de aard van dit ik voldoende is, maar wel een verandering in de richting van waarheidsgetrouwheid.

Wat versta jij onder die verandering richting waarheidsgetrouwheid? Zou je dit concreet willen maken met een voorbeeld vanuit het dagelijks leven? Voor mijn begrip.

dynamische stilte

Het fantasieverhaal laten voor wat het is met de blik richting werkelijkheid , open gewaarzijn.
Zodra de innerlijke dialoog terug bezig is, is het open gewaarzijn doorbroken.(Hoewel het gewaarzijn steeds aanwezig is, ook tijdens de innerlijke dialoog)
Dynamische stilte doorbreekt het fantasieverhaal en opent (bewust worden van ) gewaarzijn.

stilte  niet louter statisch, maar dynamisch in stilte observeren, wat is.

[Buddha Amitabha]

Maar is het niet zo dat we juist inzicht moeten krijgen in de aard van dit Ik dat verschijnt?

Onderzoek naar de aard van dit Ik is cruciaal.
Mijn bevinding is niet dat het inzicht omtrent de aard van dit ik voldoende is, maar wel een verandering in de richting van waarheidsgetrouwheid.

Wat versta jij onder die verandering richting waarheidsgetrouwheid? Zou je dit concreet willen maken met een voorbeeld vanuit het dagelijks leven? Voor mijn begrip.

dynamische stilte

Het fantasieverhaal laten voor wat het is met de blik richting werkelijkheid , open gewaarzijn.
Zodra de innerlijke dialoog terug bezig is, is het open gewaarzijn doorbroken.(Hoewel het gewaarzijn steeds aanwezig is, ook tijdens de innerlijke dialoog)
Dynamische stilte doorbreekt het fantasieverhaal en opent (bewust worden van ) gewaarzijn.

stilte  niet louter statisch, maar dynamisch in stilte observeren, wat is.

Dat is wel een bruikbare omschrijving. Zo ervaar ik het ook. Het is geen doodse stilte, maar een levende stilte (dynamisch, zo je wilt). Dit is meditatie, geen techniek, want dat is slechts een aanleiding, een hulpmiddel. Op een gegeven moment laat de meditatietechniek vanzelf los, en dan is er alleen puur zijn. Dat ervaar je, en het is een gevoel van gezegend zijn.

Het fantasieverhaal is alles wat we geloven, aannemen, aan beelden in onze geest hebben, wat conditionering is, zelfs wat je boos of neerslachtig kan maken. Kortom: alles wat je jezelf wijs maakt. Maar dat is geen wijsheid, echter slechts verstoring van je innerlijke stilte.

Volledig alles loslaten, je in de stilte laten leiden door de meditatie zorgt er voor dat je eindelijk samenvalt met wat je werkelijk bent. Dit ongeleide gewaarzijn is aanvankelijk voorbijgaand, maar als het voortdurend is, kunnen we waarschijnlijk spreken van Verlichting. Zover ben ik echter nog niet, ik ga me niet beter voordoen dan ik in werkelijkheid ben.

[lang kwaat]

Wat versta jij onder die verandering richting waarheidsgetrouwheid? Zou je dit concreet willen maken met een voorbeeld vanuit het dagelijks leven? Voor mijn begrip.

dynamische stilte

Het fantasieverhaal laten voor wat het is met de blik richting werkelijkheid , open gewaarzijn.
Zodra de innerlijke dialoog terug bezig is, is het open gewaarzijn doorbroken.(Hoewel het gewaarzijn steeds aanwezig is, ook tijdens de innerlijke dialoog)
Dynamische stilte doorbreekt het fantasieverhaal en opent (bewust worden van ) gewaarzijn.

stilte  niet louter statisch, maar dynamisch in stilte observeren, wat is.

Dank.

Voor mij leeft het zo:

Het waarheidsgetrouwe kan niet in het begeertevolle zitten, vind ik. Want dat vertekend alles, dat verblindt.

Voorbeeld: Het mag dan wel heel waarheidsgetrouw lijken voor de lustvolle geest van een man dat vrouwelijke vormen van zichzelf aantrekkelijk en mooi zijn, maar is dat waarheidsgetrouw?

