Auteur Topic: Hoe staat Boeddhisme in de discussie omtrent vrije wil ?  (gelezen 1971 keer)

0 leden en 1 gast bekijken dit topic.

Offline bolletje

  • Sangha Nieuweling
  • Sangha lid
  • ****
  • Berichten: 302
  • Freedom can not be granted. It must be taken
Ik weet niet heel veel over de vrije wil en die discussies etc. Maar, ik begin mij er nu mondjesmaat in te verdiepen.


Is boeddhisme deterministisch ? Libertarisch ? Of iets ertussenin en dus compatibilistisch ?

Ik denk dat laatste.

Karma is een deterministisch gegeven. Ik doe nu kut dingen en dat plant zaadjes voor later, die zullen uitkomen en ik kan daar dan niets meer tegen doen.

Maar, die karma zet je wel met je vrije wil in gang. Je kan als je wilt het achtvoudige pad volgen. Je kan proberen heilzame karma te genereren.


Wat denken jullie ?


Vroeger was ik meer van een puur libertarisme. We zijn helemaal vrij, er is geen enkel excuus.

Nu neig ik meer naar iets tussen libertarisme en determinisme in



Noel

  • Gast
Re: Hoe staat Boeddhisme in de discussie omtrent vrije wil ?
« Reactie #1 Gepost op: 25-06-2020 20:42 »
Dat de dingen wetmatig bepaald zouden zijn is iets voor juristen.
Dan wordt het leven een soort van rechtszaak.
Maar het oordeel kan vrijspraak zijn.

Offline Siebe

  • aanvraag voor lidmaatschap
  • Sangha lid
  • *
  • Berichten: 375
Re: Hoe staat Boeddhisme in de discussie omtrent vrije wil ?
« Reactie #2 Gepost op: 25-06-2020 23:18 »
Ik weet niet heel veel over de vrije wil en die discussies etc. Maar, ik begin mij er nu mondjesmaat in te verdiepen.
Is boeddhisme deterministisch ? Libertarisch ? Of iets ertussenin en dus compatibilistisch ?

Hoe zou jij vrije wil willen omschrijven?

Offline Bodhiboom

  • Sangha Ouderling
  • *****
  • Berichten: 883
Re: Hoe staat Boeddhisme in de discussie omtrent vrije wil ?
« Reactie #3 Gepost op: 26-06-2020 08:48 »
Ik heb even op Access to Insight gezocht op “determinism” en kreeg vier pagina’s van hits dus het is wel iets waaraan wat aandacht is besteed. Causaal determinisme lijkt mij vooral iets waar de Boeddha wel wat mee zou hebben.
Bij elke inademing breng ik kalmte tot mijn lichaam;
Bij elke uitademing glimlach ik naar de wereld.

Noel

  • Gast
Re: Hoe staat Boeddhisme in de discussie omtrent vrije wil ?
« Reactie #4 Gepost op: 26-06-2020 21:25 »
Determined kan vertaald worden met “bepaald”
Iets “onbepaald” zien, is een oefening die de boeddha ons geeft tegen lijden. Of zie ik dat verkeerd?

Offline Siebe

  • aanvraag voor lidmaatschap
  • Sangha lid
  • *
  • Berichten: 375
Re: Hoe staat Boeddhisme in de discussie omtrent vrije wil ?
« Reactie #5 Gepost op: 26-06-2020 21:46 »
Determined kan vertaald worden met “bepaald”
Iets “onbepaald” zien, is een oefening die de boeddha ons geeft tegen lijden. Of zie ik dat verkeerd?

Hoe bedoel je dit?

Noel

  • Gast
Re: Hoe staat Boeddhisme in de discussie omtrent vrije wil ?
« Reactie #6 Gepost op: 27-06-2020 07:54 »
Zijn we gehecht aan een geliefde en neemt deze afscheid, dan is onbepaald als je er niets van vindt, maar het “accepteert”.

Offline Siebe

  • aanvraag voor lidmaatschap
  • Sangha lid
  • *
  • Berichten: 375
Re: Hoe staat Boeddhisme in de discussie omtrent vrije wil ?
« Reactie #7 Gepost op: 27-06-2020 13:06 »
Zijn we gehecht aan een geliefde en neemt deze afscheid, dan is onbepaald als je er niets van vindt, maar het “accepteert”.