Voor ons mag het ook wel heel waarheidsgetrouw lijken dat het nu eenmaal bij ons leven hoort dat de geest (het kenvermogen) zich dan weer hierop dan weer daarop vestigt en we afwisselend dingen zien, horen, voelen, ruiken etc. Maar kan ons leven niet anders zijn? De sutta's leren van wel (SN22.53). De sutta's leren dat die springerige geest alleen maar zo springerig is omdat er begeerte in ons zit.

Voor ons lijkt het heel waarheidsgetrouw dat we als een soort innerlijke entiteit bestaan die ziet, hoort, voelt, kent en allerlei zaken beleeft, maar is het waarheidsgetrouw of is het ook allemaal maar een geconditioneerde en sterk gekleurde belevingswereld die ook heel anders kan zijn?

Voor ons lijkt het waarheidsgetrouw dat gras groen is maar is het dat?

Voor ons lijkt het waarheidsgetrouw dat een rots ondoordringbaar is maar is het dat?

Voor ons lijkt het waarheidsgetrouw dat een mens niet kan vliegen, maar is dat zo?

Het is misschien wel het grootste wonder van dit bestaan, vind ik, dat we onze belevingswereld houden voor waarheidsgetrouw. Alsof wij in een soort objectieve wereld zouden leven zoals ie is. Bizar.  Eigenlijk ligt niks vast maar onze indrukken zijn heel anders, toch?
Je kunt een mens horen zeggen.. "Een rots IS ondoordringbaar". Onzin natuurlijk. Hij/zij zou moeten zeggen: "Ik ervaar een rots als ondoordringbaar". Maar nooit IS ondoordringbaar.
Een neutrino vliegt er zo doorheen. Zo met alles. Maar we denken constant dat we de maat aller dingen zijn. Sowieso de toon van...het IS zus en zo...daaruit blijkt zo'n gebrek aan besef van voorwaardelijkheid, de betrekkelijkheid van hoe wij als mens zaken beleven. Er is niks objectiefs aan.

Ik geloof dat de Boeddha ook wel diep doorgedrongen was in dit onwezenlijke, onwaarachtige, niet vastliggende, geconditioneerde karakter van alle belevingen, welke dan ook.

Zelfkenners denken dat een bepaalde beleving, de ontdekking, de ontmoeting met de waarheid is, het ultieme. De leraren van de Boeddha meenden dit terwijl ze zeer subtiele meditatieve staten binnengingen, de vormloze sfeer van nietsheid en van noch perceptie noch niet-perceptie. De Boeddha zag dit anders.
Condities samen construeren een bepaalde manier van beleven, en als de condities anders zijn ontstaat een andere beleving. Het gaat hier niet om het ontdekken of ontmoeten van de waarheid maar om geconditioneerd ontstaan, bestaan en eindigen van belevingen. Dit geldt ook voor de ervaringen of belevingen die horen bij het vormloze. De Tibetanen vergelijken belevingen met dromen. Het is zinloos te denken dat een bepaalde droom waarheidsgetrouw is en een ander niet. Dromen zijn immers maar dromen.

Zo ook met elke beleving volgens mij. Dit gaat best ver, vind ik. Alles wat voorwaardelijk ontstaat, wat tijdelijk is, behandelde de Boeddha volgens mij niet als de waarheid noch als echt de moeite waard. Sterker, eigenlijk instrueert de Boeddha om het verlangen voor het tijdelijke juist op te geven.

Maar dit behandelde de Boeddha volgens de Pali Canon wel als de waarheid: the unconditioned, the uninclined, the undefiled …the far shore …the subtle …the very hard to see …
the freedom from old age …the constant …the not breaking apart …that in which nothing appears …the unproliferated …the peaceful …the freedom from death …the sublime …
the state of grace …the sanctuary …the ending of craving …the incredible …the amazing …the untroubled …the not liable to trouble …Nibbana …the unafflicted …dispassion …
purity …freedom …not clinging …the island …the protection …the shelter …the refuge …the haven ”(SN43.12-44)

[ervaringsgetuige]

Maar is het niet zo dat we juist inzicht moeten krijgen in de aard van dit Ik dat verschijnt?