Oke, duidelijk. De Boeddha instrueert de Kalama's zelf te ontdekken en zien wat heilzaam is en niet, en dan te kiezen voor wat heilzaam is en afstand te doen van zaken die onheilzaam zijn. Dat is ieders eigen keuze.

Als ik naar mezelf kijk (en ook anderen) denk ik dat je wel kunt zeggen dat we toch vaak vasthouden aan wat niet heilzaam is. Uit onmacht, onvermogen, gebrek aan wijsheid, gebrek aan zelfrespect, angst voor verandering, gebrek aan liefde voor jezelf, uit gewoonte. Als een verslaafde, tegen beter weten in.

Ik kan niet zeggen dat we automatisch wel kiezen voor wat heilzaam is. Integendeel zelfs. Daarom vind ik de Kalama sutta ook iets te makkelijk.
Je zou eigenlijk moeten verklaren waarom we juist zo stug vasthouden aan zaken die helemaal niet heilzaam en voordelig zijn. Want dat het zo vanzelfsprekend is dat we kiezen voor wat heilzaam en voordelig is, nee, echt niet, totaal niet. Dat zou misschien wel wijs zijn maar wie is zo wijs?

Als gehechtheid leidt tot lijden, geef je het dan meteen op? Ik denk dat het ook iets oplevert, want anders zouden we dat niet doen, toch?

Ik denk dat de Boeddha totaal heeft losgelaten dat gehechtheid iets oplevert, iets voordeligs. Maar ga er maar aanstaan. Vindt maar eens niets van een relatiebreuk. Dat kan toch eigenlijk niet? Jaren ben je gehecht geweest, innig verbonden, en dan opeens zou je er niets van moeten vinden? Lijkt me een onmogelijk opgave aan jezelf.

Offline Dorje

  • Eerwaarde
  • ******
  • Berichten: 1460
Re: Hoe staat Boeddhisme in de discussie omtrent vrije wil ?
« Reactie #8 Gepost op: 27-06-2020 13:17 »
Zijn we gehecht aan een geliefde en neemt deze afscheid, dan is onbepaald als je er niets van vindt, maar het “accepteert”.

Het is misschien niet zo realistisch, en misschien ook niet zo gezond, te streven naar een toestand  van niets meer vinden, onbewogenheid, onverschilligheid, passieve acceptatie. En het lijkt mij ook niet dat de Boeddha ons op zoiets laat oefenen. 

Waar hij wel op lijkt aan te sturen is dat het mogelijk is tot een zien in wijsheid te komen wat betreft de zaken die opkomen, inclusief die geliefde: dat het iets is wat komt en gaat, geen essentie heeft, en als je dit niet ziet dat er dan hechting aan ontstaat en dus ook lijden, als het vroeg of laat sowieso doet wat dingen doen die opkomen namelijk weer verdwijnen.

Nu, zaken als "graag bij je hebben", "liefhebben" en in het geval van kinderen "verantwoordelijkheid", zijn ook zaken die opkomen en daarom niet weg moeten. Maar ook hier weer, het mechanisme dat lijden geeft komt maar in gang als je gehecht raakt aan dat wat opkomt, gehecht aan "graag hebben", gehecht aan "liefhebben", gehecht aan "verantwoordelijkheid", gehecht aan "er iets van vinden". Zonder die gehechteid er aan kan er graag hebben, lief hebben, verantwoordelijkheid, opinie blijven bestaan, en is het zelfs gezond, functioneel en menselijk dat het dat doet.... als er geen gehechteid aan is, als het gewoon gezien is als ook maar opkomend, dan moet het niet weg en vooral dan kan het wel losgelaten worden als het wel doet wat iets dat opkomt sowieso ooit zal doen: weer verdwijnen.

En dan gaat dit verdwijnen niet gepaard met lijden. Ook al kan er zelfs ook verdriet opkomen, wat ook weer geen probleem is, zolang het gezien is als iets dat komt en gaat en dus niet sowieso gevolg moet krijgen of anders gezegd zonder dat deze emotionaliteit het verdere doen en laten gaat "bepalen". En in die zin is onbepaaldheid misschien wel een terecht woord, hoewel ik gelijkmoedigheid toch een beter woord vind. Het gemoed blijft gelijk, ook al is wat opkomt positief, negatief of neutraal. Er treedt geen grijpen of afstoten op en, belangrijk, ook geen niet-weten hoe dan wel reageren (onwetendheid). En dit laatste is belangrijk, dit maakt het verschil tussen passieve acceptatie en actieve acceptatie.

Een passieve acceptatie gaat meer samen met een gelatenheid, een apathie: het doet er allemaal niet toe. Terwijl een actieve acceptatie meer samen gaat met wijsheid en mededogen en dus ook met vaardig handelen: in wijsheid is gezien dat de geliefde iets is dat komt en gaat, dus geen aanleiding hoeft te zijn voor hechting en dus lijden. Als de geliefde gaat, omdat dit voor hem/haar beter zo is, of onvermijdelijk is (sterven), dan kan dit volledig geaccepteerd worden. Als de geliefde gaat omwille van verwarring, onbegrip, of afglijden in een gevaarlijke situatie (bvb verslaving, verkeerde invloeden, sekte, ...), dan is er wel een acceptatie van de werkelijkheid die zich voordoet zoals ze is en geen verwerping er van en ook geen emotionele vertekening ervan (bvb. kwaadheid, schuldgevoel, slachtoffer-gevoel), m.a.w. een zeer realistische inschatting, waardoor er juist met veel meer wijsheid en mededogen op gereageerd kan worden: actieve acceptatie, acceptatie van wat er is, maar daarom nog niet van dat wat nu zo eenmaal is, ook zo moet blijven.

Vergeef mij, het is een beetje muggenziften, een beetje snuffelen aan woorden en hoe ze te eenzijdig geïnterpreteerd kunnen worden (wat daarom niet het geval hoeft te zijn bij jou, Noel). Het is gewoon wat in mij opkomt en ik belangrijk vond om op te reageren. Voor wat het waard is...







Noel

  • Gast
Re: Hoe staat Boeddhisme in de discussie omtrent vrije wil ?
« Reactie #9 Gepost op: 27-06-2020 13:53 »
“Gelijkmoedigheid” is een beter begrip. Met “causaal determinisme” waren we nog in de wereld van wetenschap, waar ook “onbepaaldheid” wetenschappelijk een kwantumtoestand beschrijft.

Het dualisme “heilzaam” en “niet-heilzaam”  lijkt te duiden op een continuering van denken aan maar twee mogelijke toestanden. “Onbepaald” is juist een derde tussentoestand die nuanceert wat er aan de hand is. Wat op een moment onheilzaam is, kan een ander moment hebben bijgedragen aan een heilzamere toestand. Vanuit een breder perspectief was het onheilzame ook heilzaam, dus beide, of beide niet, onbepaald.

Dus als ik mijn scheiding als van onbepaalde waarde, gelijkmoedig, beschouw, dan zijn er voor ons beide, mijn ex-vrouw en ik, nu nieuwe mogelijkheden. Wat ik wel prettig vind, is dat je met oud zeer uit de “relatie” nu niet steeds naar oplossingen hoeft te zoeken (die er niet meer zijn), maar dat je verder mag.

Offline Siebe

  • aanvraag voor lidmaatschap
  • Sangha lid
  • *
  • Berichten: 375
Re: Hoe staat Boeddhisme in de discussie omtrent vrije wil ?
« Reactie #10 Gepost op: 27-06-2020 19:37 »
Ik denk wel dat je mag zeggen dat een bepaalde gewaarwording in beginsel onbepaald is. Er is dan nog niet automatisch betekenis aan gegeven. Het is nog niet door de malle molen van de geest gegaan zeg maar, waar het vergeleken wordt met eerdere ervaringen, herkend wordt, benoemd wordt, betekenis wordt gegeven. Maar dit gaat razendsnel.

Kun je naar je moeder kijken zonder direct je moeder te zien? Toch moet er een moment zijn dat je eigenlijk gewoon een vrouw ziet, waarin nog onbepaald is dat het je moeder is.

Kun je klanken uit iemands mond horen komen zonder dat je woorden met betekenis hoort? (ooit was dat echt zo).

Kun je een bepaalde geur ruiken zonder dat je eigenlijk meteen weet 'vers gemaaid gras". Toch moet er zo'n onbepaald moment zijn lijkt me.

Klanken hadden ooit voor ons geen betekenis (of hooguit in de intonatie). Maar nu kunnen we horen eigenlijk niet meer onderscheiden van begrijpen, toch?