Onderzoek naar de aard van dit Ik is cruciaal.

Hé, dat klinkt heel erg als Advaita!   

Eens dat ik volledig doorzien vallen ook de concepten 'ontwaking' en 'verlichting' weg.
Dat is de ultieme conclusie van de non-dualiteit.

Dat is de laatste stap, of beter gezegd, het laatste inzicht, in zowel Advaita Vedanta als de hoogste leringen van het Boeddhisme (met name Dzogchen of Mahamudra):

De Transcendentie van Concepten

• Eerst: Het "ik" (ego) wordt gezien als een illusie. De zoektocht begint om deze illusie te doorbreken.

• Vervolgens: Het doel van de zoektocht, namelijk Ontwaking of Verlichting (Bodhi / Moksha), wordt een nieuw, subtieler mentaal object. Het is een concept dat de geest probeert vast te grijpen of te bereiken.

• Tenslotte: In de volledige realisatie van de non-dualiteit, valt het onderscheid weg tussen de zoeker (die al een illusie bleek te zijn), het pad en het doel.

Zodra er geen lijder meer is (het 'ik'), is er ook geen behoefte aan bevrijding. Het concept van "bevrijding" of "Ontwaken" is slechts het laatste, mooiste speelgoed dat moet worden weggelegd voordat de pure, onbenoembare Realiteit overblijft.

Het is de bevrijding van de gedachte dat je bevrijd moet worden.

Dit is de staat die de Boeddha aanduidde als het definitieve Nirvana—het uitdoven van alle conceptuele fabricaties, inclusief de concepten die ons daarheen leidden.

[ervaringsgetuige]

Zelfkenners denken dat een bepaalde beleving, de ontdekking, de ontmoeting met de waarheid is, het ultieme. De leraren van de Boeddha meenden dit terwijl ze zeer subtiele meditatieve staten binnengingen, de vormloze sfeer van nietsheid en van noch perceptie noch niet-perceptie. De Boeddha zag dit anders. 

Wat mij betreft, ik denk - -  alvast NIET dat een bepaalde beleving, de ontdekking, de ontmoeting met de waarheid is, het ultieme is.


Kort antwoord:  geen enkele één specifieke beleving “het ultieme”[/b].
Maar: er zijn wel bepaalde transpersoonlijke ervaringen die ... inzicht geven in ‘de ultieme werkelijkheid’ .

Laat me het precies formuleren in Grof-termen:


Grof ziet de menselijke psyche als onbegrensd en meerdimensionaal. In zijn cartografie van het bewustzijn onderscheidt hij verschillende lagen, maar de diepste laag — het kosmische of oceanische bewustzijn — kan ervaringen opleveren die lijken op wat religieuze tradities “het ultieme” of “de waarheid” noemen.

Dit kan zich uiten als:

• een gevoel van eenheid met al het bestaan
• directe ervaring van tijdloos bewustzijn
• bewustzijn van ‘cosmic ground of being’
• een ervaring van oneindige liefde, licht, of leegte
• identificatie met de bron van creatie

Maar Grof waarschuwt telkens dat:

>geen enkele vorm, visie of beeld dé waarheid is. Het is de directe ervaring die telt, niet de interpretatie.

🔹 Dus wat bedoelt hij met 'ontmoeting met de waarheid'?

Niet één specifieke mystieke scène, visioen of hallucinatie, maar een kwalitatieve verschuiving waarin:

• het persoonlijke ego oplost
• de geest zichzelf herkent als onderdeel van een grotere totaliteit
• dualiteit tijdelijk wegvalt
• lijden of existentiële angst transformeert in inzicht en openheid

🔹 Grof is hierin niet-duaal maar ook niet-boeddhistisch

Zijn visie lijkt op Advaita of mystiek, maar hij blijft psycholoog:

• Hij zegt niet dat de ervaring permanent moet zijn.
• Hij zegt niet dat het ego moet verdwijnen.
• Hij ziet het als een therapeutisch én spiritueel potentieel van de psyche.

Voor hem is het ultieme moment eerder:

het doorbreken van het beperkte zelfgevoel en het intuïtief zien van de grotere werkelijkheid waarin het ego slechts één golf is.


🔹 Samengevat

Volgens Stanislav Grof is de ontmoeting met de ultieme waarheid geen enkele specifieke beleving, maar een categorie van ervaringen waarin men:

• de grenzen van het persoonlijke bewustzijn doorbreekt,
• zich verbindt met een grotere, tijdloze dimensie,
• en intuïtief begrijpt dat de werkelijkheid veel ruimer is dan het ego.

[ervaringsgetuige]

Met ‘ontmoeting met de waarheid’ bedoel .. ik dus niets mysterieus. Het gaat niet om een bepaald visioen of een speciale ervaring. Het verwijst simpelweg naar het moment waarop het beperkte, persoonlijke perspectief even wegvalt en je rechtstreeks ervaart dat je deel uitmaakt van een grotere werkelijkheid die er altijd al was.
Het is eigenlijk zo eenvoudig dat veel ... het over het hoofd zien omdat ze blijven zoeken naar iets ingewikkelds of doctrinairs.




🔹 Voor Balsekar is de directe ervaring van de Totaliteit het enige dat telt

Hij maakt geen onderscheid tussen:

• mystieke eenheidservaringen,
• inzichten via zelfonderzoek,
• of transpersoonlijke bewustzijnsstaten zoals Grof die beschrijft.

Alles wat de illusie van een afzonderlijk ‘ik’ doorprikt, herkent hij als de werking van de Totaliteit.

🔹 Waar Balsekar en Grof overlappen

Hoewel hun taal verschilt, raken ze exact hetzelfde punt:

• Grof: het persoonlijke zelf valt tijdelijk weg, en je ziet direct de grotere werkelijkheid.
• Balsekar: er is niemand die iets ziet; het is simpelweg de Totaliteit die zich herkent als zichzelf.

Beiden erkennen:

• dat het ego een construct is,
• dat inzicht gebeurt zonder persoonlijke controle,
• dat de waarheid eenvoudig is maar door het denken gecompliceerd wordt.

🔹 Waarom Balsekar jullie goed zou begrijpen

Omdat hij diep doorhad dat ontwaken nooit een persoonlijke prestatie is, maar een spontane herkenning van wat altijd al het geval was.

Hij zou niet vragen: “Was het tijdens psychedelica?”
Of: “Was het via meditatie?”
Of: “Kwam het door zelfonderzoek?”

Hij zou simpelweg zeggen:

“It’s all the functioning of Totality.”

En in dat licht zijn de inzichten van Grof en wat jij beschrijft niets anders dan verschillende vormen van dezelfde herkenning.

[lang kwaat]

het woord inzicht heeft ook iets verstandelijk, en gewoon verstandelijk inzicht is niet voldoende.
bij de werkelijkheid blijven is meer dan louter besef over de aard van dit ik.
De fantasie trekt zich niets aan van inzichten, en maakt ook daarvan verschillende verhalen.

Ach ja, wiens leven wordt niet vrijwel geheel bepaald door wat en hoe ie denkt? Gedachten over rijk worden, gedachten over pijn vermijden, gedachten over op vakantie gaan en een leuke tijd hebben, gedachten over wat mensen wel niet van je denken, gedachten over andere mensen,  gedachten over hoe je bevrijding realiseert, hoe je je bedrijf gaand houdt of je werk moet doen, wrede gedachten, zorgzame gedachten, zorgelijke gedachten, vrolijke gedachten, gedachten die als plannen zijn, gedachten die intenties zijn, wellustige gedachten, onheilzame gedachten, heilzame, onzalige gedachten, gewelddadige gedachten, optimistische, negatieve, gedachten  etc etc.