Noel

  • Gast
Re: Hoe staat Boeddhisme in de discussie omtrent vrije wil ?
« Reactie #11 Gepost op: 27-06-2020 19:47 »
Ik denk wel dat je mag zeggen dat een bepaalde gewaarwording in beginsel onbepaald is. Er is dan nog niet automatisch betekenis aan gegeven. Het is nog niet door de malle molen van de geest gegaan zeg maar, waar het vergeleken wordt met eerdere ervaringen, herkend wordt, benoemd wordt, betekenis wordt gegeven. Maar dit gaat razendsnel.

Kun je naar je moeder kijken zonder direct je moeder te zien? Toch moet er een moment zijn dat je eigenlijk gewoon een vrouw ziet, waarin nog onbepaald is dat het je moeder is.

Kun je klanken uit iemands mond horen komen zonder dat je woorden met betekenis hoort? (ooit was dat echt zo).

Kun je een bepaalde geur ruiken zonder dat je eigenlijk meteen weet 'vers gemaaid gras". Toch moet er zo'n onbepaald moment zijn lijkt me.

Klanken hadden ooit voor ons geen betekenis (of hooguit in de intonatie). Maar nu kunnen we horen eigenlijk niet meer onderscheiden van begrijpen, toch?

De bemiddelaar kan eventueel de beslissing uitstellen, het onbeslist laten, niet in een oordeel wie de moeder is of wat vers gemaaid gras is, maar of de ervaring blijdschap dan wel droefheid zal oproepen. We hebben geen directe aanleiding om ons door herinneringen tot dwingende emotie te laten komen.

Misschien is het ergens goed voor, zoiets als trauma, maar veelal kunnen we zonder.

Offline Siebe

  • aanvraag voor lidmaatschap
  • Sangha lid
  • *
  • Berichten: 375
Re: Hoe staat Boeddhisme in de discussie omtrent vrije wil ?
« Reactie #12 Gepost op: 27-06-2020 20:25 »

Gewaarworden betekent volgens de leer ook altijd voelen, en dat is of onaangenaam, aangenaam of neutraal. Dit wordt beschreven als onafscheidelijk. Je kunt niet gewaarworden en voelen van elkaar onderscheiden.

Onaangename sensaties, dukha vedana's, kunnen weer aanleiding geven tot geest geboren onaangename gevoelens zoals droefheid, wanhoop, somberheid, domanassa vedana. Stel dat je pijn hebt, dukha vedana, dan kun je op basis daarvan weer ergernis, droefheid, wanhoop etc ontwikkelen. Dat laatste is domanassa vedana.

Aangename gevoelens, sukha vedana's kunnen weer aanleiding geven tot mentale aangename gevoelens, vrolijkheid, blijheid, somanassa vedana.
Stel dat je een massage krijgt en dat voelt goed, sukha vedana, dan kun je je wellicht blij worden, somanassa vedana.

Deze laatste categorie gevoelens worden geest geboren genoemd.

De teksten geven aan dat op dit vlak wel wat te bereiken is.

Een arahant schijnt deze laatste categorie gevoelens niet meer te hebben maar nog wel altijd dukha, sukha en upekkha vedana want die zijn eigen aan iets gewaarworden.


Noel

  • Gast
Re: Hoe staat Boeddhisme in de discussie omtrent vrije wil ?
« Reactie #13 Gepost op: 27-06-2020 20:40 »

Gewaarworden betekent volgens de leer ook altijd voelen, en dat is of onaangenaam, aangenaam of neutraal. Dit wordt beschreven als onafscheidelijk. Je kunt niet gewaarworden en voelen van elkaar onderscheiden.

Ik denk dat er nog wel wat bemiddeling is, er wordt afgewogen, in een proces van associatief geheugen dat de ervaring toetst. Het gaat er om daar iets tussen te krijgen.

Offline Siebe

  • aanvraag voor lidmaatschap
  • Sangha lid
  • *
  • Berichten: 375
Re: Hoe staat Boeddhisme in de discussie omtrent vrije wil ?
« Reactie #14 Gepost op: 28-06-2020 13:41 »

Gewaarworden betekent volgens de leer ook altijd voelen, en dat is of onaangenaam, aangenaam of neutraal. Dit wordt beschreven als onafscheidelijk. Je kunt niet gewaarworden en voelen van elkaar onderscheiden.

Ik denk dat er nog wel wat bemiddeling is, er wordt afgewogen, in een proces van associatief geheugen dat de ervaring toetst. Het gaat er om daar iets tussen te krijgen.

Werkt dit eens uit met een praktijk voorbeeld als je wilt. Bijvoorbeeld het eten van een softijsje.


Noel

  • Gast
Re: Hoe staat Boeddhisme in de discussie omtrent vrije wil ?
« Reactie #15 Gepost op: 28-06-2020 14:11 »
Ik vond het belangrijk voor mijn gasten ijsjes in huis te hebben, en recentelijk had ik hen perenijsjes kunnen aanbieden. In de winkel ging ik nieuwe ijsjes halen, maar vanwege het warme weer was de keuze beperkt. Ik nam nu “Split”-ijsjes, roomijs met een laagje sinaasappelsap waterijs. Ik liep wat sneller naar huis met de boodschappen, zodat de ijsjes niet zouden smelten. Thuisgekomen bedacht ik dat ik wel trek in een ijsje zou hebben, en de combinatie roomijs en sinaasappel waterijs beviel me wel. Ik dacht aan de momenten dat ik vroeger met het gezin roomijs met jus d’orange de zogenaamde “blonde engel” (term uit Duitsland) had gegeten en dit gaf blijdschap vanwege de mooie herinnering en droefheid dat een gezin in een verleden lag dat nu niet actueel was.
Uiteindelijk was ik tevreden met het ijsje als iets van kwaliteit dat ik mijn toekomstige gasten zou kunnen geven. Wel wist ik niet of het glutenvrij zou zijn, omdat ze nogal eens toevoegingen doen aan roomijs met tarwebindmiddel, en of het geschiktzou zijn voor al mijn mogelijke gasten, en ineens, besefte ik me dat er melk zit in roomijs, en dat ik daar vaak niet goed tegen kan en darmklachten van krijg. Ik ben lactoseintolerant. Onmiddellijk werd de ervaring van het ijsje, als iets gematigd positiefs, een stresservaring. Gelukkig wist ik me wel te herinneren waar ik de “lactolerant” pillen had om die melkeiwitten te laten afbreken, wat ik zelf niet kan. Dus kwam er weer wat rust.

Het was geen eenvoudig ijsje-lekker ervaring, de werkelijkheid kan niet als zodanig gereduceerd worden, het gehele verhaal is zelfs nog complexer, met momenten van vermeende dementie en angststress.

Offline Siebe

  • aanvraag voor lidmaatschap
  • Sangha lid
  • *
  • Berichten: 375
Re: Hoe staat Boeddhisme in de discussie omtrent vrije wil ?
« Reactie #16 Gepost op: 28-06-2020 18:02 »
Thanks. Wat er al niet kan spelen bij het eten van een ijsje.
Snap je het onderscheid tussen sukha, dukha en upekka vedana EN domanassa en somanassa vedana?

Noel

  • Gast
Re: Hoe staat Boeddhisme in de discussie omtrent vrije wil ?
« Reactie #17 Gepost op: 28-06-2020 18:35 »
Thanks. Wat er al niet kan spelen bij het eten van een ijsje.
Snap je het onderscheid tussen sukha, dukha en upekka vedana EN domanassa en somanassa vedana?

Als jij het snapt is het goed.

Offline Siebe

  • aanvraag voor lidmaatschap
  • Sangha lid
  • *
  • Berichten: 375
Re: Hoe staat Boeddhisme in de discussie omtrent vrije wil ?
« Reactie #18 Gepost op: 28-06-2020 19:50 »
Oke, dan niet

Noel

  • Gast
Re: Hoe staat Boeddhisme in de discussie omtrent vrije wil ?
« Reactie #19 Gepost op: 28-06-2020 20:01 »
Oke, dan niet

Het is abracadabra voor mij, ik geloof niet dat ik een vreemde taal wil gaan spreken, dat vervreemdt me alleen maar van mijn andere medemensen.
« Laatst bewerkt op: 28-06-2020 20:06 door Noel »

Offline Siebe

  • aanvraag voor lidmaatschap
  • Sangha lid
  • *
  • Berichten: 375
Re: Hoe staat Boeddhisme in de discussie omtrent vrije wil ?
« Reactie #20 Gepost op: 28-06-2020 23:03 »
Oke, dan niet

Het is abracadabra voor mij, ik geloof niet dat ik een vreemde taal wil gaan spreken, dat vervreemdt me alleen maar van mijn andere medemensen.

maak je mij allemaal niet wijs hoor. Ik zie andere dingen.