Hoe we denken, wat we denken, hoe we zaken zien en beschouwen, dat bepaalt toch voor het grootste gedeelte onze belevingswereld.  Dat begint al bij de eerste gedachten bij het opstaan.
Ik geloof niet dat het leven van een Boeddha of ontwaakte gedachteloos is.

Zelf geloof ik dat het belangrijk is om heilzame gedachten te ontwikkelen en wijze manier van beschouwen. Dat helpt echt wel. Want je kunt jezelf de vernieling in denken maar er ook uit.
Denken is niet zomaar iets. Denken en het hart zijn sterk verbonden. Hoe en wat we denken is toch vooral onze belevingswereld.

Trouwens, nam de Boeddha geen gedachte meer serieus? Lijkt me niet. Ik haal dat niet uit de sutta's.

De sutta's leren ook dat wijsheid zich ook toont in hoe iemand denkt: https://suttacentral.net/an3.3/en/bodhi?lang=en&reference=none&highlight=false

Wilde ik nog even kwijt.

[lang kwaat]

Maar is het niet zo dat we juist inzicht moeten krijgen in de aard van dit Ik dat verschijnt?

Onderzoek naar de aard van dit Ik is cruciaal.

Hé, dat klinkt heel erg als Advaita!   

Eens dat ik volledig doorzien vallen ook de concepten 'ontwaking' en 'verlichting' weg.
Dat is de ultieme conclusie van de non-dualiteit.

Dat is de laatste stap, of beter gezegd, het laatste inzicht, in zowel Advaita Vedanta als de hoogste leringen van het Boeddhisme (met name Dzogchen of Mahamudra):

De Transcendentie van Concepten

• Eerst: Het "ik" (ego) wordt gezien als een illusie. De zoektocht begint om deze illusie te doorbreken.

• Vervolgens: Het doel van de zoektocht, namelijk Ontwaking of Verlichting (Bodhi / Moksha), wordt een nieuw, subtieler mentaal object. Het is een concept dat de geest probeert vast te grijpen of te bereiken.

• Tenslotte: In de volledige realisatie van de non-dualiteit, valt het onderscheid weg tussen de zoeker (die al een illusie bleek te zijn), het pad en het doel.

Zodra er geen lijder meer is (het 'ik'), is er ook geen behoefte aan bevrijding. Het concept van "bevrijding" of "Ontwaken" is slechts het laatste, mooiste speelgoed dat moet worden weggelegd voordat de pure, onbenoembare Realiteit overblijft.

Het is de bevrijding van de gedachte dat je bevrijd moet worden.

Dit is de staat die de Boeddha aanduidde als het definitieve Nirvana—het uitdoven van alle conceptuele fabricaties, inclusief de concepten die ons daarheen leidden.

Dit is allemaal weer heel erg bekeken vanuit het perspectief van een zoektocht naar je ware zelf, ware essentie, ware wezen, ware Ik. Maar dit was volgens de Pali sutta's niet Boeddha's zoektocht. Hij zocht een einde aan het lijden toen hij indringend werd geconfronteerd met de realiteit van ziekte, ouderdom en dood. Dus niet zozeer met het mentaal lijden, maar juist met wat je fysiek lijden kunt noemen. Het drong tot hem door dat ook hij onderhevig was aan ziekte, verouderen en dood. Dat kwam enorm binnen bij hem, als je de overlevering mag geloven. Boeddha zocht een oplossing.

Ik zie dit zelf als een soort archetypisch iets want nog altijd kan het lijden, vooral het fysiek lijden, diepe impact maken op mensen. Een ouder die ernstig ziek wordt en voor je ogen aftakelt en lijdt, jezelf, een geliefde. Het kan je vertrouwen in dit leven ondermijnen en zelfs wegvagen. Het kan je raar wakker schudden. Nog altijd haalt het de levens van mensen overhoop.
Want hoe moet je nou verder als je dit lijden ziet? Het leven kan tamelijk genadeloos lijken, nietwaar?

Volgens de sutta's zag de Boeddha op enig moment in dat ziekte, verouderen en de dood, geboorte als voorwaarde hebben. Want hoe kan het lijden van ziekte, verouderen en de dood eindigen als je eenmaal geboren bent? Een nogal ontnuchterende vaststelling, vind ik. De waarheid lijkt me, dat kan niet. Dat ontdekt elke generatie weer. Elke generatie weer krijgt te maken met pijnen, ziekten, aftakeling, de dood. Eenmaal geboren krijg je vroeg of laat er ook persoonlijk mee te maken. De Boeddha zou zich dan ook toegelegd hebben op het doorgronden van (weder) geboorte.

Als je Boeddha's ontwaken bekijkt (zoals het in de Pali sutta's wordt beschreven en niet zoals mensen zelf verzinnen) en ziet wat voor soort kennis toen tot hem kwam, dan zie je ook dat dit allemaal gaat over hoe geboorte werkt: 1. kennis van zijn eigen vorige levens. De persoonlijke bevestiging dat er vorige levens zijn geweest. 2. kennis van hoe weder geboorte werkt in relaties tot visies en wilsactiviteiten die wezens hebben. Hier wortelt zijn onderricht over kamma in, en 3. kennis hoe geboorte eindigt als alle bezoedelingen verdwenen zijn, uitgewist, beeindigd.
Je zou kunnen zeggen, op het moment van ontwaken was Boeddha volledig verlicht aangaande alles wat geboorte aangaat: de diversiteit van geboorten, de oorzaken, het beeindigen, de soorten contacten die men in die specifieke geboorte ervaart, de wereld waarin men wordt geboren etc.

Boeddha wordt door mensen met een liefde voor zelfkennis vaak ook op een zoektocht naar het zelf gezet maar de sutta's belichten toch wel, op wat uitzonderingen na, dat hij vooral geïnteresseerd was in een definitief en volledig einde aan lijden, ook aan fysiek lijden, dus ook aan geboorte, ziekte, pijn, verouderen/aftakelen, de dood. De teksten zien lijden niet als iets exclusiefs mentaals.

Hoewel de Boeddha door zelfkenners op een Pad naar zelfkennis wordt gezet, leren de sutta's (MN2) juist dat de Boeddha zo'n focus afwees. De Boeddha noemt deze zoektocht naar je ware zelf of ware identiteit (wie/wat was ik, wie/wat ben ik, wie/wat wordt ik) een vorm van verkeerde aandacht. Als leerling van de Boeddha moet je je focussen op: Wat is lijden, wat is de oorzaak, wat is het einde en wat is de weg naar het einde. De Vier Edele Waarheden. Op die manier moet je je belevingen onderzoeken, als het ware. Dat identiteit een rol speelt bij je eigen en andermans lijden dat ontdek je dan snel genoeg natuurlijk.  Maar je moet altijd alles bezien vanuit lijden en de opheffing en nooit alleen maar op zoek zijn naar zelfkennis. Want dan gaat het allemaal veel te veel draaien om kennis en visie en niet meer om het einde van lijden. Het doel van de Dhamma is niet kennis en visie omtrent het zelf maar het einde van lijden!

Als je, stel, lijden alleen maar ziet als iets mentaals, dan heb je ook een andere kennis van lijden dan de Boeddha had. Ook als je lijden ziet als iets menselijks, en het lijden van andere wezens niet ziet en erkent. Boeddha bespreekt niet alleen het lijden van mensen. Dhamma vereist ook wel een soort besef dat we allemaal in hetzelfde schuitje zitten en niet alleen mensen, vind ik.

Alle sutta's leren consequent dat de kennis van bevrijding is: 'Unshakable is my liberation of mind; this is my last birth; now there is no more renewed existence."' 
Kennis van bevrijding is niet..."het is geen Ik dat kent". Dat is kennis en visie die tot bevrijding kan leiden maar zeker geen bevrijding.

Natuurlijk speelt het einde van mentaal lijden ook een belangrijke rol in de Dhamma. Het einde van het lijden van verdriet, wanhoop, niet krijgen wat je wilt, gevoegd worden bij wat niet wilt, verlies van dierbaren of welk mentaal lijden er ook bestaat,  maar het grote plaatje is dat er geen einde aan lijden kan zijn zolang de oorzaak van weder geboorte niet verdwenen is. Zie daarvoor de vier edele waarheden.