Noel

  • Gast
Re: Hoe staat Boeddhisme in de discussie omtrent vrije wil ?
« Reactie #21 Gepost op: 29-06-2020 06:13 »
Een negatief oordeel nu over mij?

Offline Siebe

  • aanvraag voor lidmaatschap
  • Sangha lid
  • *
  • Berichten: 375
Re: Hoe staat Boeddhisme in de discussie omtrent vrije wil ?
« Reactie #22 Gepost op: 29-06-2020 12:00 »
Ik vraag of je het onderscheid snapt tussen dukha, sukha, upekkha vedana En domanassa en somanassa vedana.
Dat vind ik zelf erg nuttig.

en jij begint opeens over het leren van een vreemde taal en hoe je daarmee vervreemdt van anderen.

Maak dat allemaal jezelf maar wijs hoor Noel. Ik ga daar echt niet in mee.

Wat voor signaal wil je nu echt afgeven?

Offline Siebe

  • aanvraag voor lidmaatschap
  • Sangha lid
  • *
  • Berichten: 375
Re: Hoe staat Boeddhisme in de discussie omtrent vrije wil ?
« Reactie #23 Gepost op: 29-06-2020 13:17 »
Ik weet niet heel veel over de vrije wil en die discussies etc. Maar, ik begin mij er nu mondjesmaat in te verdiepen.
Is boeddhisme deterministisch ? Libertarisch ? Of iets ertussenin en dus compatibilistisch ?

Wat ik heb geleerd van puredhamma.net:

Zintuiglijk informatie wordt voorbewerkt door het brein en dan door de geest verwerkt in een proces genaamd citta vitthi, een cognitief proces zeg maar.
In dat proces wordt zintuiglijke data ontvangen, onderzocht, herkend, benoemd, gekoppeld aan eerdere ervaringen via het geheugen etc. Dit heeft een bepaalde wetmatigheid (citta niyama). Het verloopt steeds op een bepaalde manier.

In dit proces is er ook een moment dat wordt 'besloten' welke emotie of neiging wordt geactiveerd bij die onderzochte en herkende zintuiglijke waarneming. Dit is een geconditioneerde procesmatig iets. Er is niet een instantie Ik of een entiteit Ik of een entiteit levend wezen die beslist dat bij een waarneming, van een geur, een smaak, een bepaalde aanblik o.i.d, die of die neiging of emoties ontstaan. Dit verloopt op geconditioneerde wijze.
Het is net als bij een boom. Een boom beslist ook niet als een soort entiteit om zijn bladeren te laten vallen. Dat gebeurt onder bepaalde condities zoals lichtintensiteit, het ontstaan van bepaalde planthormonen etc.

Dat bij een bepaalde geur bijvoorbeeld afkeer opkomt zou dus 'beslist' worden in dat geconditioneerde cognitieve proces. Dit zou ergens rondom het hart plaatsvinden. Vervolgens wordt dit teruggekoppeld naar het brein. Het brein kan bepaalde hormonen afscheiden en gaat bepaalde activiteit vertonen. Het brein krijgt de commando's van de geest zeg maar. Dit kan gaan om denken, spreken en doen.

Dus als wij bewust emoties ervaren, zijn de formaties die dat veroorzaken, sankhara's, al iets eerder ontstaan op het niveau van de geest. Zonder sankhara's zouden wij niet ademen, spreken, denken en iets kunnen doen, wordt gezegd. Er zou constant een wisselwerking zijn tussen brein en geest, maar waarbij volgens puredhamma de geest de voorloper is, de sturende, de leidende.

Zintuiglijke data wordt verwerkt en triggert voortdurend emoties en neigingen. En hierbij treedt niet een entiteit Ik op als een sturend of beslissende instantie.
Maar zijn eenmaal reacties ontstaan, en we ervaren die bewust, dan wordt onderwezen dat er nu een zekere vrijheid is hoe je omgaat met die ontstane emoties en neigingen.

In de regel is het zo dat als emoties en neigingen heftig zijn dat ze je dan ook snel je denken, spreken en doen gaan kleuren en overmannen.
Maar beslis je zelf overmand te worden door emoties en neigingen? Die verblinding is ook iets wat op geconditioneerde wijze gebeurt.
Als emoties en neigingen op minder heftige wijze opkomen, is er meer ruimte om er geen gehoor aan te geven. Dit betekent toch dat er een zekere ruimte is.
Stel dat er in jezelf even een impuls agressie opkomt in een gesprek met iemand maar je blijft dat gewaarzijn en doet er niks mis mee, is er op dat moment dan vrije wil?