Het is ook niet waar dat als je eenmaal de natuur van geest (als dat wat kent) zou kennen als alleen maar een gewaarzijn of helderheid, en dus geen entiteit-Ik, dat nu onwetendheid echt verdwenen is. Dit is niet waar. Onwetendheid blijft als neiging gewoon functioneren  en je ook beinvloeden.
Het is niet zo dat als je maar dit of dat gezien hebt onwetendheid weg is. Dat vinden zelfkenners wel maar dit speelt niet in het vroeg boeddhisme. Onwetendheid zit diep verankert en als neiging en opwelling blijft het langdurig je gedrag beinvloeden. Het is gewoon ijdel, echt,  te denken dat onwetendheid werkelijk weg is als je in je dagelijks leven nog functioneert als een gewoon mens met allerlei bezoedelingen en onzalig gedrag en je Ego sterker is dan ooit.

Zelfkenners denken altijd maar weer dat het in boeddhisme ook alleen maar draait om perfecte moraliteit of anders wel perfecte kennis en visie als uiteindelijk doel, en dat is gewoon niet zo.

"So this holy life, brahmin, does not have gain, honor, and renown for its benefit, or the attainment of virtue for its benefit, or the attainment of concentration for its benefit, or knowledge and vision for its benefit. But it is this  unshakeable deliverance of mind that is the goal of this holy life, its heartwood, and its end.  (MN28, MN30)
Oftewel, de soort kennis moet in je opkomen: 'Unshakable is my liberation of mind; this is my last birth; now there is no more renewed existence.

Nou hou ik er over op.

[lang kwaat]

Met ‘ontmoeting met de waarheid’ bedoel .. ik dus niets mysterieus. Het gaat niet om een bepaald visioen of een speciale ervaring. Het verwijst simpelweg naar het moment waarop het beperkte, persoonlijke perspectief even wegvalt en je rechtstreeks ervaart dat je deel uitmaakt van een grotere werkelijkheid die er altijd al was.
Het is eigenlijk zo eenvoudig dat veel ... het over het hoofd zien omdat ze blijven zoeken naar iets ingewikkelds of doctrinairs.

Is na dat moment dan het lijden beëindigd?
Nu even niet doctrinair gaan doen a.j.b. maar ga eens praten over het echte leven!

[Buddha Amitabha]

Ik heb al vaker gezegd dat de zogeheten zelfkenners slechts simpele mentale spelletjes spelen. Ze doen net alsof de spirituele Verlichting zoals de Boeddha die bijvoorbeeld heeft beschreven via de Vier Edele Waarheden slechts een kwestie zou zijn van een bepaald mentaal schema, "inzicht" of "wijsheid" noemen ze dat. En het zou zelfs een éénmalige ervaring zijn, waardoor men zich opeens en volledig Verlicht acht. En dat ook actief uitdraagt. Ik heb zelden een grotere illusie gezien als deze. Een klassieke fout die trouwens velen maken: als ik maar weet met mijn brein, cerebraal, hoe het zit ben ik klaar, wakker en zelfs Verlicht. Dat dit helemaal niet klopt, ziet men niet in. Wat een geestelijke armoede...

Terwijl Gautama de Boeddha inderdaad stelde dat het lijden niet slechts mentaal zou zijn, maar dat dit lijden een algeheel diepgeworteld aspect is van het volledige bestaan, zowel metaal, fysiek en emotioneel. Dukkha is de diepe frustratie en onvrede met hoe het lijden het menselijke leven beïnvloedt. Dat vereist een bepaalde spirituele rijpheid, want waarom voelde de Boeddha de urgentie om zijn weg te vinden uit het lijden, dukkha, en vele mensen daarentegen niet? De urgentie van de spirituele zoektocht heeft over het algemeen als basis het lijden, Gurdjieff zei dat lijden het vuur is dat de leerling op de spirituele weg zet. En dat klopt.