In ieder geval is het wel duidelijk dat het echt mogelijk is om aan impulsen, neigingen, emoties niet toe te geven. Ze kunnen komen en gaan zonder dat ze perse je denken, spreken en doen helemaal gaan kleuren en beheersen. Dat betekent toch wel dat we niet blinde slaven zijn van impulsen, neigingen, emoties, gedachten.

Er worden dus zeg maar twee fasen onderkend.
In de tanha fase ontstaan reacties en emoties en neigingen op geconditioneerde en automatisch wijze, ongewild.
In de upadana fase merk je ze op en maak je dit allemaal eigen, trek je dit wel of niet naar jezelf toe. 

Wellicht heb je er wat aan


Offline nico70+

  • Eerwaarde Verzoek
  • *****
  • Berichten: 974
    • facetten van het boeddhisme
Re: Hoe staat Boeddhisme in de discussie omtrent vrije wil ?
« Reactie #24 Gepost op: 29-06-2020 15:21 »
Beste,

In het topic : “Hoe staat Boeddhisme in de discussie omtrent vrije wil ?” worden veel vreemde woorden gebruikt.
Wat betekenen in gewoon dagelijks Nederlands de woorden:
deterministisch, libertarisch, compatibilistisch?
En ook worden veel Pali woorden zonder vertaling erbij geciteerd. Wat is de betekenis van sukha, dukha en upekka vedana, domanassa, somanassa vedana?

De Boeddha heeft onderwezen dat de leer in de eigen taal geleerd moet worden. Daar ontbreekt het in dit topic aan.

Verder is er weer het bekende verschijnsel dat van het thema wordt afgeweken. Dat is een gebrek aan wilskracht.

Over vrije wil is op Boeddhaforum al eerder gepost.
Ik probeer het in het kort te omschrijven.

De Boeddha gaf herhaaldelijk de raad om de wil in te spannen om datgene te bereiken wat nog niet bereikt is.
Als er geen mate van vrijheid van wil was, kan de hoogste bevrijding van onvoldaanzaamheid, het niet bevredigende niet bereikt worden.

Als ik op straat loop en bij een kruispunt kom, dan zijn er meerdere mogelijkheden: ik kan rechtdoor gaan, ik kan naar links of naar rechts gaan, ik kan ook terugkeren, of ik wacht tot er iemand komt aan wie ik om raad kan vragen.
Hier is sprake van het maken van een keuze, van vrije wil.

Maar door het gebruik van de wil kan men een einde maken aan het willen.
Als ik een treinreis wil maken, dan maak ik eerst plannen, maak voorbereidingen. Wanneer vertrekt de trein? Waar moet ik overstappen? Wanneer is de tijd van aankomst?

Aan die voorbereidingen komt een einde wanneer ik bij de eindbestemming van de reis ben aangekomen.

Evenzo met de wil. Wanneer met inspanning, volharding en wilskracht het einddoel van de leer van de Boeddha bereikt is, dan komt er een einde aan het willen. Verder dan het einddoel kunnen wij niet gaan.


Met vriendelijke groet
Nico
« Laatst bewerkt op: 29-06-2020 15:51 door nico70+ »

Offline Siebe

  • aanvraag voor lidmaatschap
  • Sangha lid
  • *
  • Berichten: 375
Re: Hoe staat Boeddhisme in de discussie omtrent vrije wil ?
« Reactie #25 Gepost op: 29-06-2020 17:21 »
En ook worden veel Pali woorden zonder vertaling erbij geciteerd. Wat is de betekenis van sukha, dukha en upekka vedana, domanassa, somanassa vedana?

Ik heb dat uitgelegd hier boven.

 


Laatste berichten

[Algemeen] Re: Liefde, leven, lachen, dans by bolletje Gisteren om 21:23
[Algemeen] Re: Liefde, leven, lachen, dans by Bodhiboom Gisteren om 20:00
[Algemeen] Re: Liefde, leven, lachen, dans by bolletje Gisteren om 17:30
[Dharma] Re: Niet-zelf in het uitdoven van verlangen by Bodhiboom Gisteren om 15:01
[Verlichting] Re: verlichting Mahā Saccaka Sutta (MN 36) by Bodhiboom Gisteren om 14:49
Powered by EzPortal